Ρύθμιση οφειλών και πτώχευση φυσικών προσώπων (ν. 4738/2020)
Ο ν. 4738/2020 «Ρύθμιση οφειλών και παροχή δεύτερης ευκαιρίας» είναι το βασικό πλαίσιο για όποιον δεν μπορεί να εξυπηρετήσει τα χρέη του. Προβλέπει τρία διαδοχικά εργαλεία: τον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών, που λειτουργεί ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας της Ειδικής Γραμματείας Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους (ΕΓΔΙΧ), τη δικαστική ρύθμιση οφειλών του πτωχευτικού δικαίου και την πτώχευση των φυσικών προσώπων με απαλλαγή από τα χρέη (δεύτερη ευκαιρία). Αφορά και μισθωτούς και ελεύθερους επαγγελματίες και μικρές επιχειρήσεις· δεν χρειάζεται να είστε έμπορος για να κηρυχθείτε σε πτώχευση.
Ο οδηγός περιγράφει με ποια σειρά να ενεργήσετε, ποια έγγραφα χρειάζεστε, ποιοι πιστωτές συμμετέχουν, τι αποτέλεσμα έχει η συμφωνία και πώς λειτουργεί η απαλλαγή. Ο ν. 4738/2020 τροποποιείται συχνά και τα οικονομικά κριτήρια (όρια οφειλών, ευάλωτοι οφειλέτες, επιδοτήσεις) μεταβάλλονται· ελέγξτε πάντα τα τρέχοντα στοιχεία στην ΕΓΔΙΧ ή σε δικηγόρο.
Βασικά στοιχεία
Προθεσμία
Η αίτηση υποβάλλεται στην πλατφόρμα του εξωδικαστικού μηχανισμού και η διαδικασία ολοκληρώνεται μέσα σε προθεσμίες που ορίζει ο νόμος (κατά κανόνα περίπου τρεις μήνες για την επίτευξη συμφωνίας μετά την υποβολή). Κατά την εκκρεμότητα της αίτησης αναστέλλονται μέτρα εκτέλεσης σε βάρος σας, αλλά η πρόοδος εξαρτάται από την έγκαιρη υποβολή όλων των εγγράφων. Η απαλλαγή από τα χρέη στην πτώχευση φυσικών προσώπων χορηγείται κατά κανόνα μετά από τρία έτη από την κήρυξη (ελέγξτε το ισχύον άρθρο του ν. 4738/2020).
Τι να κάνετε
Συγκεντρώστε τη συνολική εικόνα των οφειλών σας. Καταγράψτε όλες τις υποχρεώσεις (δάνεια, κάρτες, φόροι, ΕΦΚΑ, προμηθευτές, ενοίκια), τους πιστωτές, τα υπόλοιπα, τα εγγυητικά και τα ακίνητα. Η πλατφόρμα αντλεί αυτόματα στοιχεία από την ΑΑΔΕ, τον ΕΦΚΑ και τις τράπεζες, όμως πρέπει να τα ελέγξετε και να συμπληρώσετε ό,τι λείπει.
Αναζητήστε το ιστορικό σας στον Τειρεσία και στις βεβαιώσεις οφειλών της ΑΑΔΕ και του ΕΦΚΑ. Έτσι αποφεύγετε εκπλήξεις κατά την αξιολόγηση και είστε έτοιμοι να τεκμηριώσετε τη δυνατότητα αποπληρωμής.
Προσέξτε ιδιαίτερα τις εγγυήσεις που έχετε δώσει για τρίτους και τα χρέη που έχουν εκχωρηθεί σε εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων: εμφανίζονται στην πλατφόρμα με άλλον πιστωτή και πρέπει να δηλωθούν σωστά, αλλιώς η συμφωνία δεν θα τους δεσμεύει.
Ελέγξτε τις προϋποθέσεις του εξωδικαστικού μηχανισμού. Ο μηχανισμός απευθύνεται σε φυσικά πρόσωπα, ελεύθερους επαγγελματίες και επιχειρήσεις με οφειλές προς χρηματοδοτικούς φορείς και προς το Δημόσιο ή τον ΕΦΚΑ, που αδυνατούν να εξυπηρετήσουν τα χρέη τους αλλά έχουν βιώσιμη προοπτική. Ισχύουν όρια οφειλής, κριτήρια περιουσίας και εισοδήματος και ειδικές ρυθμίσεις για ευάλωτους οφειλέτες (άρθρο 28 παρ. 2 του νόμου).
Με βάση τα στοιχεία σας, η πλατφόρμα ελέγχει αυτόματα αν πληρούνται οι όροι. Αν όχι, συζητήστε με δικηγόρο ή με την ΕΓΔΙΧ ποια εναλλακτική διαδικασία ταιριάζει.
Υποβάλετε αίτηση στην πλατφόρμα του εξωδικαστικού μηχανισμού. Η είσοδος γίνεται με κωδικούς Taxisnet μέσω της πλατφόρμας της ΕΓΔΙΧ (myEGDIX.live). Δηλώνετε τα προσωπικά, οικονομικά και περιουσιακά σας στοιχεία, τους πιστωτές και τις εγγυήσεις και δίνετε συναίνεση για άρση του τραπεζικού και φορολογικού απορρήτου.
Μπορείτε να υποβάλετε την αίτηση μόνοι σας ή μέσω εξουσιοδοτημένου συμβούλου. Η ΕΓΔΙΧ προσφέρει επίσης ηλεκτρονική κράτηση ραντεβού με βιντεοκλήση ή τηλέφωνο για βοήθεια.
Παρακολουθήστε τη διαδικασία και τις προτάσεις των πιστωτών. Ο νόμος ορίζει συγκεκριμένο χρόνο για τη σύνταξη του σχεδίου ρύθμισης και οι πιστωτές αναρτούν τη θέση τους στην πλατφόρμα. Το σχέδιο προβλέπει συνήθως παράταση της διάρκειας, μείωση επιτοκίου ή μερική διαγραφή, και για χρέη προς Δημόσιο και ΕΦΚΑ έως 240 δόσεις κατά την ΕΓΔΙΧ.
Η συμφωνία είναι δεσμευτική όταν συγκεντρώσει την απαιτούμενη πλειοψηφία των απαιτήσεων, με τη συμμετοχή του Δημοσίου ή του ΕΦΚΑ όπου έχει οφειλές. Μετά την εκκαθάριση των προτάσεων επιλέγετε αν αποδέχεστε το σχέδιο.
Αν η συμφωνία δεν επιτευχθεί, εξετάστε την δικαστική ρύθμιση. Ο πτωχευτικός νόμος προβλέπει διαδικασία ρύθμισης οφειλών υπό τον έλεγχο του δικαστηρίου, όπου μπορεί να ρυθμιστεί το χρέος με σχέδιο που επιβάλλεται και στους πιστωτές που δεν συναινούν, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις. Η αίτηση κατατίθεται στο αρμόδιο Πρωτοδικείο με δικηγόρο.
Κατά τη συζήτηση το δικαστήριο εξετάζει την περιουσιακή σας κατάσταση, την καλή πίστη και τη δυνατότητα πληρωμής· μπορεί να χορηγηθεί προστασία από εκτέλεση μέχρι την έκδοση απόφασης.
Εξετάστε πτώχευση φυσικού προσώπου για απαλλαγή από τα χρέη. Ο ν. 4738/2020 επιτρέπει σε φυσικό πρόσωπο που αδυνατεί να πληρώσει να ζητήσει την κήρυξή του σε πτώχευση, ανεξάρτητα από την ιδιότητα του εμπόρου. Μετά τη διαδικασία (εκκαθάριση της περιουσίας, εξέταση της καλής πίστης από το δικαστήριο) ο οφειλέτης μπορεί να απαλλαγεί από τα εναπομείναντα χρέη, κατά κανόνα μετά από τρία έτη από την κήρυξη.
Εξαιρούνται ορισμένες απαιτήσεις (π.χ. διατροφή, αποζημιώσεις από ποινικά αδικήματα, φόροι σε περιπτώσεις απάτης). Η απαλλαγή δεν χορηγείται σε οφειλέτη που ενήργησε δόλια ή κατέστρεψε την περιουσία του για να βλάψει τους πιστωτές.
Προστατεύστε την κύρια κατοικία και τον μισθό σας. Στις ρυθμίσεις του νόμου συχνά προβλέπεται προστασία της κύριας κατοικίας με ειδικό πλαίσιο· οι όροι (αντικειμενική αξία, εισόδημα, δόση) ισχύουν κατά περίπτωση και αναθεωρούνται συχνά. Για μισθούς και συντάξεις βλ. τον οδηγό για την κατάσχεση και τον ακατάσχετο λογαριασμό.
Μην μεταβιβάσετε περιουσία σε συγγενείς πριν την αίτηση: μπορεί να θεωρηθεί καταδολίευση πιστωτών και να καταστρέψει την καλή πίστη που απαιτείται για την απαλλαγή.
Πριν υποβάλετε αίτηση πτώχευσης, ζητήστε από δικηγόρο να σας εξηγήσει τις συνέπειες στην επαγγελματική σας δραστηριότητα και στην περιουσία σας, γιατί η διαδικασία οδηγεί σε εκκαθάριση των περιουσιακών στοιχείων σας εκτός όσων προστατεύονται από τον νόμο.
Τηρήστε το σχέδιο και φυλάξτε τα έγγραφα. Μετά τη συμφωνία ή την απόφαση πληρώνετε τις δόσεις στη χρονοσειρά που ορίζεται· η καθυστέρηση πέρα από τα όρια του σχεδίου μπορεί να το ακυρώσει και να επαναφέρει την εκτέλεση. Κρατήστε αντίγραφα όλων των πράξεων, των εξοφλητικών αποδείξεων και των αποφάσεων.
Ζητήστε βεβαιώσεις μετά την ολοκλήρωση, για να τις προσκομίσετε σε τράπεζες και εφορία ως απόδειξη της ρύθμισης.
Τι να προσέξετε
- Η ανακριβής ή ελλιπής δήλωση περιουσιακών στοιχείων και εισοδημάτων μπορεί να οδηγήσει σε απόρριψη της αίτησης ή σε ακύρωση της ρύθμισης και σε κυρώσεις.
- Η μεταβίβαση περιουσίας σε συγγενείς πριν την αίτηση αντιμετωπίζεται ως καταδολίευση πιστωτών και εμποδίζει την απαλλαγή.
- Η καθυστέρηση καταβολής δόσεων μπορεί να ανατρέψει τη ρύθμιση, με αποτέλεσμα να ανοίξει ξανά η αναγκαστική εκτέλεση.
- Η εσφαλμένη υπόθεση ότι όλα τα χρέη διαγράφονται: ορισμένες απαιτήσεις (διατροφή, ποινικές αποζημιώσεις) δεν απαλλάσσονται.
- Η εξωδικαστική συμφωνία δεν δεσμεύει πιστωτές που δεν συμμετείχαν· ελέγξτε ότι όλοι οι σημαντικοί πιστωτές έχουν δηλωθεί.
- Τα κριτήρια και τα ποσά αλλάζουν συχνά με νέους νόμους· όσα ίσχυαν το 2021 ή το 2023 μπορεί να μην ισχύουν σήμερα.
- Η καταβολή προκαταβολής σε μεσάζοντες που υπόσχονται «διαγραφή χρεών»: η υποβολή στην πλατφόρμα γίνεται απευθείας από τον ίδιο τον οφειλέτη και δεν απαιτεί μεσάζοντες.
- Η υποβολή αίτησης με τη σιωπή για πιστωτές ή εγγυήσεις μπορεί να καταστήσει τη συμφωνία μη δεσμευτική για τους πιστωτές που δεν δηλώθηκαν και να οδηγήσει σε απόρριψη λόγω έλλειψης καλής πίστης.
- Η αποδοχή προτάσεων από εταιρείες που προβάλλονται ως «ειδικοί διαγραφής χρεών» χωρίς δικηγορική ιδιότητα ή χωρίς έγγραφη σύμβαση αμοιβής εγκυμονεί κίνδυνο οικονομικής απάτης.
Νομική βάση
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι ο εξωδικαστικός μηχανισμός ρύθμισης οφειλών;
Είναι διαδικασία του ν. 4738/2020 που γίνεται ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας της ΕΓΔΙΧ. Ο οφειλέτης υποβάλλει αίτηση και οι πιστωτές (τράπεζες, Δημόσιο, ΕΦΚΑ) προτείνουν σχέδιο ρύθμισης. Αν συγκεντρωθεί η απαιτούμενη πλειοψηφία, η συμφωνία δεσμεύει όλους τους πιστωτές που συμμετέχουν.
Ποιοι μπορούν να υποβάλουν αίτηση;
Φυσικά πρόσωπα, ελεύθεροι επαγγελματίες και επιχειρήσεις που έχουν οφειλές προς χρηματοδοτικούς φορείς και προς το Δημόσιο ή τον ΕΦΚΑ και αδυνατούν να τις εξυπηρετήσουν, αλλά έχουν βιώσιμη προοπτική. Ισχύουν όρια οφειλής και κριτήρια περιουσίας· ελέγξτε τα τρέχοντα στην πλατφόρμα.
Πώς κάνω αίτηση στην πλατφόρμα;
Συνδέεστε με κωδικούς Taxisnet στην πλατφόρμα της ΕΓΔΙΧ (myEGDIX.live), συμπληρώνετε τα στοιχεία σας, επιλέγετε τους πιστωτές και δίνετε συναίνεση για άρση απορρήτου. Μπορείτε να ζητήσετε βοήθεια με ραντεβού ΕΓΔΙΧ μέσω βιντεοκλήσης ή τηλεφώνου.
Σταματά η κατάσχεση όσο εκκρεμεί η αίτηση;
Ο νόμος προβλέπει αναστολή ορισμένων μέτρων εκτέλεσης κατά τη διάρκεια της διαδικασίας υπό προϋποθέσεις. Δεν αναστέλλονται αυτόματα όλες οι κατασχέσεις· ελέγξτε την ισχύουσα διάταξη και ζητήστε από τον δικηγόρο σας να επιβεβαιώσει ποιες ενέργειες σταματούν.
Μπορώ να κηρυχθώ σε πτώχευση ως απλός πολίτης;
Ναι. Ο ν. 4738/2020 επιτρέπει την πτώχευση και φυσικών προσώπων που δεν είναι έμποροι. Αν η διαδικασία ολοκληρωθεί και ο οφειλέτης κριθεί καλόπιστος, μπορεί να απαλλαγεί από τα χρέη, κατά κανόνα μετά από τρία έτη από την κήρυξη.
Ποια χρέη δεν διαγράφονται με την απαλλαγή;
Δεν απαλλάσσονται συνήθως οι απαιτήσεις διατροφής, οι αποζημιώσεις από ποινικά αδικήματα και ορισμένες απαιτήσεις του Δημοσίου σε περιπτώσεις απάτης. Η ακριβής λίστα ορίζεται στον πτωχευτικό νόμο και αναθεωρείται· ελέγξτε το ισχύον κείμενο.
Χρειάζομαι δικηγόρο για τον εξωδικαστικό μηχανισμό;
Όχι υποχρεωτικά για την ηλεκτρονική αίτηση, μπορείτε να την υποβάλετε μόνοι. Η νομική συμβουλή βοηθά ωστόσο στον έλεγχο του σχεδίου. Για τη δικαστική ρύθμιση και την πτώχευση απαιτείται δικηγόρος, γιατί η αίτηση κατατίθεται σε δικαστήριο.
Πόσο διαρκεί η διαδικασία;
Ο εξωδικαστικός μηχανισμός ολοκληρώνεται συνήθως μέσα σε λίγους μήνες από την υποβολή. Η δικαστική ρύθμιση και η πτώχευση διαρκούν περισσότερο, επειδή εκδίδονται δικαστικές αποφάσεις. Ο χρόνος εξαρτάται από την πληρότητα των εγγράφων και τον αριθμό των πιστωτών.
Τι γίνεται με την κύρια κατοικία μου;
Σε ορισμένες ρυθμίσεις προβλέπεται προστασία της κύριας κατοικίας με κριτήρια αντικειμενικής αξίας, εισοδήματος και δόσης. Οι όροι αλλάζουν συχνά, οπότε ζητήστε ενημέρωση από την ΕΓΔΙΧ ή δικηγόρο πριν αποφασίσετε.
Διαγράφονται τα χρέη μου προς την εφορία και τον ΕΦΚΑ με τον εξωδικαστικό;
Δεν διαγράφονται αυτομάτως. Το Δημόσιο και ο ΕΦΚΑ συμμετέχουν στη ρύθμιση και μπορούν να προσφέρουν ευνοϊκούς όρους, όπως παράταση σε πολλές δόσεις, και υπό προϋποθέσεις μείωση προσαυξήσεων. Ο ακριβής όρος κάθε σχεδίου εξαρτάται από το ισχύον πλαίσιο και την οικονομική σας κατάσταση.
Μπορώ να υποβάλω αίτηση αν έχω ήδη υποστεί κατάσχεση;
Ναι, η υποβολή αίτησης είναι δυνατή και όταν έχουν ξεκινήσει μέτρα εκτέλεσης. Ο νόμος προβλέπει ότι κατά τη διαδικασία αναστέλλονται ορισμένα μέτρα, υπό προϋποθέσεις· ελέγξτε ποια αφορούν την περίπτωσή σας.
Τι είναι ο Τειρεσίας και επηρεάζεται από τη ρύθμιση;
Ο Τειρεσίας είναι το αρχείο οικονομικής συμπεριφοράς που χρησιμοποιούν οι τράπεζες. Η ρύθμιση και η πτώχευση καταγράφονται σε αυτό για ορισμένο χρόνο και επηρεάζουν τη δυνατότητα νέας χρηματοδότησης· ζητήστε αντίγραφο της καταγραφής σας πριν και μετά τη διαδικασία.
Νομικός οδηγός – επιμέρους οδηγίες
Ανάλυση του εγγράφου μου →Νομικός οδηγόςΥποδείγματα συμβάσεωνΑρχική σελίδα της χώρας