Διαζύγιο: συναινετικό ή κατ’ αντιδικία, βήμα βήμα
Στην Ελλάδα ο γάμος λύεται μόνο με διαζύγιο, είτε με τη συμφωνία των συζύγων είτε με δικαστική απόφαση. Το συναινετικό διαζύγιο γίνεται σήμερα, κατά κανόνα, σε λίγες εβδομάδες και χωρίς δίκη, με συμβολαιογραφικό έγγραφο που υπογράφουν οι σύζυγοι μαζί με τους δικηγόρους τους (άρθρο 1441 ΑΚ, όπως τροποποιήθηκε από τον ν. 4509/2017). Όταν δεν υπάρχει συμφωνία, ο ένας σύζυγος μπορεί να ζητήσει διαζύγιο με αγωγή, επικαλούμενος ότι ο γάμος έχει κλονιστεί σε βαθμό που δεν επιτρέπει τη συνέχισή του (άρθρο 1439 ΑΚ).
Ο οδηγός απευθύνεται σε όποιον σκέφτεται να χωρίσει ή έχει λάβει αγωγή διαζυγίου. Εξηγεί ποια οδός ταιριάζει σε κάθε περίπτωση, ποια έγγραφα χρειάζονται, τι πρέπει να ρυθμιστεί για τα παιδιά, τη διατροφή και την περιουσία, ποιο είναι το κόστος και πόσος χρόνος χρειάζεται, και ποια λάθη καθυστερούν ή ακυρώνουν τη διαδικασία. Το αποτέλεσμα είναι η λύση του γάμου, που καταχωρίζεται στα μητρώα και σας επιτρέπει να αποκτήσετε ξανά ελεύθερη οικογενειακή κατάσταση.
Βασικά στοιχεία
Προθεσμία
Το συναινετικό διαζύγιο απαιτεί γάμο διάρκειας τουλάχιστον έξι μηνών· το συμβολαιογραφικό έγγραφο συντάσσεται δέκα ημέρες μετά την υποβολή της κοινής δήλωσης και ο γάμος λύεται με την καταχώρισή του στο ληξιαρχείο, συνήθως μέσα σε λίγες εβδομάδες από την πρώτη επαφή με τον δικηγόρο. Το διαζύγιο κατ’ αντιδικία διαρκεί συνήθως από αρκετούς μήνες έως περισσότερα από ένα έτος στον πρώτο βαθμό, και η απόφαση μπορεί να προσβληθεί με έφεση (ΚΠολΔ 518: προθεσμία 30 ημερών από την επίδοση για όσους διαμένουν στην Ελλάδα και 60 ημερών για όσους διαμένουν στο εξωτερικό). Αν οι σύζυγοι ζουν σε διάσταση τουλάχιστον τέσσερα έτη, ο κλονισμός του γάμου τεκμαίρεται αμάχητα (άρθρο 1439 παρ. 3 ΑΚ).
Τι να κάνετε
Αποφασίστε αν το διαζύγιο θα είναι συναινετικό ή κατ’ αντιδικία. Συναινετικό μπορεί να γίνει μόνο όταν και οι δύο σύζυγοι θέλουν τη λύση του γάμου και συμφωνούν στους όρους της. Αν ο ένας αρνείται να υπογράψει ή διαφωνείτε για τα παιδιά ή την περιουσία, μένει η αγωγή διαζυγίου κατ’ αντιδικία.
Πριν προχωρήσετε, κάντε μια ειλικρινή αποτίμηση: τι συμφωνείτε ήδη, τι διαφωνείτε, και αν ο άλλος σύζυγος είναι διατεθειμένος να διαπραγματευτεί. Πολλά διαζύγια που ξεκινούν ως αντιδικία καταλήγουν σε συναινετικό, αν γίνει πρώτα εξώδικη συμφωνία.
Συγκεντρώστε τα απαραίτητα έγγραφα. Θα χρειαστείτε ληξιαρχική πράξη ή πιστοποιητικό γάμου, πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης (από τον Δήμο ή από το gov.gr), πιστοποιητικά γέννησης των ανήλικων τέκνων, ταυτότητες, ΑΦΜ και στοιχεία των κοινών περιουσιακών στοιχείων (ακίνητα, καταθέσεις, οχήματα, δάνεια).
Αν ο γάμος έγινε στο εξωτερικό, πρέπει να υπάρχει καταχώριση στο ελληνικό ληξιαρχείο και, για αλλοδαπά έγγραφα, επικύρωση με Apostille και επίσημη μετάφραση. Χωρίς αυτά, ο συμβολαιογράφος ή το δικαστήριο δεν μπορεί να προχωρήσει.
Επιλέξτε δικηγόρο και ζητήστε γραπτή προσφορά. Στο συναινετικό διαζύγιο με συμβολαιογραφικό έγγραφο κάθε σύζυγος πρέπει να εκπροσωπείται από δικό του δικηγόρο, ώστε οι όροι να έχουν αναγνωστεί και να έχουν γίνει κατανοητοί και από τους δύο. Στη δίκη κατ’ αντιδικία η παράσταση με δικηγόρο είναι υποχρεωτική.
Οι αμοιβές δεν είναι ενιαίες· ορίζονται από τον Κώδικα Δικηγόρων ως κατώτατα όρια και στην πράξη συμφωνούνται. Ζητήστε να καταγραφεί γραπτά τι περιλαμβάνει η αμοιβή (σύνταξη συμφωνητικού, παράσταση, έξοδα συμβολαιογράφου) και τι όχι.
Συμφωνήστε τους όρους για παιδιά, διατροφή και σπίτι. Το συμφωνητικό πρέπει να ρυθμίζει την επιμέλεια και την επικοινωνία με τα ανήλικα τέκνα (ΑΚ 1510 επ.), τη διατροφή τους (ΑΚ 1485 επ.), τη διατροφή του συζύγου, αν υπάρχει λόγος, και τη χρήση της οικογενειακής στέγης.
Μετά τον ν. 4800/2021 η συνεπιμέλεια και η ισότιμη συμμετοχή και των δύο γονέων είναι η βάση της συζήτησης. Γράψτε συγκεκριμένα: ποιες ημέρες και ώρες βλέπει ο καθένας το παιδί, τις διακοπές, ποιος πληρώνει σχολείο και ιατρικά έξοδα, και πώς αλλάζουν οι όροι αν αλλάξει το εισόδημα.
Υπογράψτε το συναινετικό διαζύγιο ενώπιον συμβολαιογράφου. Το συναινετικό διαζύγιο με συμβολαιογραφικό έγγραφο προϋποθέτει ότι ο γάμος έχει διαρκέσει τουλάχιστον έξι μήνες (άρθρο 1441 ΑΚ, όπως ισχύει μετά τον ν. 4509/2017). Οι δικηγόροι των συζύγων υποβάλλουν στον συμβολαιογράφο την κοινή δήλωση για τη λύση του γάμου και τη γραπτή συμφωνία για την επιμέλεια και την επικοινωνία με τα ανήλικα τέκνα· το συμβολαιογραφικό έγγραφο συντάσσεται αφού περάσουν δέκα ημέρες από την υποβολή, ώστε οι σύζυγοι να έχουν χρόνο περίσκεψης.
Οι σύζυγοι, με τους δικηγόρους τους, επιβεβαιώνουν ενώπιον του συμβολαιογράφου την αμετάκλητη βούλησή τους να λύσουν τον γάμο. Ο γάμος λύεται όταν αντίγραφο του συμβολαιογραφικού εγγράφου καταχωριστεί στο ληξιαρχείο όπου είναι καταχωρισμένος ο γάμος· η κατάθεση γίνεται μέσω του δικηγόρου ή του συμβολαιογράφου. Μέχρι τότε τα πιστοποιητικά οικογενειακής κατάστασης θα δείχνουν ότι είστε ακόμη παντρεμένοι. Αν δεν υπάρχει συμφωνία για τα παιδιά, η συμβολαιογραφική οδός δεν είναι διαθέσιμη.
Αν δεν υπάρχει συμφωνία, ασκήστε αγωγή διαζυγίου κατ’ αντιδικία. Η αγωγή κατατίθεται στο αρμόδιο Πολυμελές Πρωτοδικείο (ΚΠολΔ 592 επ.) και πρέπει να περιέχει τους ισχυρισμούς ότι ο γάμος έχει κλονιστεί. Ο κλονισμός τεκμαίρεται αν ο εναγόμενος διέπραξε διγαμία, μοιχεία, εγκατάλειψη, επιβουλή της ζωής ή άσκησε ενδοοικογενειακή βία (άρθρο 1439 ΑΚ, όπως τροποποιήθηκε από τον ν. 3500/2006).
Στην ίδια αγωγή μπορούν να ζητηθούν η επιμέλεια των παιδιών, η διατροφή και η ρύθμιση της επικοινωνίας. Η επίδοση της αγωγής στον άλλο σύζυγο γίνεται με δικαστικό επιμελητή και είναι ουσιώδης: χωρίς σωστή επίδοση η δίκη δεν προχωρά.
Αξιοποιήστε την τετραετή διάσταση όπου συντρέχει. Αν οι σύζυγοι ζουν χωριστά για τέσσερα συνεχή έτη, ο κλονισμός τεκμαίρεται αμάχητα και ο εναγόμενος δεν μπορεί να αποδείξει το αντίθετο (ΑΚ 1439 παρ. 3). Η διάσταση αποδεικνύεται με μάρτυρες, συμβόλαια μίσθωσης, λογαριασμούς κοινής ωφέλειας και εξώδικες δηλώσεις.
Κρατήστε αποδεικτικά από την ημερομηνία που πράγματι χωρίσατε. Η απλή πρόθεση δεν αρκεί· απαιτείται πραγματική διακοπή της συμβίωσης, όχι απλώς διαφωνία ή προσωρινή απουσία.
Φροντίστε για την περιουσία. Το διαζύγιο δεν διανέμει αυτόματα την περιουσία. Ο σύζυγος που συνέβαλε στην αύξηση της περιουσίας του άλλου μπορεί να ζητήσει, με χωριστή αγωγή, ποσοστό επί των αποκτημάτων (ΑΚ 1400), υπολογισμένο στην αξία τους κατά τη λύση του γάμου (ΑΠ 575/2014). Κοινά ακίνητα και λογαριασμοί ρυθμίζονται με διανομή ή με συμφωνία.
Στο συναινετικό διαζύγιο μπορείτε να συμπεριλάβετε και αυτά τα ζητήματα, αρκεί να γίνουν με τον τύπο που απαιτεί ο νόμος για κάθε μεταβίβαση (π.χ. συμβολαιογραφικό για ακίνητα).
Εκτελέστε τη λύση του γάμου και ενημερώστε φορείς. Όταν η απόφαση γίνει αμετάκλητη (ή υπογραφεί το συμβολαιογραφικό έγγραφο), ζητήστε αντίγραφο και ενημερώστε εργοδότη, τράπεζα, ΑΑΔΕ, ΕΦΚΑ και τον Δήμο. Αλλάζει η φορολογική και ασφαλιστική σας κατάσταση και, αν το επιθυμείτε, το επώνυμο.
Αν υπάρχουν ανήλικα τέκνα, κρατήστε αντίγραφα των όρων επιμέλειας και διατροφής· θα σας χρειαστούν στο σχολείο, στο νοσοκομείο και σε πιθανή μελλοντική διαφωνία.
Τι να προσέξετε
- Υπογραφή συναινετικού διαζυγίου χωρίς πλήρη ρύθμιση για παιδιά, διατροφή και σπίτι: ό,τι δεν ρυθμίστηκε οδηγεί σε νέα δίκη.
- Σύνταξη των όρων από έναν μόνο δικηγόρο για λογαριασμό και των δύο: στο συμβολαιογραφικό διαζύγιο κάθε σύζυγος χρειάζεται δικό του δικηγόρο.
- Ελλιπή ή ανεπίκυρωτα αλλοδαπά έγγραφα (γάμος ή γέννηση στο εξωτερικό χωρίς Apostille και μετάφραση), που καθυστερούν τη διαδικασία κατά εβδομάδες.
- Λανθασμένη επίδοση της αγωγής: το δικαστήριο δεν μπορεί να προχωρήσει και η δίκη χάνει μήνες.
- Παραμέληση της προθεσμίας εφέσεως: ο σύζυγος που δεν προσβάλει εγκαίρως την απόφαση (30 ή 60 ημέρες ΚΠολΔ 518) την καθιστά αμετάκλητη.
- Αναμονή για την περιουσία: το διαζύγιο δεν διανέμει τα αποκτήματα και η αξίωση πρέπει να ασκηθεί ξεχωριστά (ΑΚ 1400).
- Λήψη αποφάσεων για μετεγκατάσταση παιδιού ή ταξίδι στο εξωτερικό χωρίς συμφωνία ή δικαστική απόφαση, που δημιουργεί νέα διαφορά για την επιμέλεια.
- Αγνόηση της ενδοοικογενειακής βίας: αν υπάρχει, καταγγείλτε την και αξιοποιήστε το τεκμήριο κλονισμού· η συναίνεση κάτω από πίεση δεν είναι έγκυρη συναίνεση.
Νομική βάση
Σχετικές δικαστικές αποφάσεις
Συχνές ερωτήσεις
Πόσο κοστίζει ένα συναινετικό διαζύγιο στον συμβολαιογράφο;
Το κόστος αποτελείται από την αμοιβή του συμβολαιογράφου, τις αμοιβές των δύο δικηγόρων και τα έξοδα έκδοσης αντιγράφων. Δεν υπάρχει ενιαίο ποσό· διαφέρει ανάλογα με την περιουσία που ρυθμίζεται και τους επαγγελματίες. Ζητήστε γραπτή προσφορά πριν ξεκινήσετε και ρωτήστε τι περιλαμβάνεται.
Πόσο διαρκεί το συναινετικό διαζύγιο;
Όταν οι όροι έχουν συμφωνηθεί και τα έγγραφα είναι έτοιμα, η διαδικασία ολοκληρώνεται συνήθως σε λίγες εβδομάδες. Ο νόμος προβλέπει ότι το συμβολαιογραφικό έγγραφο συντάσσεται αφού περάσουν δέκα ημέρες από την υποβολή της κοινής δήλωσης στον συμβολαιογράφο. Ακολουθεί η καταχώριση στο ληξιαρχείο, από την οποία ο γάμος λύεται.
Χρειάζεται δικηγόρος για το συναινετικό διαζύγιο;
Ναι. Στο συμβολαιογραφικό διαζύγιο οι σύζυγοι συμπράττουν με τους δικηγόρους τους, ώστε οι όροι να έχουν επεξηγηθεί και να είναι έγκυροι. Σε περίπτωση δικαστικής οδού, η παράσταση με δικηγόρο είναι επίσης υποχρεωτική.
Τι σημαίνει «κλονισμός του γάμου»;
Είναι ο λόγος διαζυγίου κατά το άρθρο 1439 ΑΚ: οι σχέσεις των συζύγων έχουν διαταραχθεί τόσο σοβαρά, ώστε η συνέχιση της έγγαμης συμβίωσης να είναι αφόρητη για τον ενάγοντα. Ο νόμος ορίζει περιπτώσεις όπου ο κλονισμός τεκμαίρεται, και μία όπου τεκμαίρεται αμάχητα, την τετραετή διάσταση.
Μπορώ να πάρω διαζύγιο αν ο άλλος σύζυγος δεν συμφωνεί;
Ναι, με αγωγή διαζυγίου κατ’ αντιδικία. Αρκεί να αποδείξετε ότι ο γάμος έχει κλονιστεί. Η άρνηση του άλλου συζύγου δεν εμποδίζει το διαζύγιο, μπορεί όμως να το κάνει πιο χρονοβόρο και δαπανηρό.
Τι γίνεται με τα παιδιά στο διαζύγιο;
Οι γονείς ρυθμίζουν, με συμφωνία ή με απόφαση του δικαστηρίου, την επιμέλεια, την επικοινωνία και τη διατροφή. Το κριτήριο είναι πάντα το συμφέρον του τέκνου. Μετά τον ν. 4800/2021 δίνεται έμφαση στη συνεπιμέλεια και στη συνεχή επαφή και με τους δύο γονείς.
Ποιο δικαστήριο εκδικάζει το διαζύγιο;
Η αγωγή διαζυγίου κατατίθεται στο αρμόδιο Πολυμελές Πρωτοδικείο. Στο συναινετικό διαζύγιο δεν χρειάζεται δίκη, γιατί η λύση του γάμου γίνεται ενώπιον συμβολαιογράφου.
Χρειάζεται να έχουν περάσει κάποια έτη από τον γάμο;
Για το συναινετικό διαζύγιο με συμβολαιογραφικό έγγραφο ο γάμος πρέπει να έχει διαρκέσει τουλάχιστον έξι μήνες (άρθρο 1441 ΑΚ μετά τον ν. 4509/2017). Για το διαζύγιο κατ’ αντιδικία δεν υπάρχει ελάχιστη διάρκεια γάμου. Η τετραετία του άρθρου 1439 ΑΚ αφορά μόνο την αμάχητη απόδειξη του κλονισμού όταν οι σύζυγοι ζουν σε διάσταση, όχι τη διάρκεια του γάμου.
Τι γίνεται με την κοινή περιουσία και το σπίτι;
Η λύση του γάμου δεν διανέμει τα περιουσιακά στοιχεία. Ο σύζυγος που συνέβαλε στην περιουσία του άλλου μπορεί να ζητήσει ποσοστό επί των αποκτημάτων (ΑΚ 1400). Τα κοινά ακίνητα διανέμονται με συμφωνία ή δικαστική διανομή. Η χρήση της οικογενειακής στέγης ρυθμίζεται στο συμφωνητικό.
Μπορώ να ζητήσω διαζύγιο αν υπήρξε βία;
Ναι. Η άσκηση ενδοοικογενειακής βίας από τον εναγόμενο θεμελιώνει τεκμήριο κλονισμού (ΑΚ 1439, όπως τροποποιήθηκε από τον ν. 3500/2006). Παράλληλα, μπορείτε να καταγγείλετε τα περιστατικά και να ζητήσετε μέτρα προστασίας.
Πότε θεωρούμαι διαζευγμένος;
Στο συναινετικό διαζύγιο, από την καταχώριση αντιγράφου του συμβολαιογραφικού εγγράφου στο ληξιαρχείο όπου είναι καταχωρισμένος ο γάμος· η υπογραφή μόνη της δεν αρκεί. Στο διαζύγιο κατ’ αντιδικία, όταν η απόφαση γίνει αμετάκλητη, δηλαδή όταν παρέλθουν οι προθεσμίες των ένδικων μέσων ή τα εξαντλήσετε, και σημειωθεί στο ληξιαρχείο.
Νομικός οδηγός – επιμέρους οδηγίες
Ανάλυση του εγγράφου μου →Νομικός οδηγόςΥποδείγματα συμβάσεωνΑρχική σελίδα της χώρας