Αποζημίωση από αδικοπραξία: πώς τη διεκδικείτε βήμα βήμα
Σας χτύπησε αυτοκίνητο, πλημμύρισε το διαμέρισμά σας από τον επάνω όροφο, ένα κατάστημα σας πούλησε επικίνδυνο προϊόν ή ο δήμος άφησε λακκούβα χωρίς σήμανση και τραυματιστήκατε. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις μιλάμε για αδικοπραξία: όποιος ζημιώσει άλλον παράνομα και υπαίτια οφείλει να τον αποζημιώσει (ΑΚ 914). Ο οδηγός αυτός εξηγεί στον ζημιωθέντα πώς στήνεται μια τέτοια αξίωση στην Ελλάδα: ποιες προϋποθέσεις πρέπει να αποδείξει (παράνομη πράξη, υπαιτιότητα, ζημία, αιτιώδης σύνδεσμος), ποια κονδύλια μπορεί να ζητήσει (θετική ζημία, διαφυγόν κέρδος, νοσήλια, χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη), σε ποιον στρέφεται (στον υπαίτιο, στον εργοδότη του, στον ασφαλιστή του, στο Δημόσιο), σε ποιο δικαστήριο πηγαίνει η αγωγή και με ποιο κόστος. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στην πενταετή παραγραφή του άρθρου 937 ΑΚ, η οποία αρχίζει από τη στιγμή που μάθατε τη ζημία και τον υπόχρεο, και στο ότι ο ΑΚ αντιμετωπίζει τη ζημία ενιαία: χάνοντας την προθεσμία για τα πρώτα κονδύλια χάνετε κατά κανόνα και τα επόμενα. Αποτέλεσμα: ξέρετε τι μαζεύετε από την πρώτη μέρα, πώς υπολογίζετε το ποσό και πώς φτάνετε σε εξώδικο συμβιβασμό ή σε δικαστική απόφαση.
Βασικά στοιχεία
Προθεσμία
Η αξίωση από αδικοπραξία παραγράφεται σε πέντε χρόνια από τότε που ο ζημιωθείς έμαθε τη ζημία και τον υπόχρεο σε αποζημίωση και, σε κάθε περίπτωση, σε είκοσι χρόνια από την πράξη (ΑΚ 937 παρ. 1).
Η παραγραφή τρέχει ενιαία για όλη τη ζημία, παρούσα και μελλοντική προβλεπτή, από τη γνώση των πρώτων επιζήμιων συνεπειών (ΑΠ 1554/2012). Αν η πράξη είναι και ποινικό αδίκημα με μακρύτερη παραγραφή, ισχύει η μακρύτερη (ΑΚ 937 παρ. 2). Για αξιώσεις κατά του Δημοσίου ισχύει επίσης πενταετής παραγραφή, με ειδικούς κανόνες για την έναρξη (ΑΠ 144/2015). Η αγωγή πρέπει να επιδοθεί στον εναγόμενο μέσα σε 30 ημέρες από την κατάθεσή της (60 ημέρες αν διαμένει στο εξωτερικό).
Τι να κάνετε
Εξασφαλίστε αποδείξεις από την πρώτη ημέρα.
Η αποζημίωση κρίνεται στις αποδείξεις. Φωτογραφίστε αμέσως τον χώρο και τη ζημία με ημερομηνία, κρατήστε ονόματα και τηλέφωνα μαρτύρων και ζητήστε αντίγραφο κάθε επίσημης καταγραφής: έκθεση της Τροχαίας ή της Αστυνομίας, πρωτόκολλο της Πυροσβεστικής, βεβαίωση του διαχειριστή της πολυκατοικίας. Σε σωματική βλάβη επισκεφθείτε την ίδια μέρα νοσοκομείο ή γιατρό και κρατήστε το εισιτήριο-εξιτήριο, τις γνωματεύσεις και τις αποδείξεις φαρμάκων. Μη συμφωνείτε προφορικά «να τα βρούμε μεταξύ μας» χωρίς να γράψετε τα στοιχεία του άλλου και του ασφαλιστή του. Όσο νωρίτερα καταγράφεται η αιτιώδης σχέση πράξης και ζημίας, τόσο δυσκολότερα αμφισβητείται αργότερα στο δικαστήριο.
Ελέγξτε αν πληρούνται οι προϋποθέσεις του ΑΚ 914.
Χρειάζονται τέσσερα στοιχεία: παράνομη συμπεριφορά (πράξη ή παράλειψη που παραβιάζει κανόνα δικαίου ή το γενικό καθήκον να μη βλάπτεις άλλον), υπαιτιότητα (δόλος ή αμέλεια, έστω και ελαφρά), ζημία και αιτιώδης σύνδεσμος, δηλαδή η πράξη να είναι κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων ικανή να προκαλέσει τέτοια ζημία. Ακόμη και χωρίς παράβαση συγκεκριμένου νόμου, ευθύνη γεννά και η ζημία που προκαλείται με πρόθεση κατά τρόπο αντίθετο στα χρηστά ήθη (ΑΚ 919). Ο Άρειος Πάγος απαιτεί η αγωγή να εκθέτει με σαφήνεια τα πραγματικά περιστατικά για κάθε στοιχείο· αόριστη αγωγή απορρίπτεται χωρίς εξέταση της ουσίας, και μαζί της συχνά και το αίτημα ηθικής βλάβης που στηρίζεται στα ίδια γεγονότα (ΑΠ 2038/2014).
Υπολογίστε τα κονδύλια της ζημίας.
Η αποζημίωση καλύπτει τη θετική ζημία (μείωση της περιουσίας: επισκευή αυτοκινήτου, αντικατάσταση επίπλων, νοσήλια) και το διαφυγόν κέρδος, δηλαδή όσα πιθανολογείται ότι θα κερδίζατε κατά τη συνήθη πορεία (ΑΚ 298). Σε σωματική βλάβη ο ΑΚ 929 προσθέτει τα έξοδα θεραπείας, τη ζημία από απώλεια εισοδήματος και την αύξηση των δαπανών σας για το μέλλον· σε αναπηρία ή παραμόρφωση που επηρεάζει το μέλλον σας λαμβάνεται υπόψη και αυτό (ΑΚ 931). Σε θάνατο, οι οικείοι δικαιούνται έξοδα κηδείας και διατροφή που στερήθηκαν (ΑΚ 928). Ανεξάρτητα από την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη (ΑΚ 932). Κάθε κονδύλι χρειάζεται έγγραφο: τιμολόγιο, βεβαίωση αποδοχών, εκτίμηση πραγματογνώμονα.
Εντοπίστε όλους τους υπόχρεους.
Μην περιοριστείτε στο πρόσωπο που προκάλεσε άμεσα τη ζημία. Όποιος χρησιμοποιεί άλλον για να εκτελέσει εργασία ευθύνεται για τη ζημία που ο προστηθείς προξένησε παράνομα κατά την υπηρεσία του (ΑΚ 922): ο εργοδότης του οδηγού, η εταιρεία του συνεργείου. Αν περισσότεροι ευθύνονται, ευθύνονται εις ολόκληρον (ΑΚ 926), οπότε μπορείτε να ζητήσετε όλο το ποσό από οποιονδήποτε. Σε τροχαίο, η αξίωση στρέφεται απευθείας και κατά του ασφαλιστή αστικής ευθύνης του οχήματος (π.δ. 237/1986). Για ελαττωματικό προϊόν ευθύνεται ο παραγωγός ή ο εισαγωγέας (ν. 2251/1994, άρθρο 6). Για ζημία από δημοσίευμα ευθύνεται και ο ιδιοκτήτης του μέσου (ν. 1178/1981). Για ζημία από όργανα του Δημοσίου ή δήμου, η αγωγή στρέφεται κατά του νομικού προσώπου (ΕισΝΑΚ 105–106).
Στείλτε έγγραφη όχληση και επιχειρήστε συμβιβασμό.
Πριν από την αγωγή, στείλτε στον υπαίτιο και στον ασφαλιστή του επιστολή ή εξώδικη δήλωση με τα γεγονότα, τα κονδύλια και το ποσό που ζητάτε, ορίζοντας προθεσμία απάντησης. Η εξώδικη δήλωση επιδίδεται από δικαστικό επιμελητή (ν. 2318/1995) και αποδεικνύει ότι ο οφειλέτης γνώριζε την αξίωση· από την όχληση ο οφειλέτης γίνεται υπερήμερος και οφείλει τόκους υπερημερίας (ΑΚ 340, 345). Προσοχή: η όχληση δεν διακόπτει την παραγραφή· τη διακόπτει η άσκηση αγωγής ή η αναγνώριση της οφειλής από τον υπόχρεο. Αν ο ασφαλιστής προτείνει ποσό, ζητήστε γραπτή πρόταση και μην υπογράψετε εξοφλητική απόδειξη «για κάθε απαίτηση» πριν ολοκληρωθεί η θεραπεία σας. Ο δικηγόρος οφείλει να σας ενημερώσει εγγράφως για τη δυνατότητα διαμεσολάβησης.
Επιλέξτε δικαστήριο και διαδικασία.
Την αγωγή αποζημίωσης ασκεί δικηγόρος. Μετά το ν. 4842/2021, το Ειρηνοδικείο είναι αρμόδιο για διαφορές έως 20.000 €, το Μονομελές Πρωτοδικείο έως 250.000 € και το Πολυμελές Πρωτοδικείο για μεγαλύτερα ποσά· τα όρια ελέγξτε στο ισχύον άρθρο 14 ΚΠολΔ πριν από την κατάθεση. Τοπικά αρμόδιο είναι και το δικαστήριο του τόπου όπου έγινε η ζημιογόνος πράξη. Οι διαφορές έως 5.000 € εκδικάζονται ως μικροδιαφορές, ενώ οι αξιώσεις από αυτοκινητικά ατυχήματα με την ειδική διαδικασία περιουσιακών διαφορών (ΚΠολΔ 614). Η αγωγή κατατίθεται, επιδίδεται μέσα σε 30 ημέρες και, στην τακτική διαδικασία, οι προτάσεις με τα αποδεικτικά υποβάλλονται μέσα σε 100 ημέρες από την κατάθεση. Για αξίωση κατά του Δημοσίου αρμόδιο είναι το Διοικητικό Πρωτοδικείο (ΚΔΔ, άρθρα 71 επ.).
Λογαριάστε το κόστος και τους τόκους.
Με την κατάθεση πληρώνεται δικαστικό ένσημο, που υπολογίζεται ως ποσοστό του αιτούμενου ποσού (περίπου 0,8% με τις προσαυξήσεις υπέρ τρίτων, ελέγξτε τον ισχύοντα υπολογισμό στην ηλεκτρονική πλατφόρμα e-paravolo), καθώς και έξοδα επίδοσης, αμοιβή δικηγόρου και ενδεχομένως αμοιβή πραγματογνώμονα. Επειδή το ένσημο εξαρτάται από το ποσό, μην φουσκώνετε υπερβολικά το αίτημα της ηθικής βλάβης: η δικαστική δαπάνη επιβάλλεται στον ηττηθέντα κατά το μέρος που ηττήθηκε. Στο αίτημα της αγωγής ζητήστε τόκους από την επίδοση (τόκος επιδικίας, ΑΚ 346) ή από προγενέστερη όχληση, και την κήρυξη της απόφασης προσωρινά εκτελεστής, ώστε να μπορείτε να εισπράξετε πριν από την έφεση. Αν δεν μπορείτε να πληρώσετε τα έξοδα, εξετάστε το ευεργέτημα πενίας ή τη νομική βοήθεια.
Προετοιμάστε την απόδειξη για το δικαστήριο.
Στην τακτική διαδικασία η απόδειξη γίνεται κυρίως με έγγραφα και ένορκες βεβαιώσεις μαρτύρων ενώπιον ειρηνοδίκη ή συμβολαιογράφου, που πρέπει να δοθούν αφού κλητευθεί ο αντίδικος. Συγκεντρώστε ιατρικές γνωματεύσεις για το ποσοστό αναπηρίας, βεβαιώσεις εργοδότη ή φορολογικά έντυπα για το χαμένο εισόδημα, τιμολόγια και φωτογραφίες. Ο εναγόμενος θα προβάλει συχνά συντρέχον πταίσμα, δηλαδή ότι συμβάλατε κι εσείς στη ζημία· τότε το δικαστήριο μπορεί να μειώσει την αποζημίωση ή να την αποκλείσει (ΑΚ 300). Η ένσταση αυτή πρέπει όμως να θεμελιώνεται σε δική σας υπαιτιότητα, όχι μόνο στο ότι η δραστηριότητά σας ήταν επικίνδυνη (ΑΠ 729/2015). Προετοιμαστείτε να απαντήσετε συγκεκριμένα.
Αν υπάρχει ποινική δίκη, συντονίστε τις δύο διαδικασίες.
Πολλές αδικοπραξίες είναι και ποινικά αδικήματα: σωματική βλάβη από αμέλεια, φθορά ξένης ιδιοκτησίας, απάτη. Μπορείτε να υποβάλετε έγκληση και να παραστείτε στην ποινική δίκη ως πολιτικώς ενάγων· η καταδικαστική απόφαση διευκολύνει πολύ την απόδειξη της υπαιτιότητας στην πολιτική δίκη (βλ. ΑΠ 661/2013 για σωματική βλάβη σε τροχαίο από παράλειψη σήμανσης έργων). Με τον ισχύοντα Κώδικα Ποινικής Δικονομίας όμως η πλήρης αποζημίωση διεκδικείται κατά κανόνα με χωριστή αγωγή στα πολιτικά δικαστήρια. Η εκκρεμότητα της ποινικής δίκης δεν σταματά την πενταετή παραγραφή της αστικής αξίωσης, εκτός αν συντρέχει ειδικός λόγος· μην περιμένετε την ποινική απόφαση για να ασκήσετε αγωγή.
Τι να προσέξετε
- Χαμένη πενταετία: η παραγραφή του ΑΚ 937 τρέχει από τη γνώση της ζημίας και του υπόχρεου, όχι από το τέλος της θεραπείας ή της ποινικής δίκης, και καλύπτει ενιαία και τις μελλοντικές προβλεπτές ζημίες (ΑΠ 1554/2012).
- Αόριστη αγωγή: αν δεν περιγράφονται συγκεκριμένα η πράξη, η υπαιτιότητα, κάθε κονδύλι και ο αιτιώδης σύνδεσμος, η αγωγή απορρίπτεται χωρίς εξέταση της ουσίας και συχνά παρασύρει και το αίτημα ηθικής βλάβης (ΑΠ 2038/2014).
- Υπογραφή εξοφλητικής απόδειξης στον ασφαλιστή «για κάθε απαίτηση» πριν σταθεροποιηθεί η υγεία σας: παραιτείστε από μελλοντικά κονδύλια, όπως χειρουργεία ή απώλεια εισοδήματος.
- Στροφή μόνο κατά του φυσικού προσώπου που προκάλεσε τη ζημία: αν είναι αφερέγγυο, η απόφαση μένει ανεκτέλεστη. Συμπεριλάβετε εργοδότη (ΑΚ 922), ασφαλιστή ή νομικό πρόσωπο.
- Υπερβολικό αίτημα ηθικής βλάβης: αυξάνει το δικαστικό ένσημο και, σε μερική ήττα, επιβαρύνεστε με μέρος της δικαστικής δαπάνης του αντιδίκου.
- Παραμέληση της ένστασης συντρέχοντος πταίσματος: αν δεν αντικρούσετε τεκμηριωμένα ότι συμβάλατε στη ζημία, το δικαστήριο μπορεί να μειώσει σημαντικά την αποζημίωση (ΑΚ 300).
- Αγωγή στο λάθος δικαστήριο: αξιώσεις κατά του Δημοσίου ή δήμου για πράξεις οργάνων τους εκδικάζονται από τα διοικητικά δικαστήρια (ΚΔΔ 71 επ.), όχι από τα πολιτικά.
- Έλλειψη ιατρικών και οικονομικών εγγράφων: ο δικαστής δεν επιδικάζει διαφυγόν κέρδος ή μελλοντικά έξοδα με βάση εκτιμήσεις χωρίς στοιχεία.
Νομική βάση
Σχετικές δικαστικές αποφάσεις
Συχνές ερωτήσεις
Σε πόσο χρόνο παραγράφεται η αξίωση αποζημίωσης;
Σε πέντε χρόνια από τότε που μάθατε τη ζημία και ποιος ευθύνεται, και το αργότερο σε είκοσι χρόνια από την πράξη (ΑΚ 937). Αν η πράξη είναι και αδίκημα με μακρύτερη ποινική παραγραφή, ισχύει εκείνη. Η προθεσμία διακόπτεται με την άσκηση αγωγής, όχι με απλή επιστολή ή εξώδικο.
Τι μπορώ να ζητήσω ως αποζημίωση μετά από ατύχημα;
Τη θετική ζημία (επισκευές, νοσήλια, φάρμακα), το διαφυγόν κέρδος (χαμένοι μισθοί ή κέρδη), τα μελλοντικά έξοδα που προκύπτουν από τη βλάβη και χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη. Σε αναπηρία λαμβάνεται υπόψη η επίδραση στο μέλλον σας, ενώ σε θάνατο οι συγγενείς δικαιούνται και χρηματική ικανοποίηση για ψυχική οδύνη.
Πρέπει να περιμένω την ποινική δίκη για να κάνω αγωγή αποζημίωσης;
Όχι, και δεν είναι φρόνιμο. Η αστική αξίωση παραγράφεται κατά κανόνα σε πέντε χρόνια, ενώ η ποινική δίκη μπορεί να διαρκέσει περισσότερο. Η αγωγή ασκείται αυτοτελώς στα πολιτικά δικαστήρια· η ποινική καταδίκη, αν έρθει, ενισχύει την απόδειξη της υπαιτιότητας.
Ποιο δικαστήριο είναι αρμόδιο για αγωγή αποζημίωσης;
Ανάλογα με το ποσό: Ειρηνοδικείο έως 20.000 €, Μονομελές Πρωτοδικείο έως 250.000 €, Πολυμελές για μεγαλύτερα ποσά. Τοπικά μπορείτε να ενάγετε στον τόπο κατοικίας του εναγομένου ή στον τόπο όπου έγινε η ζημία. Για αξιώσεις κατά του Δημοσίου ή δήμου αρμόδια είναι τα διοικητικά δικαστήρια.
Πόσο κοστίζει μια αγωγή αποζημίωσης;
Υπολογίστε δικαστικό ένσημο ως ποσοστό του αιτούμενου ποσού (περίπου 0,8% με τις προσαυξήσεις), έξοδα επίδοσης, αμοιβή δικηγόρου και, όπου χρειάζεται, πραγματογνώμονα. Ο ηττηθείς καταδικάζεται συνήθως στη δικαστική δαπάνη του νικητή, αλλά τα ποσά που επιδικάζονται σπάνια καλύπτουν όλη την πραγματική αμοιβή.
Μπορώ να ζητήσω αποζημίωση απευθείας από την ασφαλιστική του υπαιτίου;
Σε τροχαίο ατύχημα ναι: ο ζημιωθείς έχει ευθεία αγωγή κατά του ασφαλιστή αστικής ευθύνης του οχήματος, που ευθύνεται εις ολόκληρον με τον οδηγό και τον ιδιοκτήτη. Σε άλλες ασφαλίσεις αστικής ευθύνης (π.χ. επαγγελματικές) εξαρτάται από τη σύμβαση και τον νόμο· ζητήστε τα στοιχεία του ασφαλιστηρίου.
Τι είναι το συντρέχον πταίσμα;
Αν με δική σας υπαιτιότητα συμβάλατε στη ζημία ή στην επέκτασή της, για παράδειγμα δεν φορούσατε ζώνη ή καθυστερήσατε αδικαιολόγητα τη θεραπεία, το δικαστήριο μπορεί να μειώσει ή και να αποκλείσει την αποζημίωση (ΑΚ 300). Ο εναγόμενος πρέπει να αποδείξει συγκεκριμένη υπαιτιότητα δική σας.
Ευθύνεται ο εργοδότης για ζημία που προκάλεσε ο υπάλληλός του;
Ναι, όταν η ζημία προκλήθηκε παράνομα κατά την εκτέλεση της εργασίας που του ανατέθηκε (ΑΚ 922). Μπορείτε να στραφείτε κατά του εργοδότη και του υπαλλήλου εις ολόκληρον. Ο εργοδότης που πλήρωσε μπορεί έπειτα να αναζητήσει το ποσό από τον υπάλληλο, αν αυτός ήταν υπαίτιος.
Πώς διεκδικώ αποζημίωση από τον δήμο για λακκούβα ή πτώση σε πεζοδρόμιο;
Το Δημόσιο και οι ΟΤΑ ευθύνονται για παράνομες πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων τους (ΕισΝΑΚ 105–106), όπως η έλλειψη συντήρησης ή σήμανσης. Η αγωγή ασκείται στο Διοικητικό Πρωτοδικείο κατά τα άρθρα 71 επ. ΚΔΔ. Συγκεντρώστε φωτογραφίες, μάρτυρες και ιατρικά έγγραφα από την πρώτη ημέρα.
Οφείλονται τόκοι πάνω στην αποζημίωση;
Ναι. Από την όχληση οφείλεται τόκος υπερημερίας (ΑΚ 345) και, σε κάθε περίπτωση, από την επίδοση της αγωγής τόκος επιδικίας (ΑΚ 346). Ζητήστε ρητά τους τόκους στο αίτημα της αγωγής, γιατί το δικαστήριο δεν τους επιδικάζει αυτεπαγγέλτως.
Μπορώ να κάνω αγωγή αν η ζημία είναι μικρή, π.χ. 800 €;
Ναι. Διαφορές έως 5.000 € εκδικάζονται στο Ειρηνοδικείο με τη διαδικασία των μικροδιαφορών, που είναι απλούστερη και ταχύτερη. Πριν από αυτό, μια τεκμηριωμένη έγγραφη όχληση προς τον υπαίτιο ή τον ασφαλιστή του λύνει συχνά τη διαφορά χωρίς δικαστήριο.
Νομικός οδηγός – επιμέρους οδηγίες
Ανάλυση του εγγράφου μου →Νομικός οδηγόςΥποδείγματα συμβάσεωνΑρχική σελίδα της χώρας