Επίσημες πηγέςet.gr · EUR-Lex
Europaius

Προσύμφωνο αγοραπωλησίας ακινήτου: τύπος, αρραβώνας, κίνδυνοι

Το προσύμφωνο αγοραπωλησίας είναι η σύμβαση με την οποία πωλητής και αγοραστής δεσμεύονται να υπογράψουν αργότερα το οριστικό συμβόλαιο πώλησης ενός ακινήτου. Χρησιμοποιείται όταν η μεταβίβαση δεν μπορεί να γίνει αμέσως: ο αγοραστής περιμένει έγκριση στεγαστικού δανείου, ο πωλητής πρέπει να εκδώσει πιστοποιητικά ή να τακτοποιήσει αυθαίρετα, το διαμέρισμα χτίζεται ακόμη με αντιπαροχή ή υπάρχει υποθήκη που θα εξοφληθεί από το τίμημα. Ο κανόνας που κρίνει τα πάντα είναι το άρθρο 166 ΑΚ: το προσύμφωνο πρέπει να έχει τον τύπο της κύριας σύμβασης. Επειδή η πώληση ακινήτου γίνεται υποχρεωτικά με συμβολαιογραφικό έγγραφο (άρθρο 369 ΑΚ), και το προσύμφωνο πρέπει να συνταχθεί από συμβολαιογράφο· ένα ιδιωτικό συμφωνητικό, ακόμη και υπογεγραμμένο από τους δύο, είναι άκυρο και δεν μπορεί να επιβληθεί δικαστικά. Ακόμη και έγκυρο, το προσύμφωνο δεν μεταβιβάζει την κυριότητα· γεννά μόνο υποχρέωση σύναψης του οριστικού συμβολαίου, που πρέπει έπειτα να μεταγραφεί ή να καταχωριστεί στο Κτηματολόγιο. Ο οδηγός απευθύνεται σε αγοραστές και πωλητές κατοικιών, οικοπέδων και διαμερισμάτων υπό κατασκευή. Εξηγεί τι ελέγχετε πριν υπογράψετε, ποιους όρους πρέπει να περιέχει το προσύμφωνο, πώς λειτουργεί ο αρραβώνας, τι σημαίνει το προσύμφωνο για τον φόρο μεταβίβασης και τι κάνετε όταν ο αντισυμβαλλόμενος αρνείται να υπογράψει το οριστικό: αγωγή του άρθρου 949 ΚΠολΔ, υπαναχώρηση ή αποζημίωση.

Αστικό δίκαιο · ακίνητα

Βασικά στοιχεία

Προθεσμία
Ο νόμος δεν ορίζει προθεσμία για την κατάρτιση του οριστικού συμβολαίου· την ορίζουν τα μέρη στο προσύμφωνο και καλό είναι να είναι συγκεκριμένη ημερομηνία, συνδεδεμένη με την έγκριση δανείου ή την έκδοση πιστοποιητικών.
Τομέας δικαίου
Αστικό δίκαιο · ακίνητα
Βήματα
Νομολογία
4
Ενημέρωση
22/11/2026

Προθεσμία

Ο νόμος δεν ορίζει προθεσμία για την κατάρτιση του οριστικού συμβολαίου· την ορίζουν τα μέρη στο προσύμφωνο και καλό είναι να είναι συγκεκριμένη ημερομηνία, συνδεδεμένη με την έγκριση δανείου ή την έκδοση πιστοποιητικών. Για τον φόρο μεταβίβασης, αν το οριστικό συμβόλαιο συνταχθεί μέσα σε δύο έτη από το συμβολαιογραφικό προσύμφωνο, η αξία του ακινήτου και οι συντελεστές υπολογίζονται με βάση την ημέρα του προσυμφώνου (άρθρο 3 παρ. 1 περ. α΄ ν. 1587/1950).

Η αξίωση για σύναψη του οριστικού συμβολαίου υπόκειται στη γενική εικοσαετή παραγραφή (άρθρο 249 ΑΚ). Στην πράξη όμως η καθυστέρηση είναι επικίνδυνη: όσο δεν έχει γίνει μεταγραφή, ο πωλητής μπορεί να μεταβιβάσει το ακίνητο σε τρίτο ή να το βαρύνουν κατασχέσεις και υποθήκες από δικούς του δανειστές.

Τι να κάνετε

  1. Ελέγξτε τους τίτλους και τα βάρη πριν δώσετε χρήματα. Ζητήστε από δικηγόρο έλεγχο στο υποθηκοφυλακείο ή στο κτηματολογικό γραφείο της περιοχής: ποιος είναι ο κύριος, με ποιον τίτλο απέκτησε το ακίνητο, αν υπάρχουν υποθήκες, προσημειώσεις, κατασχέσεις ή εγγεγραμμένες διεκδικητικές αγωγές. Ο έλεγχος καλύπτει κατά κανόνα την αλυσίδα των τίτλων των τελευταίων είκοσι ετών, λόγω της έκτακτης χρησικτησίας.

    Σε περιοχές με Κτηματολόγιο ζητήστε κτηματολογικό φύλλο και απόσπασμα διαγράμματος και ελέγξτε αν το δικαίωμα του πωλητή έχει δηλωθεί· για δικαίωμα που δεν δηλώθηκε απαγορεύεται η κατάρτιση εμπράγματης δικαιοπραξίας (άρθρο 2 παρ. 8 ν. 2308/1995). Ζητήστε επίσης από μηχανικό να ελέγξει την πολεοδομική κατάσταση, γιατί για το οριστικό συμβόλαιο απαιτείται βεβαίωση για τυχόν αυθαίρετα. Αν παραλείψετε τον έλεγχο, μπορεί να πληρώσετε αρραβώνα για ακίνητο που δεν μπορεί να μεταβιβαστεί.

  2. Υπογράψτε το προσύμφωνο μόνο σε συμβολαιογράφο. Κατά το άρθρο 166 ΑΚ το προσύμφωνο απαιτεί τον τύπο της οριστικής σύμβασης και η πώληση ακινήτου απαιτεί συμβολαιογραφικό έγγραφο (άρθρο 369 ΑΚ). Ιδιωτικό συμφωνητικό είναι άκυρο λόγω έλλειψης τύπου (άρθρο 159 ΑΚ): δεν μπορείτε να ζητήσετε από το δικαστήριο να υποχρεώσει τον πωλητή να μεταβιβάσει, μπορείτε μόνο να αναζητήσετε όσα καταβάλατε ως αδικαιολόγητο πλουτισμό, όπως στην υπόθεση της ΑΠ 1743/2014, όπου ο αγοραστής ζητούσε πίσω την προκαταβολή που είχε δώσει με ιδιωτικό προσύμφωνο για αγρόκτημα.

    Ο συμβολαιογράφος οφείλει να εξηγήσει στα μέρη τις υποχρεώσεις που αναλαμβάνουν και τα δικαιώματά τους και να διαπιστώσει ότι κατανοούν τα αποτελέσματα της πράξης (άρθρο 5 παρ. 2 ν. 2830/2000). Η αμοιβή του αποτελείται από πάγιο και αναλογικό μέρος επί της αξίας (άρθρο 40 ν. 2830/2000)· ζητήστε προσφορά πριν από την υπογραφή.

  3. Γράψτε με ακρίβεια τα ουσιώδη στοιχεία. Το προσύμφωνο πρέπει να περιέχει όλα τα στοιχεία της μελλοντικής πώλησης, ώστε το οριστικό να είναι απλή εκτέλεση: ακριβή περιγραφή του ακινήτου (διεύθυνση, εμβαδόν, όροφος, ποσοστό εξ αδιαιρέτου, ΚΑΕΚ αν υπάρχει, θέση στάθμευσης και αποθήκη), τίμημα και τρόπο καταβολής, προθεσμία υπογραφής του οριστικού, ελευθερία από βάρη και ποιος εξοφλεί την υποθήκη, χρόνο παράδοσης της χρήσης και νομής και κατανομή εξόδων.

    Αν η αγορά εξαρτάται από δάνειο, ορίστε ρητά ότι η σύμβαση τελεί υπό την αίρεση της έγκρισης δανείου μέχρι ορισμένη ημερομηνία και ότι, αν η αίρεση δεν πληρωθεί, ο αρραβώνας επιστρέφεται. Για διαμέρισμα υπό κατασκευή περιγράψτε προδιαγραφές και χρόνο αποπεράτωσης. Ασάφειες ερμηνεύονται κατά τα άρθρα 173 και 200 ΑΚ και οδηγούν σε μακροχρόνιες δίκες, όπως δείχνει η ΑΠ 623/2014.

  4. Συμφωνήστε τον αρραβώνα και τις συνέπειες της αθέτησης. Ο αρραβώνας (άρθρα 402–404 ΑΚ) είναι το ποσό που δίνει ο αγοραστής κατά την υπογραφή ως απόδειξη ότι η σύμβαση καταρτίστηκε. Αν το οριστικό δεν υπογραφεί από υπαιτιότητα του αγοραστή, ο πωλητής κατά κανόνα κρατά τον αρραβώνα· αν φταίει ο πωλητής, οφείλει να τον επιστρέψει διπλάσιο. Ο δικαιούχος μπορεί, αντί για τον αρραβώνα, να ζητήσει αποζημίωση κατά τους γενικούς κανόνες.

    Γράψτε ρητά αν το ποσό είναι αρραβώνας, απλή προκαταβολή έναντι τιμήματος ή ποινική ρήτρα (άρθρα 404 επ. ΑΚ), γιατί οι συνέπειες διαφέρουν. Πληρώστε με τραπεζική μεταφορά ή επιταγή που αναφέρεται στο προσύμφωνο, ποτέ σε μετρητά. Υπερβολικά μεγάλη ποινική ρήτρα μπορεί να μειωθεί από το δικαστήριο, αλλά δεν πρέπει να βασίζεστε σε αυτό.

  5. Εξασφαλίστε τον αγοραστή όσο το ακίνητο ανήκει ακόμη στον πωλητή. Το προσύμφωνο είναι ενοχική δικαιοπραξία· η κυριότητα μεταβιβάζεται μόνο με το οριστικό συμβόλαιο και τη μεταγραφή του (άρθρα 1033 και 1198 ΑΚ). Ακόμη και αν παραλάβετε τη νομή με το προσύμφωνο, κάτι που επιτρέπεται, όπως δέχθηκε η ΑΠ 623/2014, δεν είστε κύριος.

    Γι' αυτό, όταν καταβάλλετε μεγάλο μέρος του τιμήματος πριν από το οριστικό, ζητήστε στο προσύμφωνο ανέκκλητη πληρεξουσιότητα με δικαίωμα αυτοσύμβασης (άρθρα 218 και 235 ΑΚ), ώστε να μπορείτε να υπογράψετε μόνος σας το οριστικό όταν εξοφλήσετε, ή εγγραφή προσημείωσης υποθήκης για την επιστροφή των χρημάτων σας. Σε αγορά από εργολάβο αντιπαροχής ελέγξτε ότι το διαμέρισμα ανήκει στο μερίδιο του εργολάβου και ζητήστε τη συναίνεση των οικοπεδούχων.

  6. Υπολογίστε τον φόρο μεταβίβασης και τα έξοδα. Ο φόρος μεταβίβασης ακινήτων βαρύνει τον αγοραστή, ανέρχεται σήμερα σε 3% επί της φορολογητέας αξίας, προσαυξημένος με τον δημοτικό φόρο υπέρ ΟΤΑ, και δηλώνεται ηλεκτρονικά στο myPROPERTY της ΑΑΔΕ πριν από την υπογραφή του οριστικού. Για νεόδμητα με οικοδομική άδεια μετά την 1.1.2006 προβλέπεται ΦΠΑ αντί του φόρου μεταβίβασης, που έχει ανασταλεί με διαδοχικές ρυθμίσεις· ελέγξτε το ισχύον καθεστώς με τον συμβολαιογράφο.

    Το συμβολαιογραφικό προσύμφωνο «κλειδώνει» αξία και συντελεστές της ημέρας του, αν το οριστικό γίνει μέσα σε δύο έτη· οι βελτιώσεις του αγοραστή μετά από πλήρη εξόφληση και παράδοση δεν προσμετρώνται (άρθρο 3 παρ. 1 περ. α΄ ν. 1587/1950). Προσοχή: αν στο οριστικό εμφανιστεί ως αγοραστής πρόσωπο που δεν κατονομάζεται στο προσύμφωνο, θεωρείται ότι γίνονται δύο μεταβιβάσεις και ο φόρος οφείλεται δύο φορές (άρθρο 2 παρ. 2 ν. 1587/1950). Αν η υπογραφή ματαιωθεί, ο φόρος που καταβλήθηκε επιστρέφεται (άρθρο 16 παρ. 1).

  7. Υπογράψτε το οριστικό και φροντίστε για τη μεταγραφή. Πριν από το οριστικό ο συμβολαιογράφος συγκεντρώνει τα δικαιολογητικά: αποδεικτικό καταβολής του φόρου, πιστοποιητικό ΕΝΦΙΑ, βεβαίωση μηχανικού για τα αυθαίρετα, πιστοποιητικό ενεργειακής απόδοσης, βεβαίωση για τα τέλη ακίνητης περιουσίας του δήμου και τα κτηματολογικά έγγραφα. Ελέγξτε ξανά τα βάρη την ημέρα της υπογραφής.

    Μετά την υπογραφή, το συμβόλαιο πρέπει να μεταγραφεί στο υποθηκοφυλακείο ή να καταχωριστεί στο κτηματολογικό γραφείο· χωρίς αυτό δεν μεταβιβάζεται η κυριότητα (άρθρα 1192 και 1198 ΑΚ) και ο πωλητής εξακολουθεί να εμφανίζεται κύριος απέναντι σε τρίτους και δανειστές του. Συνήθως ο συμβολαιογράφος αναλαμβάνει την κατάθεση· ζητήστε το πιστοποιητικό μεταγραφής ή καταχώρισης και δηλώστε το ακίνητο στο Ε9.

  8. Αν ο αντισυμβαλλόμενος αρνείται να υπογράψει το οριστικό, κινηθείτε δικαστικά. Πρώτα στείλτε εξώδικη πρόσκληση με δικαστικό επιμελητή, ορίζοντας ημέρα και συμβολαιογράφο για την υπογραφή και δηλώνοντας ότι είστε έτοιμος να καταβάλετε το υπόλοιπο τίμημα. Αν ο πωλητής δεν εμφανιστεί, ασκήστε αγωγή για καταδίκη σε δήλωση βούλησης στο Πρωτοδικείο του τόπου του ακινήτου: η τελεσίδικη απόφαση αναπληρώνει τη δήλωση του πωλητή (άρθρο 949 ΚΠολΔ) και, μαζί με την καταβολή του τιμήματος, μεταγράφεται ή καταχωρίζεται ως τίτλος· η μεταγραφή της υπόκειται στον φόρο μεταβίβασης (άρθρο 2 παρ. 3 ν. 1587/1950). Αν υπάρχει κίνδυνος να πουληθεί το ακίνητο σε τρίτο, ζητήστε ασφαλιστικά μέτρα, όπως απαγόρευση διάθεσης.

    Εναλλακτικά, μπορείτε να υπαναχωρήσετε και να ζητήσετε τον αρραβώνα διπλάσιο ή αποζημίωση. Αν ο αγοραστής είναι εκείνος που καθυστερεί, ο πωλητής του θέτει εγγράφως εύλογη προθεσμία και μετά υπαναχωρεί και κρατά τον αρραβώνα.

Τι να προσέξετε

Νομική βάση

6
Αυτός ο νόμος, ο Κώδικας Συμβολαιογράφων, καθορίζει τους κανόνες λειτουργίας και οργάνωσης των συμβολαιογράφων στην Ελλάδα, καθώς και τις διαδικασίες…
Αυτός ο νόμος τροποποιεί και συμπληρώνει τους νόμους 2308/1995 και 2664/1998, οι οποίοι αφορούν την Κτηματογράφηση και το Εθνικό Κτηματολόγιο.

Σχετικές δικαστικές αποφάσεις

4
Συμβολαιογραφικό προσύμφωνο αγοραπωλησίας ακινήτου (άρθρο 166 ΑΚ) ως ενοχική δικαιοπραξία· έγκυρη συμφωνία παράδοσης της νομής με την κατάρτιση του προσυμφώνου, ενώ η κυριότητα απαιτεί εμπράγματη δικαιοπραξία· έλεγχος εφαρμογής των ερμηνευτικών κανόνων των άρθρων 173 και 200 ΑΚ.
Αγωγή αδικαιολόγητου πλουτισμού για επιστροφή τιμήματος που καταβλήθηκε με ιδιωτικό, άκυρο προσύμφωνο πώλησης αγροκτήματος· αναιρείται η απόφαση του Εφετείου που έλαβε υπόψη ιδιωτικό έγγραφο το οποίο ο ενάγων είχε προσβάλει ως πλαστό.
Αγοράστρια διαμερίσματος με συμβολαιογραφικό προσύμφωνο από εργολάβο αντιπαροχής που κηρύχθηκε έκπτωτος· η αγωγή νομής των οικοπεδούχων κρίθηκε καταχρηστική (άρθρο 281 ΑΚ) λόγω της μακροχρόνιας ανοχής τους· απορρίπτεται η αναίρεση.
Διεκδικητική αγωγή οικοπεδούχων κατά αγοραστών διαμερισμάτων με προσύμφωνα από έκπτωτο εργολάβο, εγκατεστημένων επί 15ετία· η άσκηση του δικαιώματος κρίθηκε καταχρηστική κατά το άρθρο 281 ΑΚ και η αναίρεση απορρίπτεται.

Συχνές ερωτήσεις

9
Ισχύει προσύμφωνο αγοραπωλησίας με ιδιωτικό συμφωνητικό;

Όχι. Το άρθρο 166 ΑΚ απαιτεί για το προσύμφωνο τον τύπο της οριστικής σύμβασης και η πώληση ακινήτου γίνεται μόνο με συμβολαιογραφικό έγγραφο (άρθρο 369 ΑΚ). Το ιδιωτικό συμφωνητικό είναι άκυρο: δεν μπορείτε να υποχρεώσετε δικαστικά τον πωλητή να μεταβιβάσει, μπορείτε μόνο να ζητήσετε πίσω όσα πληρώσατε ως αδικαιολόγητο πλουτισμό.

Πόσο αρραβώνα δίνουμε συνήθως σε προσύμφωνο;

Ο νόμος δεν ορίζει ποσό· το συμφωνούν ελεύθερα τα μέρη και στην πράξη κυμαίνεται συνήθως σε ένα μικρό ποσοστό του τιμήματος. Το κρίσιμο είναι να γράφεται ρητά ότι πρόκειται για αρραβώνα και τι γίνεται αν το οριστικό δεν υπογραφεί, ιδίως αν δεν εγκριθεί το δάνειο, και να καταβάλλεται με τράπεζα.

Αν ο πωλητής αλλάξει γνώμη, παίρνω πίσω τον αρραβώνα;

Αν το οριστικό δεν υπογράφεται από υπαιτιότητα του πωλητή, εκείνος οφείλει κατά κανόνα να επιστρέψει τον αρραβώνα διπλάσιο (άρθρο 403 ΑΚ) ή μπορείτε να ζητήσετε αποζημίωση. Αν θέλετε το ίδιο το ακίνητο, το προσύμφωνο σας επιτρέπει να ασκήσετε αγωγή του άρθρου 949 ΚΠολΔ, ώστε η απόφαση να αναπληρώσει τη δήλωση του πωλητή.

Γίνομαι ιδιοκτήτης με την υπογραφή του προσυμφώνου;

Όχι. Το προσύμφωνο γεννά μόνο υποχρέωση σύναψης του οριστικού συμβολαίου. Η κυριότητα μεταβιβάζεται με το οριστικό συμβολαιογραφικό συμβόλαιο και τη μεταγραφή ή καταχώρισή του στο Κτηματολόγιο (άρθρα 1033 και 1198 ΑΚ). Μπορείτε όμως να παραλάβετε τη χρήση και νομή από το προσύμφωνο, αν συμφωνηθεί (ΑΠ 623/2014).

Πότε πληρώνεται ο φόρος μεταβίβασης όταν υπάρχει προσύμφωνο;

Ο φόρος μεταβίβασης δηλώνεται και καταβάλλεται πριν από την υπογραφή του οριστικού συμβολαίου, όχι του προσυμφώνου. Αν όμως το οριστικό υπογραφεί μέσα σε δύο έτη από το συμβολαιογραφικό προσύμφωνο, η αξία και οι συντελεστές υπολογίζονται με βάση την ημέρα του προσυμφώνου (άρθρο 3 παρ. 1 περ. α΄ ν. 1587/1950).

Μπορεί ο πωλητής να πουλήσει σε άλλον ενώ έχουμε υπογράψει προσύμφωνο;

Νομικά ναι: επειδή το προσύμφωνο είναι ενοχική σύμβαση, αν ο πωλητής μεταβιβάσει σε τρίτο που μεταγράφει πρώτος, ο τρίτος γίνεται κύριος. Εσείς έχετε αξίωση κατά του πωλητή για τον αρραβώνα διπλάσιο ή αποζημίωση. Γι' αυτό, όταν υπάρχει κίνδυνος, ζητήστε έγκαιρα ασφαλιστικά μέτρα απαγόρευσης διάθεσης.

Τι γίνεται αν δεν εγκριθεί το στεγαστικό δάνειο;

Εξαρτάται από το τι γράφει το προσύμφωνο. Αν έχει συμφωνηθεί αίρεση έγκρισης δανείου μέχρι ορισμένη ημερομηνία και ρητή επιστροφή του αρραβώνα, η σύμβαση λύνεται χωρίς συνέπειες. Χωρίς τέτοιον όρο, ο πωλητής μπορεί να υποστηρίξει ότι φταίτε εσείς και να κρατήσει τον αρραβώνα.

Χρειάζεται δικηγόρος στο προσύμφωνο;

Η παράσταση δικηγόρου στο συμβόλαιο δεν είναι πλέον υποχρεωτική, αλλά συνιστάται έντονα. Ο συμβολαιογράφος είναι αμερόληπτος και οφείλει να εξηγεί τις συνέπειες της πράξης (άρθρο 5 παρ. 2 ν. 2830/2000), δεν εκπροσωπεί όμως τα συμφέροντα του ενός μέρους. Ο δικηγόρος κάνει τον έλεγχο τίτλων και διαπραγματεύεται τους όρους για λογαριασμό σας.

Πόσο κοστίζει ο συμβολαιογράφος για προσύμφωνο;

Η αμοιβή του συμβολαιογράφου αποτελείται από πάγιο ποσό και αναλογική αμοιβή επί της αξίας που δηλώνεται στη σύμβαση (άρθρο 40 ν. 2830/2000), συν έξοδα αντιγράφων και ΦΠΑ. Ζητήστε γραπτή προσφορά πριν από την υπογραφή και συμφωνήστε στο προσύμφωνο ποιος πληρώνει τα έξοδα του προσυμφώνου και του οριστικού.

Νομικός οδηγός: όλοι οι οδηγοί

6

Ανάλυση του εγγράφου μου →Νομικός οδηγόςΥποδείγματα συμβάσεωνΑρχική σελίδα της χώρας

Ενημέρωση: · Πηγές: Ν. 1587/1950 Φόρος μεταβιβάσεως ακινήτων, άρθρα 2 παρ. 2 και 3 (πρόσωπο μη κατονομαζόμενο στο προσύμφωνο, μεταγραφή απόφασης για μη εκτέλεση προσυμφώνου), 3 παρ. 1 περ. α΄ (αξία κατά την ημέρα του προσυμφώνου) και 16 (επιστροφή φόρου), Ν. 2830/2000 Κώδικας Συμβολαιογράφων, άρθρα 5 παρ. 2 (υποχρέωση ενημέρωσης των συμβαλλομένων) και 40 (αμοιβή συμβολαιογράφου), Τροποποίηση των ν. 2308/1995 και 2664/1998 για την Κτηματογράφηση και το Εθνικό Κτηματολόγιο: άρθρο 2 παρ. 8 ν. 2308/1995 (απαγόρευση εμπράγματης δικαιοπραξίας για μη δηλωθέν δικαίωμα), Αστικός Κώδικας, άρθρα 159, 166, 173, 200, 218, 235, 249, 369, 402–404, 1033, 1192 και 1198 (τύπος, προσύμφωνο, ερμηνεία, πληρεξουσιότητα, παραγραφή, πώληση ακινήτου, αρραβώνας, μεταβίβαση και μεταγραφή), ισχύον κείμενο, et.gr, EUR-Lex

Οι επεξηγήσεις παράγονται από το επίσημο κείμενο και είναι ενδεικτικές· δεσμευτικό είναι μόνο το πλήρες κείμενο, στο οποίο παραπέμπει κάθε σελίδα. Η Europaius παρέχει νομική πληροφόρηση, όχι δικηγορικές υπηρεσίες.