Επιμέλεια τέκνου μετά το διαζύγιο και συνεπιμέλεια
Το διαζύγιο λύνει τον γάμο, αλλά δεν λύνει τη γονική σχέση. Και οι δύο γονείς εξακολουθούν να έχουν δικαιώματα και υποχρεώσεις απέναντι στο παιδί: να το φροντίζουν, να το εκπροσωπούν, να αποφασίζουν για το σχολείο και την υγεία του και να το διατρέφουν. Η γονική μέριμνα ρυθμίζεται από τα άρθρα 1510 επ. του Αστικού Κώδικα, και μετά το 2021 ο ν. 4800/2021 έδωσε έμφαση στη συνεπιμέλεια, δηλαδή στην από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας και τη συμμετοχή και των δύο γονέων στην ανατροφή.
Ο οδηγός απευθύνεται σε γονείς που χωρίζουν, έχουν χωρίσει ή θέλουν να τροποποιήσουν ήδη υπάρχουσα ρύθμιση. Εξηγεί τι σημαίνει επιμέλεια και συνεπιμέλεια, πώς ρυθμίζεται με συμφωνία ή με δικαστική απόφαση, πώς λειτουργεί η επικοινωνία του γονέα με το παιδί (ΑΚ 1520), πώς λαμβάνεται υπόψη η γνώμη του παιδιού, ποια είναι τα ασφαλιστικά μέτρα για επείγουσες περιπτώσεις και τι ισχύει όταν ο ένας γονέας δεν συμμορφώνεται ή θέλει να μετακομίσει στο εξωτερικό. Αποτέλεσμα είναι μια ρύθμιση που προστατεύει το παιδί και μπορεί να εφαρμοστεί.
Βασικά στοιχεία
Προθεσμία
Η ρύθμιση της επιμέλειας γίνεται με το διαζύγιο (συναινετικά ή με την απόφαση του δικαστηρίου) και μπορεί να τροποποιηθεί οποτεδήποτε αργότερα, αν μεταβληθούν οι συνθήκες, με νέα αίτηση στο δικαστήριο. Σε επείγουσες περιπτώσεις η προσωρινή ρύθμιση ζητείται με ασφαλιστικά μέτρα και μπορεί να εκδοθεί σε σύντομο χρόνο. Δεν υπάρχει αποκλειστική προθεσμία για να ζητηθεί η επιμέλεια· υπάρχει όμως προθεσμία έφεσης (30 ημέρες από την επίδοση για όσους διαμένουν στην Ελλάδα και 60 για όσους διαμένουν στο εξωτερικό, ΚΠολΔ 518).
Τι να κάνετε
Κατανοήστε τι σημαίνει γονική μέριμνα και συνεπιμέλεια. Η γονική μέριμνα περιλαμβάνει την επιμέλεια του προσώπου του τέκνου, τη διαχείριση της περιουσίας του και την εκπροσώπησή του (ΑΚ 1510). Ασκείται από κοινού και από τους δύο γονείς, και ο νόμος μετά το 2021 προωθεί τη συνεπιμέλεια και την ισότιμη σχέση του παιδιού και με τους δύο.
Συνεπιμέλεια δεν σημαίνει υποχρεωτικά ίσο χρόνο διαμονής. Το δικαστήριο αποφασίζει με γνώμονα το συμφέρον του τέκνου (ΑΚ 1511) και μπορεί να ρυθμίσει με διαφορετικό τρόπο ποιος γονέας έχει το παιδί σε ποιες περιόδους.
Φτιάξτε ένα σχέδιο γονικής μέριμνας που να είναι συγκεκριμένο. Γράψτε πού θα έχει το παιδί την κύρια κατοικία του, ποιες ημέρες και ώρες βρίσκεται με τον καθένα, πώς μοιράζονται οι διακοπές, οι γιορτές και τα Σαββατοκύριακα, ποιος μεταφέρει το παιδί και πού γίνεται η παράδοση.
Προσθέστε κανόνες για τις μεγάλες αποφάσεις: σχολείο, ιατρική φροντίδα, θρησκευτική αγωγή, ταξίδια στο εξωτερικό και έκδοση διαβατηρίου. Όσο πιο αναλυτικό είναι το σχέδιο, τόσο λιγότερες διαφορές θα προκύψουν αργότερα.
Συμφωνήστε στο συναινετικό διαζύγιο ή υποβάλετε το αίτημα στο δικαστήριο. Αν οι γονείς συμφωνούν, η ρύθμιση περιλαμβάνεται στο συμφωνητικό του συναινετικού διαζυγίου (ΑΚ 1441) και έχει την ίδια ισχύ. Αν διαφωνείτε, το αίτημα για την επιμέλεια υποβάλλεται στην αγωγή διαζυγίου ή σε χωριστή αγωγή και εκδικάζεται με ειδική διαδικασία (ΚΠολΔ 681Β επ.).
Στην αγωγή ζητάτε είτε συνεπιμέλεια με συγκεκριμένο πρόγραμμα, είτε ανάθεση της επιμέλειας σε εσάς με ρύθμιση επικοινωνίας του άλλου γονέα, είτε ό,τι άλλο εξυπηρετεί το συμφέρον του τέκνου, με σχετική αιτιολόγηση.
Προετοιμάστε αποδείξεις για το συμφέρον του παιδιού. Το δικαστήριο εξετάζει ποιος γονέας φρόντιζε στην πράξη το παιδί, τις συνθήκες διαμονής, την ηλικία, τους δεσμούς με αδέλφια, την ικανότητα και τη διάθεση κάθε γονέα να συνεργάζεται, και τις επαγγελματικές υποχρεώσεις. Χρήσιμα στοιχεία είναι μάρτυρες, ιατρικά και σχολικά έγγραφα, και πιστοποιητικά από κοινωνικές υπηρεσίες.
Μπορεί να διαταχθεί κοινωνική έρευνα ή πραγματογνωμοσύνη από παιδοψυχολόγο. Αποφύγετε να δυσφημείτε τον άλλο γονέα με αναπόδεικτους ισχυρισμούς· αυτό συχνά ζημιώνει αυτόν που το κάνει.
Ακούστε το παιδί όταν είναι αρκετά ώριμο. Το δικαστήριο που ρυθμίζει τη γονική μέριμνα πρέπει να ζητεί και να συνεκτιμά τη γνώμη του τέκνου, εφόσον κρίνει ότι έχει την απαιτούμενη ωριμότητα και μπορεί να αντιληφθεί το συμφέρον του (ΑΚ 1511, ΚΠολΔ 681Γ). Αν το παιδί είναι πολύ μικρό, δεν είναι αναγκαίο να ακουστεί, και η κρίση αυτή δεν ελέγχεται αναιρετικά (ΑΠ 66/2014).
Ο γονέας δεν πρέπει να πιέζει ή να καθοδηγεί το παιδί· η ακρόαση γίνεται υπό προσεκτικές συνθήκες και η γνώμη του δεν είναι δεσμευτική για το δικαστήριο.
Ρυθμίστε την επικοινωνία του γονέα που δεν συνοικεί με το παιδί. Η επικοινωνία είναι δικαίωμα και του γονέα και του παιδιού (ΑΚ 1520). Αν δεν υπάρξει συμφωνία, το δικαστήριο ορίζει ημέρες, ώρες, διακοπές και τόπο παράδοσης. Μπορεί να ορίσει ειδικούς όρους, όπως επίβλεψη ή σταδιακή αύξηση, όταν υπάρχει λόγος για προστασία του παιδιού.
Ο γονέας με τον οποίο διαμένει το παιδί οφείλει να διευκολύνει την επικοινωνία. Η ενδεχόμενη άρνηση χωρίς σοβαρό λόγο μπορεί να λειτουργήσει εις βάρος του στη μελλοντική κρίση για την επιμέλεια.
Ζητήστε ασφαλιστικά μέτρα για επείγουσες περιπτώσεις. Αν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για το παιδί, αν ο ένας γονέας το κρατά και αρνείται την επικοινωνία, ή αν χρειάζεται προσωρινή ρύθμιση μέχρι την οριστική απόφαση, υποβάλλεται αίτηση ασφαλιστικών μέτρων (ΚΠολΔ 682 επ.). Το δικαστήριο μπορεί να ρυθμίσει προσωρινά την επιμέλεια και την επικοινωνία και να εκδώσει προσωρινή διαταγή.
Η μη συμμόρφωση με απόφαση ή προσωρινή διαταγή ρύθμισης της επικοινωνίας μπορεί να στοιχειοθετήσει το αδίκημα του άρθρου 232Α ΠΚ· για την απόφαση ασφαλιστικών μέτρων απαιτείται κατά τη νομολογία επιταγή προς εκτέλεση και πάροδος 24 ωρών, ενώ για την προσωρινή διαταγή όχι (ΑΠ 2060/2010).
Προσέξτε τις μετακινήσεις και τη μετεγκατάσταση. Η αλλαγή του τόπου κατοικίας του παιδιού ή το ταξίδι στο εξωτερικό χωρίς τη συναίνεση του άλλου γονέα ή δικαστική άδεια μπορεί να θεωρηθεί παράβαση της κοινής άσκησης της γονικής μέριμνας και, σε διεθνείς περιπτώσεις, παράνομη απαγωγή. Συμφωνήστε εγγράφως για τα ταξίδια και τη μετακόμιση, ή ζητήστε άδεια από το δικαστήριο.
Σε διασυνοριακές διαφορές εντός της ΕΕ εφαρμόζεται ο Κανονισμός 2019/1111 και η Σύμβαση της Χάγης του 1980, ενώ η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων επιμέλειας κυρώθηκε με τον ν. 2104/1992.
Τροποποιήστε τη ρύθμιση όταν αλλάξουν οι συνθήκες. Οι αποφάσεις για την επιμέλεια δεν είναι οριστικές. Αν μεταβληθούν ουσιωδώς οι ανάγκες του παιδιού, η εργασία ή η κατοικία ενός γονέα, ή αν υπάρξει βία ή παραμέληση, μπορείτε να ζητήσετε τροποποίηση με νέα αίτηση στο δικαστήριο.
Το δικαστήριο κρίνει πάλι με κριτήριο το συμφέρον του παιδιού. Κρατήστε ημερολόγιο επικοινωνίας και έγγραφα που αποδεικνύουν τη μεταβολή.
Τι να προσέξετε
- Μη σαφής ρύθμιση στο συναινετικό διαζύγιο: χωρίς συγκεκριμένο πρόγραμμα επικοινωνίας και κανόνες για μεγάλες αποφάσεις ξεσπούν νέες διαφορές.
- Μονομερής μετεγκατάσταση ή ταξίδι του παιδιού στο εξωτερικό χωρίς συναίνεση ή δικαστική άδεια, που μπορεί να οδηγήσει σε αγωγή, ποινική δίωξη ή διεθνή διαδικασία επιστροφής.
- Παρεμπόδιση της επικοινωνίας από τον γονέα που έχει το παιδί: εκτός από την ποινική ευθύνη του άρθρου 232Α ΠΚ, επηρεάζει αρνητικά την κρίση για την επιμέλεια.
- Αναπόδεικτοι ισχυρισμοί εναντίον του άλλου γονέα: το δικαστήριο ζητά αποδείξεις, και η δυσφήμηση βλάπτει την αξιοπιστία σας.
- Εμπλοκή ή πίεση του παιδιού κατά την ακρόαση: η γνώμη του παιδιού ζυγίζεται με βάση την ωριμότητά του και δεν δεσμεύει το δικαστήριο.
- Σύγχυση επιμέλειας και διατροφής: η υποχρέωση διατροφής δεν εξαρτάται από την επικοινωνία και δεν εξαφανίζεται με τη συνεπιμέλεια.
- Παράλειψη να ζητηθούν ασφαλιστικά μέτρα όταν υπάρχει επείγουσα ανάγκη: η οριστική απόφαση μπορεί να αργήσει πολύ.
- Αγνόηση της ενδοοικογενειακής βίας στην αίτηση: αν υπάρχει βία, πρέπει να τεκμηριωθεί και να ζητηθούν κατάλληλοι όροι επικοινωνίας και μέτρα προστασίας.
Νομική βάση
Σχετικές δικαστικές αποφάσεις
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι η συνεπιμέλεια;
Είναι η από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας και η ισότιμη συμμετοχή και των δύο γονέων στην ανατροφή του παιδιού. Δεν σημαίνει αυτόματα ίσο χρόνο παραμονής· το δικαστήριο ρυθμίζει το πρόγραμμα με βάση το συμφέρον του τέκνου.
Ποιος γονέας παίρνει την επιμέλεια μετά το διαζύγιο;
Αν συμφωνούν οι γονείς, αυτό που θα συμφωνήσουν, εφόσον δεν βλάπτει το παιδί. Αν διαφωνούν, αποφασίζει το δικαστήριο με κριτήριο το συμφέρον του τέκνου, χωρίς αυτόματη προτίμηση της μητέρας ή του πατέρα.
Πόσο συχνά πρέπει ο ένας γονέας να βλέπει το παιδί;
Δεν υπάρχει πάγιο νομικό ποσοστό χρόνου. Η επικοινωνία (ΑΚ 1520) ρυθμίζεται με συμφωνία ή απόφαση, ανάλογα με την ηλικία του παιδιού, τις αποστάσεις και τις ανάγκες του. Συνήθως περιλαμβάνει εβδομαδιαίες επαφές, Σαββατοκύριακα και διακοπές.
Ακούγεται η γνώμη του παιδιού;
Ναι, όταν το δικαστήριο κρίνει ότι το παιδί είναι αρκετά ώριμο ώστε να αντιληφθεί το συμφέρον του. Η γνώμη του ζυγίζεται και δεν δεσμεύει. Για πολύ μικρά παιδιά δεν είναι αναγκαία (ΑΠ 66/2014).
Μπορώ να πάρω το παιδί στο εξωτερικό χωρίς τον άλλο γονέα;
Εφόσον η γονική μέριμνα ασκείται από κοινού, χρειάζεται η συναίνεση του άλλου γονέα ή άδεια του δικαστηρίου, ειδικά για ταξίδια μεγάλης διάρκειας ή μετεγκατάσταση. Χωρίς αυτήν μπορεί να υπάρξει διεθνής διαδικασία επιστροφής και ποινική ευθύνη.
Τι κάνω αν ο άλλος γονέας δεν μου επιτρέπει να δω το παιδί;
Ζητήστε με ασφαλιστικά μέτρα προσωρινή ρύθμιση ή εκτέλεση της υπάρχουσας απόφασης. Η μη συμμόρφωση με δικαστική ρύθμιση επικοινωνίας μπορεί να στοιχειοθετήσει το αδίκημα του άρθρου 232Α ΠΚ, με προϋποθέσεις που εξετάζει η νομολογία (ΑΠ 2060/2010).
Επηρεάζει η συνεπιμέλεια τη διατροφή του παιδιού;
Μπορεί να επηρεάσει το ύψος, γιατί το δικαστήριο εξετάζει τη συμμετοχή κάθε γονέα στα έξοδα και τον χρόνο διαμονής του παιδιού. Η υποχρέωση διατροφής όμως δεν καταργείται και δεν εξαρτάται από την επικοινωνία.
Μπορεί να αλλάξει η απόφαση για την επιμέλεια;
Ναι. Αν μεταβληθούν ουσιωδώς οι συνθήκες, π.χ. κατοικία, εργασία, ανάγκες του παιδιού ή ικανότητα φροντίδας, μπορεί να ζητηθεί τροποποίηση με νέα αίτηση, και το δικαστήριο κρίνει πάλι με κριτήριο το συμφέρον του τέκνου.
Τι ισχύει για τα παιδιά αν υπήρξε ενδοοικογενειακή βία;
Η βία σε βάρος του παιδιού ή του άλλου γονέα λαμβάνεται σοβαρά υπόψη κατά τη ρύθμιση της επιμέλειας και της επικοινωνίας. Το δικαστήριο μπορεί να επιβάλει περιορισμούς ή επίβλεψη. Μπορείτε να ζητήσετε και μέτρα προστασίας (βλ. ν. 3500/2006).
Χρειάζεται δικηγόρος για τη ρύθμιση της επιμέλειας;
Στο συναινετικό διαζύγιο συμπράττουν δικηγόροι και των δύο γονέων. Στη δίκη η παράσταση με δικηγόρο είναι αναγκαία. Ένας δικηγόρος οικογενειακού δικαίου βοηθά να διατυπωθεί σωστά το σχέδιο γονικής μέριμνας και να προετοιμαστούν οι αποδείξεις.
Νομικός οδηγός – επιμέρους οδηγίες
Ανάλυση του εγγράφου μου →Νομικός οδηγόςΥποδείγματα συμβάσεωνΑρχική σελίδα της χώρας