Συμμετοχή στα αποκτήματα μετά το διαζύγιο: πώς τη διεκδικείτε
Στην Ελλάδα ο γάμος δεν δημιουργεί αυτόματα κοινή περιουσία. Κάθε σύζυγος μένει κύριος όσων αγοράζει στο όνομά του, ακόμη και αν τα πληρώνει από κοινό εισόδημα. Όταν ο γάμος λυθεί ή ακυρωθεί, ή όταν οι σύζυγοι ζουν χωριστά πάνω από τρία χρόνια, ο σύζυγος που συνέβαλε στην αύξηση της περιουσίας του άλλου μπορεί να ζητήσει το μέρος της αύξησης που προέρχεται από τη δική του συμβολή (ΑΚ 1400). Ο νόμος τεκμαίρει ότι η συμβολή ανέρχεται στο ένα τρίτο, εκτός αν αποδειχθεί μεγαλύτερη, μικρότερη ή καμία.
Η αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα είναι ενοχική: δεν σας κάνει συγκύριο του σπιτιού ή του αυτοκινήτου, αλλά σας δίνει απαίτηση για χρήματα, συνήθως σημαντικό ποσό. Αφορά κυρίως συζύγους που εργάζονταν στο σπίτι ή στην επιχείρηση του άλλου χωρίς τίτλο, αλλά και όποιον έβαλε χρήματα σε ακίνητο γραμμένο στο όνομα του άλλου. Ο οδηγός εξηγεί τι μετράει ως αύξηση, τι εξαιρείται (δωρεές, κληρονομιές), πώς αποτιμάται η περιουσία, ποια είναι η σύντομη προθεσμία, πώς προστατεύεστε όταν ο υπόχρεος μεταβιβάζει ακίνητα για να μην πληρώσει και πώς καταλήγετε σε συμβόλαιο ή δικαστική απόφαση.
Βασικά στοιχεία
Προθεσμία
Η αξίωση παραγράφεται σε δύο χρόνια από τη λύση ή την ακύρωση του γάμου, δηλαδή από την αμετάκλητη απόφαση ή τη σύνταξη της συμβολαιογραφικής πράξης συναινετικού διαζυγίου (ΑΚ 1401). Μπορεί να ασκηθεί και πριν από το διαζύγιο, αν οι σύζυγοι ζουν σε διάσταση πάνω από τρία χρόνια (ΑΚ 1402). Η περιουσία αποτιμάται κατά τον χρόνο της αμετάκλητης λύσης του γάμου, όχι κατά την άσκηση της αγωγής (ΑΠ 575/2014).
Τι να κάνετε
- Ελέγξτε ποιο περιουσιακό καθεστώς ισχύει στον γάμο σας. Ο κανόνας είναι ο χωρισμός περιουσιών με αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα κατά τα άρθρα 1400–1402 ΑΚ, όπως τα αντικατέστησε ο ν. 1329/1983. Αν όμως είχατε συνάψει με συμβολαιογραφική πράξη σύμβαση κοινοκτημοσύνης (ΑΚ 1403 επ.), ισχύουν οι κανόνες της κοινής περιουσίας και η εκκαθάρισή της. Οι συμβάσεις αυτές καταχωρίζονται στο ειδικό δημόσιο βιβλίο κοινοκτημοσύνης που τηρείται στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου Αθηνών (π.δ. 411/1989)· μπορείτε να ζητήσετε πιστοποιητικό καταχώρισης. Για γάμους πριν από το 1983, ο ν. 1329/1983 ορίζει ότι τα άρθρα 1400 και 1402 εφαρμόζονται και στα περιουσιακά στοιχεία που αποκτήθηκαν πριν από την ισχύ του, εφόσον ο γάμος δεν είχε λυθεί μέχρι τότε. Για γάμο με αλλοδαπό, ελέγξτε πρώτα ποιο δίκαιο εφαρμόζεται (Κανονισμός ΕΕ 2016/1103).
- Συγκεντρώστε στοιχεία για την περιουσία του άλλου συζύγου κατά την τέλεση του γάμου και κατά τη λύση του. Χρειάζεστε αποσπάσματα κτηματολογίου ή πιστοποιητικά μεταγραφών του υποθηκοφυλακείου, συμβόλαια αγοράς, άδειες κυκλοφορίας, στοιχεία εταιρικών μεριδίων από το ΓΕΜΗ, και, όσο είναι δυνατό, τραπεζικά υπόλοιπα. Χρήσιμες είναι οι δηλώσεις Ε9 και οι παλιές φορολογικές δηλώσεις που υποβάλλατε κοινά. Η αύξηση υπολογίζεται ως διαφορά της αρχικής από την τελική περιουσία· στην αύξηση δεν υπολογίζονται όσα ο σύζυγος απέκτησε με δωρεά, κληρονομιά, κληροδοσία ή άλλη χαριστική αιτία (ΑΚ 1400 παρ. 2). Αν παραλείψετε αυτό το βήμα, η αγωγή δεν θα μπορεί να περιγράψει συγκεκριμένα την αύξηση και θα απορριφθεί ως αόριστη.
- Τεκμηριώστε τη συμβολή σας. Η συμβολή μπορεί να είναι χρηματική (καταβολές για αγορά ακινήτου, αποπληρωμή δανείου), εργασία στην επιχείρηση του άλλου χωρίς αμοιβή ή φροντίδα του νοικοκυριού και των παιδιών, που επέτρεψε στον άλλον να κερδίζει και να αποταμιεύει. Το τεκμήριο του ενός τρίτου σάς απαλλάσσει από την απόδειξη του ακριβούς ύψους· όποιος ισχυρίζεται μεγαλύτερη ή μικρότερη συμβολή πρέπει να την αποδείξει. Ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι, όταν επικαλείστε την τεκμαρτή συμβολή, δεν χρειάζεται να αποτιμήσετε σε χρήμα τις υπηρεσίες σας (ΑΠ 575/2014). Για μεγαλύτερη συμβολή κρατήστε αποδείξεις τραπεζικών μεταφορών, μάρτυρες και έγγραφα που δείχνουν την προέλευση των χρημάτων. Το ισχύον κείμενο του ΑΚ 1400 τροποποιήθηκε με τον ν. 4800/2021· ελέγξτε τη διατύπωση πριν από την αγωγή.
- Δοκιμάστε εξωδικαστική συμφωνία. Συχνά η αξίωση επιλύεται μαζί με το συναινετικό διαζύγιο: οι σύζυγοι συμφωνούν σε μεταβίβαση ακινήτου ή σε καταβολή ποσού και το καταγράφουν σε συμβολαιογραφική πράξη. Η μεταβίβαση ακινήτου σε εξόφληση της αξίωσης χρειάζεται συμβόλαιο και μεταγραφή ή καταχώριση στο κτηματολόγιο· ζητήστε από λογιστή να ελέγξει τη φορολογική μεταχείριση πριν από την υπογραφή. Μπορείτε να ξεκινήσετε με εξώδικη δήλωση που επιδίδει δικαστικός επιμελητής κατά τον Κώδικα Δικαστικών Επιμελητών (ν. 2318/1995), με την οποία καλείτε τον άλλον να καταβάλει συγκεκριμένο ποσό. Η συμφωνία αναγνώρισης της αξίωσης έχει και άλλο όφελος: αναγνωρισμένη συμβατικά αξίωση μεταβιβάζεται και κληρονομείται (ΑΚ 1401), ενώ η μη αναγνωρισμένη όχι.
- Αν δεν υπάρξει συμφωνία, καταθέστε αγωγή. Οι διαφορές από τη συμμετοχή στα αποκτήματα είναι οικογενειακές διαφορές και δικάζονται με την ειδική διαδικασία των άρθρων 592 επ. ΚΠολΔ από το καθ' ύλην αρμόδιο Πρωτοδικείο, Μονομελές ή Πολυμελές ανάλογα με την αξία. Κατά τον Άρειο Πάγο στοιχεία της αγωγής είναι η λύση ή ακύρωση του γάμου ή η τριετής διάσταση, η αύξηση της περιουσίας του εναγομένου κατά τη διάρκεια του γάμου και η συμβολή του ενάγοντος, με περιγραφή κάθε περιουσιακού στοιχείου και της αξίας του (ΑΠ 575/2014). Απαιτείται δικηγόρος και προκαταβολή δικαστικού ενσήμου ανάλογου με το αιτούμενο ποσό. Η αγωγή πρέπει να επιδοθεί πριν συμπληρωθεί η διετία· η κατάθεση μόνη δεν διακόπτει την παραγραφή.
- Προστατέψτε την αξίωσή σας πριν εξαφανιστεί η περιουσία. Όποιος φοβάται ότι ο άλλος σύζυγος θα πουλήσει ή θα γράψει ακίνητα σε συγγενείς μπορεί να ζητήσει ασφαλιστικά μέτρα από το Μονομελές Πρωτοδικείο, κυρίως εγγραφή προσημείωσης υποθήκης ή συντηρητική κατάσχεση (ΚΠολΔ 682 επ.). Αν η μεταβίβαση έγινε ήδη, ο δανειστής μπορεί να ζητήσει τη διάρρηξή της ως καταδολιευτικής (ΑΚ 939 επ.): σε υπόθεση με αμετάκλητα επιδικασμένη αξίωση αποκτημάτων 127.076 ευρώ ο Άρειος Πάγος εξέτασε αγωγή διάρρηξης πώλησης ακινήτου σε συγγενή (ΑΠ 480/2013). Η αποξένωση περιουσίας για να ματαιωθεί η ικανοποίηση μπορεί να είναι και ποινικό αδίκημα καταδολίευσης δανειστών (ΑΠ 667/2015). Αν περιμένετε άπρακτοι, κερδίζετε τη δίκη αλλά δεν βρίσκετε τι να εκτελέσετε.
- Παρακολουθήστε τη δίκη και την αποτίμηση. Η αξία των περιουσιακών στοιχείων προσδιορίζεται κατά τον χρόνο της αμετάκλητης λύσης του γάμου και δεν αναπροσαρμόζεται στην αξία κατά την άσκηση της αγωγής (ΑΠ 575/2014). Για ακίνητα και επιχειρήσεις το δικαστήριο συχνά διορίζει πραγματογνώμονα· η αμοιβή του προκαταβάλλεται από τον διάδικο που ζητά την πραγματογνωμοσύνη. Ο εναγόμενος συνήθως προβάλλει ότι τα χρήματα προέρχονταν από προγαμιαία περιουσία ή από γονική παροχή· η απόδειξη της εξαίρεσης βαρύνει εκείνον. Μετά την πρωτόδικη απόφαση υπάρχει έφεση και αναίρεση· η αναίρεση δεν επανεξετάζει τα πραγματικά περιστατικά, μόνο νομικά ζητήματα.
- Εκτελέστε την απόφαση. Η απόφαση που επιδικάζει χρηματικό ποσό είναι εκτελεστός τίτλος· με απόγραφο και επιταγή προς εκτέλεση, που επιδίδει δικαστικός επιμελητής, μπορείτε να κατάσχετε ακίνητα, καταθέσεις ή μισθό του οφειλέτη μέσα στα όρια του ακατάσχετου. Αν έχετε ήδη εγγράψει προσημείωση, τη μετατρέπετε σε υποθήκη και προηγείστε μεταγενέστερων δανειστών. Η επιδικασμένη αξίωση παραγράφεται πλέον σε είκοσι χρόνια. Αν ο δικαιούχος πεθάνει πριν από την άσκηση της αγωγής, η αξίωση δεν περνά στους κληρονόμους του, εκτός αν είχε αναγνωριστεί συμβατικά ή είχε ήδη ασκηθεί αγωγή (ΑΚ 1401)· γι' αυτό η καθυστέρηση είναι επικίνδυνη.
Τι να προσέξετε
- Η διετής παραγραφή (ΑΚ 1401) τρέχει από τη λύση του γάμου και εκπνέει συχνά όσο οι πρώην σύζυγοι διαπραγματεύονται. Αγωγή που επιδόθηκε μετά τη διετία απορρίπτεται ανεξάρτητα από το πόσο συνέβαλατε.
- Αγωγή χωρίς συγκεκριμένη περιγραφή αρχικής και τελικής περιουσίας και αξίας κάθε στοιχείου απορρίπτεται ως αόριστη. Γενική αναφορά «απέκτησε σπίτι και αυτοκίνητο» δεν αρκεί.
- Ακίνητο που ο σύζυγος πήρε με γονική παροχή ή κληρονομιά δεν μετράει στην αύξηση (ΑΚ 1400 παρ. 2), ακόμη και αν το ανακαινίσατε μαζί. Μετράει μόνο η υπεραξία που οφείλεται στη συμβολή, και πρέπει να αποδειχθεί χωριστά.
- Η αξίωση είναι μόνο χρηματική. Δεν μπορείτε να ζητήσετε με αυτήν κυριότητα ή συγκυριότητα στο ακίνητο· αν θέλετε το ακίνητο, χρειάζεται συμφωνία μεταβίβασης.
- Μεταβιβάσεις σε συγγενείς πριν ή κατά τη δίκη είναι συνηθισμένες. Χωρίς προσημείωση ή άλλα ασφαλιστικά μέτρα μένει μόνο η χρονοβόρα αγωγή διάρρηξης (ΑΠ 480/2013).
- Αν ο δικαιούχος πεθάνει πριν ασκήσει αγωγή και χωρίς συμβατική αναγνώριση, η αξίωση δεν περνά στους κληρονόμους του (ΑΚ 1401). Όταν υπάρχει σοβαρό πρόβλημα υγείας, η αγωγή δεν πρέπει να αναβάλλεται.
- Σε συναινετικό διαζύγιο η περιουσιακή ρύθμιση δεν είναι υποχρεωτικό περιεχόμενο της συμφωνίας. Αν δεν γραφτεί τίποτα για τα αποκτήματα, η αξίωση δεν αποσβήνεται, αλλά αρχίζει να τρέχει η διετία.
Νομική βάση
Σχετικές δικαστικές αποφάσεις
Συχνές ερωτήσεις
Τι δικαιούται η σύζυγος από την περιουσία μετά το διαζύγιο;
Δεν γίνεται αυτόματα συγκύρια όσων είναι γραμμένα στο όνομα του άλλου. Μπορεί όμως να ζητήσει σε χρήμα το μέρος της αύξησης της περιουσίας του που αποκτήθηκε κατά τον γάμο και οφείλεται στη συμβολή της· ο νόμος τεκμαίρει ότι η συμβολή είναι το ένα τρίτο (ΑΚ 1400).
Πώς υπολογίζεται το 1/3 των αποκτημάτων;
Αφαιρείται η αξία της περιουσίας του υπόχρεου κατά την τέλεση του γάμου από την αξία της κατά την αμετάκλητη λύση του, χωρίς όσα απέκτησε με δωρεά ή κληρονομιά. Από τη διαφορά ζητάτε το ένα τρίτο ή άλλο ποσοστό, αν αποδείξετε μεγαλύτερη συμβολή (ΑΠ 575/2014).
Σε πόσα χρόνια παραγράφεται η αγωγή για τα αποκτήματα;
Σε δύο χρόνια από τη λύση ή ακύρωση του γάμου (ΑΚ 1401). Η αγωγή πρέπει να έχει επιδοθεί μέσα στη διετία. Οι διαπραγματεύσεις δεν αναστέλλουν την προθεσμία, εκτός αν ο άλλος αναγνωρίσει γραπτώς την αξίωση.
Μπορώ να ζητήσω αποκτήματα πριν βγει το διαζύγιο;
Ναι, αν ζείτε σε διάσταση πάνω από τρία χρόνια (ΑΚ 1402). Διαφορετικά η αξίωση γεννιέται μόνο με τη λύση ή ακύρωση του γάμου. Στο μεταξύ μπορείτε να ζητήσετε ασφαλιστικά μέτρα αν υπάρχει κίνδυνος να χαθεί η περιουσία.
Μετράει στα αποκτήματα το σπίτι που πήρε από τους γονείς του;
Όχι. Ό,τι απέκτησε ο σύζυγος με γονική παροχή, δωρεά ή κληρονομιά δεν υπολογίζεται στην αύξηση (ΑΚ 1400 παρ. 2). Αν όμως με κοινά χρήματα έγινε προσθήκη ορόφου ή σημαντική ανακαίνιση, η υπεραξία αυτή μπορεί να μετρήσει, εφόσον αποδειχθεί.
Η νοικοκυρά που δεν δούλευε έχει δικαίωμα στα αποκτήματα;
Ναι. Συμβολή είναι και η φροντίδα του σπιτιού και των παιδιών που επέτρεψε στον άλλον να εργάζεται και να αποταμιεύει. Το τεκμήριο του ενός τρίτου ισχύει και εδώ, και όποιος ισχυρίζεται μικρότερη ή καμία συμβολή πρέπει να το αποδείξει.
Τι κάνω αν ο πρώην σύζυγος γράφει τα ακίνητα στα αδέλφια του;
Ζητήστε αμέσως ασφαλιστικά μέτρα, ιδίως εγγραφή προσημείωσης υποθήκης (ΚΠολΔ 682 επ.). Αν η μεταβίβαση έχει γίνει, μπορείτε να ασκήσετε αγωγή διάρρηξης καταδολιευτικής απαλλοτρίωσης (ΑΚ 939 επ., ΑΠ 480/2013) και να εξετάσετε έγκληση για καταδολίευση δανειστών (ΑΠ 667/2015).
Σε ποιο δικαστήριο κατατίθεται η αγωγή αποκτημάτων;
Είναι οικογενειακή διαφορά και δικάζεται με τις ειδικές διατάξεις των άρθρων 592 επ. ΚΠολΔ από το Πρωτοδικείο, Μονομελές ή Πολυμελές ανάλογα με την αξία της αξίωσης. Η αγωγή κατατίθεται από δικηγόρο και πληρώνεται δικαστικό ένσημο ανάλογο με το ποσό.
Κληρονομείται η αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα;
Μόνο αν είχε αναγνωριστεί συμβατικά ή είχε ήδη ασκηθεί αγωγή (ΑΚ 1401). Διαφορετικά δεν περνά στους κληρονόμους. Γι' αυτό, όταν υπάρχει πρόβλημα υγείας ή μεγάλη ηλικία, η έγκαιρη άσκηση της αγωγής έχει μεγάλη σημασία.
Τι διαφορά έχει η κοινοκτημοσύνη από τα αποκτήματα;
Η κοινοκτημοσύνη συμφωνείται με συμβόλαιο και καταχωρίζεται στο ειδικό βιβλίο του Πρωτοδικείου Αθηνών (π.δ. 411/1989)· τότε τα αποκτήματα ανήκουν και στους δύο. Χωρίς τέτοια σύμβαση ισχύει ο χωρισμός περιουσιών με χρηματική αξίωση στα αποκτήματα κατά το ΑΚ 1400.
Νομικός οδηγός – επιμέρους οδηγίες
Ανάλυση του εγγράφου μου →Νομικός οδηγόςΥποδείγματα συμβάσεωνΑρχική σελίδα της χώρας