Εγγυητής δανείου: πότε πληρώνει, ποιες ενστάσεις έχει, πώς αμύνεται
Η εγγύηση είναι σύμβαση με την οποία κάποιος αναλαμβάνει απέναντι στον δανειστή να πληρώσει το χρέος άλλου, αν εκείνος δεν πληρώσει (Αστικός Κώδικας, άρθρα 847 επ.). Στην Ελλάδα την υπογράφουν συνήθως γονείς, σύζυγοι, συνεταίροι ή φίλοι, για στεγαστικά, καταναλωτικά και επιχειρηματικά δάνεια, για αλληλόχρεους λογαριασμούς εταιρειών και για μισθώσεις. Πολλοί το θεωρούν τυπικότητα και ξεχνούν την υπογραφή για χρόνια, μέχρι να λάβουν επιστολή από την τράπεζα ή από εταιρεία διαχείρισης απαιτήσεων (servicer) με καταγγελία της σύμβασης, ή απευθείας διαταγή πληρωμής. Ο οδηγός απευθύνεται σε όποιον έχει υπογράψει ως εγγυητής ή τριτεγγυητής συναλλαγματικής και τώρα του ζητούν να πληρώσει. Εξηγεί τι ακριβώς υπογράψατε (απλή εγγύηση ή εγγύηση «ως αυτοφειλέτης» με παραίτηση από την ένσταση διζήσεως), ποιες ενστάσεις του πρωτοφειλέτη μπορείτε να προβάλετε, πώς ελέγχετε το ποσό, ποιες προθεσμίες τρέχουν από τη στιγμή της επίδοσης, πώς προστατεύονται ο μισθός και ο λογαριασμός σας και τι γίνεται αν πληρώσετε. Επισημαίνει και τρία σημεία όπου οι εγγυητές χάνουν συχνότερα: πλαστή υπογραφή σε πρόσθετη σύμβαση, μεταβίβαση περιουσίας μετά την καταγγελία και αποδοχή κληρονομιάς με χρέη από εγγύηση. Ο σκοπός είναι να πληρώσετε μόνο ό,τι πράγματι οφείλεται, να αξιοποιήσετε κάθε νόμιμη ένσταση και, αν πληρώσετε, να ανακτήσετε τα χρήματα από τον πρωτοφειλέτη.
Βασικά στοιχεία
Προθεσμία
Η πιο κρίσιμη προθεσμία είναι η ανακοπή κατά διαταγής πληρωμής: 15 εργάσιμες ημέρες από την επίδοση (ΚΠολΔ 632). Αν τη χάσετε, η διαταγή γίνεται τελεσίδικη και οι περισσότερες ενστάσεις χάνονται. Ο εγγυητής μπορεί να επικαλεστεί την παραγραφή της κύριας οφειλής (κατά κανόνα 20 χρόνια για το κεφάλαιο, 5 χρόνια για τόκους και περιοδικές παροχές). Η τριτεγγύηση συναλλαγματικής ακολουθεί τις σύντομες προθεσμίες του ν. 5325/1932 (3 χρόνια κατά του αποδέκτη από τη λήξη). Αν πεθάνει ο εγγυητής, οι κληρονόμοι έχουν 4 μήνες από τη γνώση για αποποίηση κληρονομιάς.
Τι να κάνετε
Ζητήστε και διαβάστε όλα τα έγγραφα που υπογράψατε. Η εγγύηση απαιτεί έγγραφη δήλωση του εγγυητή· προφορική υπόσχεση δεν σας δεσμεύει. Ζητήστε από την τράπεζα ή τον servicer αντίγραφο της σύμβασης δανείου ή πίστωσης, κάθε πρόσθετης πράξης (αύξηση ορίου, αναδιάρθρωση, παράταση) και της καταγγελίας, καθώς και κίνηση λογαριασμού από την αρχή.
Ελέγξτε σε ποιες πράξεις υπάρχει η δική σας υπογραφή. Η εγγύηση καλύπτει την οφειλή που εγγυηθήκατε· αύξηση πίστωσης χωρίς δική σας υπογραφή δεν σας δεσμεύει αυτόματα. Στην υπόθεση ΑΠ 1736/2010 ο εγγυητής είχε εγγυηθεί την αρχική πίστωση, αλλά η υπογραφή του στη μεταγενέστερη αυξητική σύμβαση ήταν πλαστή· αποκαλύφθηκε μόλις του επιδόθηκε η καταγγελία, χρόνια αργότερα, και ο πρωτοφειλέτης καταδικάστηκε για πλαστογραφία.
Καταλάβετε τι είδους εγγυητής είστε. Ο απλός εγγυητής έχει την ένσταση διζήσεως (ΑΚ 855): μπορεί να αρνηθεί να πληρώσει όσο ο δανειστής δεν έχει επιχειρήσει ανεπιτυχώς αναγκαστική εκτέλεση κατά του πρωτοφειλέτη. Στις τραπεζικές συμβάσεις όμως σχεδόν πάντα υπάρχει όρος ότι ο εγγυητής παραιτείται από την ένσταση διζήσεως και ευθύνεται «ως αυτοφειλέτης», δηλαδή στον ίδιο βαθμό με τον οφειλέτη (ΑΚ 857). Τότε η τράπεζα μπορεί να στραφεί απευθείας σε εσάς.
Η τριτεγγύηση συναλλαγματικής ή επιταγής είναι κάτι άλλο: κατά τον ν. 5325/1932 (άρθρα 30–32) ο τριτεγγυητής ευθύνεται όπως εκείνος υπέρ του οποίου υπέγραψε, και η υποχρέωσή του ισχύει ακόμη κι αν η εγγυημένη ενοχή είναι άκυρη για άλλο λόγο εκτός από ελάττωμα τύπου.
Ελέγξτε το ποσό που σας ζητούν. Ο εγγυητής ευθύνεται για την κύρια οφειλή και τα παρεπόμενά της (συμβατικούς τόκους, τόκους υπερημερίας, έξοδα), όχι όμως για ό,τι δεν οφείλει ο ίδιος ο πρωτοφειλέτης. Ζητήστε ανάλυση: κεφάλαιο, συμβατικοί τόκοι, τόκοι υπερημερίας, ανατοκισμός, προμήθειες, ασφάλιστρα, έξοδα.
Σε συμβάσεις με καταναλωτές, ο ν. 2251/1994 (άρθρο 2) κηρύσσει άκυρους τους καταχρηστικούς γενικούς όρους που διαταράσσουν την ισορροπία σε βάρος του καταναλωτή. Το Δικαστήριο της ΕΕ έχει κρίνει (C-74/15, Tarcău) ότι και ο εγγυητής, φυσικό πρόσωπο που δεν ενεργεί για επαγγελματικούς σκοπούς, μπορεί να επικαλεστεί την προστασία της οδηγίας 93/13 για καταχρηστικούς όρους. Ένας λογιστής ή δικηγόρος μπορεί να σας πει αν το επιτόκιο υπερημερίας, οι προμήθειες ή ο ανατοκισμός υπερβαίνουν τα επιτρεπτά.
Συγκεντρώστε τις ενστάσεις του πρωτοφειλέτη. Ο εγγυητής μπορεί να προβάλει όλες τις ενστάσεις που έχει ο πρωτοφειλέτης κατά του δανειστή (ΑΚ 852–853): εξόφληση, συμψηφισμό, ακυρότητα όρων, παραγραφή, ελαττωματική καταγγελία, και δεν τις χάνει επειδή ο πρωτοφειλέτης παραιτήθηκε από αυτές. Επιπλέον έχει δικές του ενστάσεις: πλαστή ή αλλοιωμένη υπογραφή, έλλειψη έγγραφου τύπου, εγγύηση με χρονικό ή ποσοτικό όριο που ξεπεράστηκε, απαλλαγή επειδή ο δανειστής παραιτήθηκε από άλλη ασφάλεια, π.χ. από υποθήκη, και έτσι σας στέρησε τη δυνατότητα αναγωγής.
Μιλήστε με τον πρωτοφειλέτη, αν είναι εφικτό: συχνά έχει πληρωμές, ρυθμίσεις ή αλληλογραφία που αλλάζουν το ποσό. Σημειώστε ημερομηνίες καταγγελίας και τελευταίας πληρωμής· από αυτές μετρά η παραγραφή.
Αν σας επιδοθεί διαταγή πληρωμής, ασκήστε ανακοπή μέσα σε 15 εργάσιμες ημέρες. Οι τράπεζες εκδίδουν κατά κανόνα διαταγή πληρωμής κατά του πρωτοφειλέτη και όλων των εγγυητών μαζί, με βάση απόσπασμα των εμπορικών τους βιβλίων. Η ανακοπή του ΚΠολΔ 632 ασκείται με δικόγραφο δικηγόρου στο δικαστήριο που εξέδωσε τη διαταγή και επιδίδεται στον δανειστή μέσα στην ίδια προθεσμία· μέσα της προβάλλετε όλους τους λόγους σας, γιατί πρόσθετοι λόγοι επιτρέπονται μόνο περιορισμένα.
Η διαταγή είναι εκτελεστός τίτλος από την επίδοση· η ανακοπή δεν αναστέλλει μόνη της την εκτέλεση. Αν υπάρχει κίνδυνος κατάσχεσης, ζητήστε αναστολή εκτέλεσης με χωριστή αίτηση. Τα βήματα περιγράφει αναλυτικά ο οδηγός μας για την ανακοπή κατά διαταγής πληρωμής.
Προστατέψτε μισθό, σύνταξη και λογαριασμό. Η εκτέλεση κατά του εγγυητή γίνεται με τον ίδιο τρόπο όπως κατά κάθε οφειλέτη: επιταγή προς εκτέλεση από δικαστικό επιμελητή (Κώδικας Δικαστικών Επιμελητών), κατάσχεση στα χέρια τρίτων (εργοδότη, τράπεζας) ή κατάσχεση ακινήτου και πλειστηριασμός. Μισθός και σύνταξη κατάσχονται μόνο μέχρι το όριο του ΚΠολΔ 982 και υπάρχει ακατάσχετος λογαριασμός μισθοδοσίας ή σύνταξης, τον οποίο πρέπει να έχετε δηλώσει στην τράπεζά σας.
Αν η κατάσχεση γίνει παρά τον νόμο, π.χ. σε ακατάσχετο ποσό, ασκείτε ανακοπή του ΚΠολΔ 933. Οι λεπτομέρειες για όρια και ακατάσχετα βρίσκονται στον οδηγό μας για την κατάσχεση μισθού. Μη μεταφέρετε μαζικά χρήματα σε τρίτους για να γλιτώσετε την κατάσχεση· δείτε το επόμενο βήμα.
Μην μεταβιβάζετε περιουσία μετά την καταγγελία. Η πώληση ή δωρεά ακινήτων σε συγγενείς ή φίλους, όταν ήδη γνωρίζετε την απαίτηση, μπορεί να ανατραπεί με αγωγή διάρρηξης (ΑΚ 939 επ.) και να στοιχειοθετήσει το αδίκημα της καταδολίευσης δανειστών. Στην ΑΠ 1577/2012 ο εγγυητής πιστωτικής σύμβασης εταιρείας, μετά την καταγγελία και τη διαταγή πληρωμής, πούλησε την οικία του και ένα ελαιοπερίβολο σε τιμή πολύ κάτω από την αγοραία αξία· καταδικάστηκε για καταδολίευση δανειστών κατ’ εξακολούθηση, η δε αναίρεση απορρίφθηκε.
Αν δεν μπορείτε να πληρώσετε, η νόμιμη οδός είναι η ρύθμιση: διαπραγμάτευση με την τράπεζα ή τον servicer, ο εξωδικαστικός μηχανισμός του ν. 4738/2020, στον οποίο μπορούν να συμμετάσχουν και οι εγγυητές, ή η διαδικασία απαλλαγής από χρέη.
Αν πληρώσετε, ζητήστε εξοφλητική βεβαίωση και στραφείτε κατά του πρωτοφειλέτη. Ο εγγυητής που ικανοποιεί τον δανειστή υποκαθίσταται στην απαίτησή του κατά του πρωτοφειλέτη, μαζί με τις ασφάλειές της, π.χ. υποθήκη (ΑΚ 858), και έχει επιπλέον αξίωση από τη μεταξύ τους σχέση. Ζητήστε από την τράπεζα έγγραφο που βεβαιώνει την πληρωμή, το ποσό και την υποκατάστασή σας, καθώς και τα αποδεικτικά της απαίτησης.
Αν υπάρχουν περισσότεροι εγγυητές, όποιος πλήρωσε έχει αναγωγή κατά των άλλων για το μερίδιο που τους αναλογεί. Ο τριτεγγυητής συναλλαγματικής που πληρώνει αποκτά τα δικαιώματα από τη συναλλαγματική κατά εκείνου για τον οποίο εγγυήθηκε και κατά όσων ευθύνονται απέναντί του (ν. 5325/1932, άρθρο 32). Μη χάσετε χρόνο: η αναγωγή έχει νόημα μόνο όσο ο πρωτοφειλέτης έχει ακόμη περιουσία.
Τι να προσέξετε
- Η παραίτηση από την ένσταση διζήσεως, που υπάρχει σε σχεδόν όλες τις τραπεζικές συμβάσεις, σημαίνει ότι η τράπεζα μπορεί να κατασχέσει πρώτα τη δική σας περιουσία, ακόμη κι αν ο πρωτοφειλέτης έχει ακίνητα.
- Η υπόσχεση του πρωτοφειλέτη «σε έξι μήνες θα σε βγάλω από εγγυητή» δεν δεσμεύει την τράπεζα. Απαλλαγή υπάρχει μόνο με έγγραφη συναίνεση του δανειστή· μια επιστολή αιτήματος δεν αρκεί (πρβλ. ΑΠ 1736/2010).
- Η χαμένη προθεσμία των 15 εργάσιμων ημερών για ανακοπή κατά διαταγής πληρωμής κάνει τη διαταγή τελεσίδικη και κλειδώνει το ποσό, όσο υπερβολικό κι αν είναι.
- Η πώληση ή δωρεά περιουσίας σε συγγενείς μετά την καταγγελία μπορεί να ανατραπεί και να οδηγήσει σε ποινική δίωξη για καταδολίευση δανειστών (ΑΠ 1577/2012).
- Η πλαστή υπογραφή σας σε σύμβαση ή συναλλαγματική δεν σας δεσμεύει, πρέπει όμως να την αμφισβητήσετε αμέσως, με προσβολή του εγγράφου ως πλαστού στη δίκη και με έγκληση. Η σιωπή χρόνων αποδυναμώνει τη θέση σας (πρβλ. ΑΠ 507/2015 για πλαστή υπογραφή τριτεγγυητή).
- Οι κληρονόμοι κληρονομούν και τα χρέη από εγγύηση. Αν αφήσουν να περάσει η τετράμηνη προθεσμία αποποίησης, θεωρείται ότι αποδέχθηκαν· η αποδοχή αυτή προσβάλλεται για ουσιώδη πλάνη μόνο με αυστηρές προϋποθέσεις (ΑΠ 173/2014).
- Η επιστολή servicer δεν είναι διαταγή πληρωμής ούτε κατάσχεση· δεν χρειάζεται πανικός, αλλά ούτε αγνόηση. Ζητήστε γραπτά την ανάλυση της οφειλής και τη σύμβαση μεταβίβασης της απαίτησης.
- Η υπογραφή νέας ρύθμισης ή «αναγνώρισης οφειλής» μπορεί να διακόψει την παραγραφή και να σας στερήσει ενστάσεις. Μην υπογράφετε χωρίς έλεγχο του ποσού.
Νομική βάση
Σχετικές δικαστικές αποφάσεις
Συχνές ερωτήσεις
Τι κινδυνεύει ο εγγυητής δανείου αν ο οφειλέτης δεν πληρώνει;
Ο εγγυητής ευθύνεται για ολόκληρη την οφειλή με τους τόκους και τα έξοδα. Αν έχει υπογράψει παραίτηση από την ένσταση διζήσεως, όπως σχεδόν πάντα στις τράπεζες, ο δανειστής μπορεί να στραφεί απευθείας εναντίον του με διαταγή πληρωμής και να κατασχέσει μισθό, λογαριασμούς και ακίνητα, μέσα στα όρια του νόμου.
Τι σημαίνει παραίτηση από την ένσταση διζήσεως;
Ο απλός εγγυητής μπορεί να αρνηθεί να πληρώσει όσο ο δανειστής δεν έχει επιχειρήσει ανεπιτυχώς εκτέλεση κατά του πρωτοφειλέτη (ΑΚ 855). Με την παραίτηση, που προβλέπει το ΑΚ 857, χάνει αυτό το δικαίωμα και ευθύνεται ως αυτοφειλέτης, δηλαδή ο δανειστής μπορεί να ζητήσει τα χρήματα πρώτα από αυτόν.
Πώς βγαίνω από εγγυητής δανείου;
Μόνο με συμφωνία του δανειστή, συνήθως με αντικατάσταση από άλλον εγγυητή ή με άλλη ασφάλεια, και πάντα γραπτά. Μια υπόσχεση του οφειλέτη ή ένα αίτημα που στείλατε στην τράπεζα δεν σας απαλλάσσει. Ζητήστε έγγραφη βεβαίωση ότι η εγγύησή σας έπαψε και από ποια ημερομηνία.
Μπορεί η τράπεζα να κατασχέσει τον μισθό του εγγυητή;
Ναι, όπως και κάθε οφειλέτη, αφού αποκτήσει εκτελεστό τίτλο, συνήθως διαταγή πληρωμής. Ένα μέρος του μισθού και της σύνταξης είναι ακατάσχετο (ΚΠολΔ 982) και υπάρχει ακατάσχετος λογαριασμός, τον οποίο πρέπει να έχετε δηλώσει στην τράπεζά σας. Κατάσχεση πάνω από το επιτρεπτό προσβάλλεται με ανακοπή.
Ο εγγυητής μπορεί να επικαλεστεί παραγραφή του δανείου;
Ναι. Ο εγγυητής έχει όλες τις ενστάσεις του πρωτοφειλέτη, άρα και την παραγραφή της κύριας οφειλής. Η γενική προθεσμία είναι 20 χρόνια, για τόκους 5 χρόνια. Προσοχή: αναγνώριση της οφειλής, ρύθμιση ή δικαστικά μέτρα διακόπτουν την παραγραφή, οπότε ελέγξτε τι υπογράφηκε και πότε.
Μου ήρθε επιστολή από servicer για δάνειο που εγγυήθηκα. Τι κάνω;
Οι servicers διαχειρίζονται απαιτήσεις που πουλήθηκαν από τις τράπεζες σε επενδυτικά ταμεία. Η επιστολή δεν είναι εκτελεστός τίτλος. Ζητήστε γραπτά ανάλυση της οφειλής, αντίγραφο της σύμβασης δανείου και απόδειξη ότι η απαίτηση μεταβιβάστηκε. Αν σας επιδοθεί διαταγή πληρωμής, τρέχει η προθεσμία των 15 εργάσιμων ημερών.
Ευθύνομαι για αύξηση του δανείου που δεν υπέγραψα;
Κατά κανόνα όχι. Η εγγύηση καλύπτει την οφειλή που εγγυηθήκατε. Αν η σύμβαση εγγύησης προβλέπει ρητά και μελλοντικές αυξήσεις μέχρι ορισμένο ποσό, ισχύει μέχρι αυτό το όριο. Αν στην αυξητική σύμβαση υπάρχει υπογραφή που δεν είναι δική σας, αμφισβητήστε την αμέσως με γραφολόγο και έγκληση, όπως στην ΑΠ 1736/2010.
Αν πεθάνει ο εγγυητής, πληρώνουν τα παιδιά του;
Η υποχρέωση από εγγύηση περνά στους κληρονόμους μαζί με την υπόλοιπη κληρονομιά. Όποιος δεν θέλει να την αναλάβει πρέπει να αποποιηθεί την κληρονομιά μέσα σε τέσσερις μήνες από τότε που έμαθε τον θάνατο και τον λόγο της κλήσης του. Μετά την προθεσμία θεωρείται ότι αποδέχθηκε (πρβλ. ΑΠ 173/2014).
Ο εγγυητής μπαίνει στον εξωδικαστικό μηχανισμό του ν. 4738/2020;
Ο εξωδικαστικός μηχανισμός επιτρέπει τη συμμετοχή συνοφειλετών και εγγυητών στη ρύθμιση της ίδιας οφειλής, ώστε η συμφωνία να καλύπτει και αυτούς. Οι προϋποθέσεις και ο τρόπος συμμετοχής ελέγχονται στην πλατφόρμα της Ειδικής Γραμματείας Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους. Συμβουλευτείτε δικηγόρο ή Κέντρο Υποστήριξης Οφειλετών πριν υποβάλετε αίτηση.
Τι διαφέρει ο τριτεγγυητής συναλλαγματικής από τον εγγυητή δανείου;
Ο τριτεγγυητής υπογράφει πάνω στη συναλλαγματική και ευθύνεται όπως εκείνος για τον οποίο εγγυήθηκε (ν. 5325/1932, άρθρο 32), χωρίς ένσταση διζήσεως. Η υποχρέωσή του ισχύει ακόμη κι αν η κύρια ενοχή είναι άκυρη για λόγο άλλο από ελάττωμα τύπου. Ισχύουν όμως οι σύντομες παραγραφές του δικαίου της συναλλαγματικής.
Αν πληρώσω ως εγγυητής, παίρνω πίσω τα χρήματα;
Έχετε αξίωση κατά του πρωτοφειλέτη και υποκαθίστασθε στην απαίτηση του δανειστή μαζί με τις ασφάλειές της, π.χ. υποθήκη (ΑΚ 858). Αν υπάρχουν κι άλλοι εγγυητές, ζητάτε από αυτούς το μερίδιό τους. Στην πράξη η ανάκτηση εξαρτάται από το αν ο πρωτοφειλέτης έχει περιουσία, γι’ αυτό κινηθείτε γρήγορα.
Νομικός οδηγός: όλοι οι οδηγοί
Ανάλυση του εγγράφου μου →Νομικός οδηγόςΥποδείγματα συμβάσεωνΑρχική σελίδα της χώρας