Ακάλυπτη επιταγή και συναλλαγματική: είσπραξη και άμυνα
Η επιταγή και η συναλλαγματική είναι αξιόγραφα: η απαίτηση «ενσωματώνεται» στο χαρτί και κυκλοφορεί μαζί του. Γι’ αυτό το δίκαιο τα προστατεύει αυστηρά. Ο κομιστής που δεν πληρώθηκε έχει γρήγορο δρόμο είσπραξης, δηλαδή διαταγή πληρωμής που εκτελείται σχεδόν αμέσως, ενώ ο εκδότης μιας ακάλυπτης επιταγής αντιμετωπίζει, εκτός από την αστική ευθύνη, και ποινική δίωξη με έγκληση του κομιστή.
Ο οδηγός απευθύνεται και στις δύο πλευρές: στον επαγγελματία ή ιδιώτη που κρατά επιταγή «σφραγισμένη» από την τράπεζα ή συναλλαγματική που δεν εξοφλήθηκε στη λήξη, και σε εκείνον που υπέγραψε τον τίτλο και θέλει να ξέρει ποιες ενστάσεις του απομένουν. Οι κανόνες βρίσκονται στον ν. 5960/1933 «περί επιταγής» και στον ν. 5325/1932 «περί συναλλαγματικής και γραμματίου εις διαταγήν», που μεταφέρουν τους ενιαίους νόμους της Γενεύης, και στις διατάξεις του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας για τη διαταγή πληρωμής.
Το αποτέλεσμα για τον κομιστή είναι εκτελεστός τίτλος για το ποσό, τους τόκους και τα έξοδα, και, αν το θέλει, ποινική δίωξη του εκδότη. Για τον οφειλέτη, το αποτέλεσμα κρίνεται από το αν τήρησε τις σύντομες προθεσμίες ανακοπής και αν έχει ενστάσεις που επιτρέπεται να προβάλει κατά του συγκεκριμένου κομιστή. Και στις δύο περιπτώσεις οι προθεσμίες είναι από τις πιο σύντομες του ιδιωτικού δικαίου.
Βασικά στοιχεία
Προθεσμία
Η επιταγή που εκδόθηκε και είναι πληρωτέα στην Ελλάδα πρέπει να εμφανιστεί στην τράπεζα μέσα σε οκτώ ημέρες από τη χρονολογία έκδοσης που αναγράφεται σε αυτήν (άρθρο 29 ν. 5960/1933). Η μη πληρωμή βεβαιώνεται πριν λήξει η προθεσμία εμφάνισης, συνήθως με τη «σφράγιση» της τράπεζας (άρθρα 40–41). Ο κομιστής ειδοποιεί τον οπισθογράφο του και τον εκδότη μέσα σε τέσσερις εργάσιμες ημέρες (άρθρο 42). Οι αγωγές αναγωγής από επιταγή παραγράφονται σε έξι μήνες από τη λήξη της προθεσμίας εμφάνισης (άρθρο 52). Στη συναλλαγματική η αξίωση κατά του αποδέκτη παραγράφεται σε τρία έτη από τη λήξη και κατά του εκδότη και των οπισθογράφων σε ένα έτος από το διαμαρτυρικό (άρθρο 70 ν. 5325/1932). Η ανακοπή κατά διαταγής πληρωμής ασκείται μέσα σε 15 εργάσιμες ημέρες από την επίδοση (ΚΠολΔ 632).
Τι να κάνετε
Ελέγξτε αν ο τίτλος είναι έγκυρος. Η επιταγή πρέπει να έχει την ονομασία «επιταγή», απλή εντολή πληρωμής ορισμένου ποσού, το όνομα της πληρώτριας τράπεζας, τόπο πληρωμής, χρονολογία και τόπο έκδοσης και υπογραφή του εκδότη (άρθρο 1 ν. 5960/1933). Η συναλλαγματική έχει αντίστοιχα στοιχεία, μαζί με τη λήξη και το όνομα του λήπτη, και το γραμμάτιο σε διαταγή τα στοιχεία του άρθρου 75 ν. 5325/1932.
Αν λείπει ουσιώδες στοιχείο, ο τίτλος δεν ισχύει ως αξιόγραφο και χάνετε τη διαδικασία της αναγωγής· μένει μόνο η απαίτηση από την υποκείμενη σχέση (πώληση, δάνειο, παροχή υπηρεσιών), που αποδεικνύεται με τα κοινά μέσα. Φωτογραφίστε και τις δύο όψεις του τίτλου, μαζί με όλες τις οπισθογραφήσεις, πριν τον παραδώσετε οπουδήποτε.
Εμφανίστε την επιταγή εγκαίρως. Η επιταγή είναι πληρωτέα εν όψει, κάθε αντίθετη μνεία θεωρείται μη γεγραμμένη (άρθρο 28). Αν εκδόθηκε και πληρώνεται στην Ελλάδα, εμφανίζεται μέσα σε οκτώ ημέρες από τη χρονολογία έκδοσης που αναγράφει (άρθρο 29). Στην πράξη οι «μεταχρονολογημένες» επιταγές εμφανίζονται μετά την αναγραφόμενη ημερομηνία και η οκταήμερη προθεσμία μετριέται από αυτήν.
Η εμφάνιση γίνεται στην πληρώτρια τράπεζα ή μέσω της δικής σας τράπεζας στο σύστημα συμψηφισμού. Αν χάσετε την οκταήμερη προθεσμία, χάνετε την αναγωγή κατά των οπισθογράφων και ο φάκελος δεν έχει πια την ίδια ισχύ: η επιταγή που εμφανίζεται εκπρόθεσμα δεν θεμελιώνει, κατά κανόνα, ούτε το αδίκημα της έκδοσης ακάλυπτης επιταγής.
Ζητήστε βεβαίωση της μη πληρωμής. Η άρνηση πληρωμής βεβαιώνεται με διαμαρτυρικό, με χρονολογημένη δήλωση της πληρώτριας τράπεζας πάνω στην επιταγή («σφράγιση») ή με δήλωση του γραφείου συμψηφισμού (άρθρο 40). Η βεβαίωση γίνεται πριν λήξει η προθεσμία εμφάνισης (άρθρο 41). Το ν.δ. 1325/1972 υποχρεώνει την τράπεζα να βεβαιώσει την έλλειψη διαθεσίμων πάνω στην επιταγή ή με χωριστό έγγραφο, παρά το τραπεζικό απόρρητο.
Η τράπεζα αναγγέλλει παράλληλα την ακάλυπτη επιταγή στο σύστημα της Ένωσης Ελληνικών Τραπεζών από την επόμενη εργάσιμη (απόφαση ΕΝΠΘ 774/1992). Κρατήστε το πρωτότυπο της σφραγισμένης επιταγής: χωρίς αυτό δεν εκδίδεται διαταγή πληρωμής ούτε υποβάλλεται έγκληση.
Ειδοποιήστε τους υπόχρεους και στείλτε εξώδικο. Μέσα σε τέσσερις εργάσιμες ημέρες από τη σφράγιση ειδοποιήστε τον οπισθογράφο σας και τον εκδότη (άρθρο 42). Η παράλειψη ειδοποίησης δεν σας στερεί την αναγωγή, αλλά σας εκθέτει σε αποζημίωση για ζημία που προκλήθηκε από την αμέλεια, μέχρι το ποσό της επιταγής.
Συνηθίζεται στη συνέχεια εξώδικη δήλωση με δικαστικό επιμελητή, που καλεί τον εκδότη να πληρώσει μέσα σε σύντομη προθεσμία. Δεν είναι υποχρεωτική, αλλά πολλές διαφορές λύνονται εδώ, ιδίως επειδή ο εκδότης ξέρει ότι η πλήρης εξόφληση εξαλείφει το αξιόποινο (άρθρο 79 παρ. 3 ν. 5960/1933). Αν συμφωνήσετε σε δόσεις, γράψτε τη συμφωνία και μην επιστρέψετε την επιταγή πριν από την τελευταία δόση.
Καταθέστε αίτηση για διαταγή πληρωμής. Ο ταχύτερος δρόμος είσπραξης είναι η διαταγή πληρωμής (ΚΠολΔ 623 επ.), που εκδίδεται χωρίς συζήτηση από τον ειρηνοδίκη ή τον δικαστή του μονομελούς πρωτοδικείου, ανάλογα με το ποσό. Η αίτηση κατατίθεται με δικηγόρο και συνοδεύεται από το πρωτότυπο του τίτλου και τη βεβαίωση μη πληρωμής.
Μπορείτε να ζητήσετε το ποσό της επιταγής, τόκους με το νόμιμο επιτόκιο από την ημέρα της εμφάνισης και τα έξοδα της βεβαίωσης και των ειδοποιήσεων (άρθρο 45). Μπορείτε να στραφείτε εις ολόκληρον κατά του εκδότη, κάθε οπισθογράφου και κάθε τυχόν αβαλιστή. Η διαταγή που βασίζεται σε επιταγή ή συναλλαγματική είναι κατά κανόνα αμέσως εκτελεστή, οπότε μπορεί να ακολουθήσει επίδοση επιταγής προς πληρωμή και κατάσχεση.
Για συναλλαγματική: εμφάνιση, διαμαρτυρικό και αποδέκτης. Ο κομιστής συναλλαγματικής πληρωτέας σε ορισμένη ημέρα την εμφανίζει την ημέρα της λήξης ή σε μία από τις δύο επόμενες εργάσιμες (άρθρο 38 ν. 5325/1932). Η άρνηση πληρωμής βεβαιώνεται με διαμαρτυρικό, που συντάσσει δικαστικός επιμελητής ή συμβολαιογράφος μέσα στις ίδιες προθεσμίες (άρθρο 44), εκτός αν υπάρχει ρήτρα «ανέξοδος επιστροφή».
Κατά του αποδέκτη, δηλαδή εκείνου που υπέγραψε για αποδοχή, η αξίωση διατηρείται τρία χρόνια από τη λήξη, ακόμη και χωρίς διαμαρτυρικό. Κατά του εκδότη και των οπισθογράφων η αξίωση παραγράφεται σε ένα έτος από το εμπρόθεσμο διαμαρτυρικό (άρθρο 70). Χωρίς έγκαιρο διαμαρτυρικό χάνετε την αναγωγή κατά των οπισθογράφων.
Αποφασίστε για την έγκληση. Η έκδοση ακάλυπτης επιταγής είναι αδίκημα του άρθρου 79 ν. 5960/1933 και διώκεται μόνο με έγκληση του κομιστή που δεν πληρώθηκε (παρ. 5). Δικαίωμα έγκλησης έχει όχι μόνο ο τελευταίος κομιστής, αλλά και ο οπισθογράφος που πλήρωσε αναγωγικά και έγινε κομιστής (ΑΠ 1762/2009, ΑΠ 172/2009). Η έγκληση υποβάλλεται στον εισαγγελέα πλημμελειοδικών μέσα στην προθεσμία του ΚΠΔ, κατά κανόνα τρεις μήνες από τότε που ο παθών έμαθε την πράξη και τον δράστη.
Το αδίκημα είναι τυπικό: δεν εξετάζεται η υποκείμενη σχέση ούτε αν η απαίτηση είναι αγώγιμη (ΑΠ 2630/2008). Αρκεί έγκυρη επιταγή, έλλειψη διαθεσίμων κατά την έκδοση ή την πληρωμή και γνώση του εκδότη (ΑΠ 1554/2008, ΑΠ 864/2013). Πλήρης αποζημίωση του κομιστή μετά την εμφάνιση εξαλείφει το αξιόποινο.
Αν είστε ο οφειλέτης: ανακοπή και αναστολή. Αν σας επιδόθηκε διαταγή πληρωμής, έχετε 15 εργάσιμες ημέρες για ανακοπή (ΚΠολΔ 632). Επειδή η διαταγή από αξιόγραφο εκτελείται αμέσως, ζητήστε με χωριστή αίτηση αναστολή της εκτέλεσης· το δικαστήριο τη χορηγεί αν πιθανολογηθεί ότι η ανακοπή θα ευδοκιμήσει, συχνά με εγγυοδοσία.
Προσοχή στις ενστάσεις. Κατά του κομιστή μπορείτε να προβάλετε ενστάσεις από τον τίτλο (ακυρότητα τύπου, πλαστογραφία υπογραφής, παραγραφή) και ενστάσεις από τη δική σας σχέση με αυτόν. Ενστάσεις από τη σχέση σας με τον εκδότη ή προηγούμενους κομιστές αποκλείονται, εκτός αν ο κομιστής απέκτησε τον τίτλο εν γνώσει προς βλάβη σας (άρθρο 22 ν. 5960/1933, άρθρο 17 ν. 5325/1932). Ελαττωματικό εμπόρευμα του προμηθευτή σας δεν αντιτάσσεται στην τράπεζα που προεξόφλησε την επιταγή.
Τι να προσέξετε
- Εκπρόθεσμη εμφάνιση της επιταγής. Η οκταήμερη προθεσμία του άρθρου 29 είναι σύντομη και δεν παρατείνεται επειδή ο εκδότης ζήτησε «λίγο χρόνο». Μετά από αυτήν χάνεται η αναγωγή κατά των οπισθογράφων και, κατά κανόνα, η ποινική προστασία.
- Παραγραφή έξι μηνών. Η αναγωγή από επιταγή παραγράφεται σε έξι μήνες από τη λήξη της προθεσμίας εμφάνισης (άρθρο 52). Πολλοί κομιστές περιμένουν διακανονισμό και διαπιστώνουν ότι η αξίωση από την επιταγή έχει παραγραφεί, οπότε μένει μόνο η πιο αργή αγωγή από την υποκείμενη σχέση.
- Επιστροφή του πρωτοτύπου πριν από την πλήρη εξόφληση. Χωρίς το πρωτότυπο δεν εκδίδεται διαταγή πληρωμής ούτε υποστηρίζεται έγκληση. Σε διακανονισμό με δόσεις κρατήστε την επιταγή μέχρι την τελευταία καταβολή και δώστε απόδειξη για κάθε δόση.
- Υπογραφή ως οπισθογράφος ή αβαλιστής «για τυπικούς λόγους». Όποιος οπισθογραφεί ή δίνει αβάλ ευθύνεται εις ολόκληρον με τον εκδότη. Η ευθύνη δεν περιορίζεται επειδή δεν πήρε ο ίδιος χρήματα.
- Λανθασμένη πεποίθηση ότι η αφερεγγυότητα του προμηθευτή «ακυρώνει» την επιταγή. Οι ενστάσεις από την υποκείμενη σχέση με τον λήπτη δεν αντιτάσσονται σε τρίτο κομιστή, π.χ. σε τράπεζα ή εταιρεία factoring, εκτός αν αυτός ενήργησε εν γνώσει προς βλάβη σας.
- Συνέπειες στο τραπεζικό σύστημα. Η ακάλυπτη επιταγή αναγγέλλεται στο σύστημα της Ένωσης Ελληνικών Τραπεζών και επηρεάζει τη δανειοληπτική ικανότητα. Οι τράπεζες ανακαλούν βιβλιάρια επιταγών και νέο βιβλιάριο δίνεται μετά από χρονικό διάστημα και τακτοποίηση των οφειλών (απόφαση ΕΝΠΘ 774/1992, κατά το ιστορικό κείμενο: 12 μήνες).
- Παράλειψη αίτησης αναστολής από τον οφειλέτη. Η ανακοπή μόνη της δεν σταματά την εκτέλεση διαταγής από αξιόγραφο. Χωρίς αίτηση αναστολής μπορεί να γίνει κατάσχεση λογαριασμών ή ακινήτου πριν συζητηθεί η ανακοπή.
Νομική βάση
Σχετικές δικαστικές αποφάσεις
Συχνές ερωτήσεις
Τι κάνω αν μου σφράγισαν επιταγή;
Κρατήστε το πρωτότυπο με τη σφραγίδα της τράπεζας, ειδοποιήστε μέσα σε τέσσερις εργάσιμες τον εκδότη και όσους οπισθογράφησαν, και στείλτε εξώδικο. Αν δεν πληρώσουν, ο δικηγόρος σας ζητά διαταγή πληρωμής, που κατά κανόνα εκτελείται αμέσως. Παράλληλα μπορείτε να υποβάλετε έγκληση για έκδοση ακάλυπτης επιταγής. Προσέξτε την εξάμηνη παραγραφή της αναγωγής.
Σε πόσες μέρες πρέπει να εμφανίσω μια επιταγή;
Επιταγή που εκδόθηκε και πληρώνεται στην Ελλάδα εμφανίζεται μέσα σε οκτώ ημέρες από τη χρονολογία έκδοσης που αναγράφει (άρθρο 29 ν. 5960/1933). Για επιταγή που εκδόθηκε σε άλλη χώρα η προθεσμία είναι 20 ημέρες, αν η χώρα έκδοσης βρίσκεται στην ίδια ήπειρο, και 70 ημέρες, αν βρίσκεται σε άλλη. Εκπρόθεσμη εμφάνιση στερεί την αναγωγή κατά των οπισθογράφων.
Είναι ποινικό αδίκημα η ακάλυπτη επιταγή;
Ναι. Το άρθρο 79 ν. 5960/1933 τιμωρεί τον εκδότη επιταγής που δεν πληρώθηκε λόγω έλλειψης διαθεσίμων κεφαλαίων. Η δίωξη ασκείται μόνο με έγκληση του κομιστή. Η πλήρης αποζημίωση του κομιστή μετά την εμφάνιση εξαλείφει το αξιόποινο. Το ύψος των ποινών έχει αλλάξει με νεότερους νόμους· ελέγξτε το ισχύον κείμενο.
Αν εξοφλήσω την ακάλυπτη επιταγή, σταματά η δίωξη;
Σύμφωνα με το άρθρο 79 παρ. 3 ν. 5960/1933, το αξιόποινο εξαλείφεται αν ο εκδότης αποζημιώσει πλήρως τον κομιστή μετά τη νόμιμη εμφάνιση και μη πληρωμή. Πλήρης σημαίνει κεφάλαιο, τόκους και έξοδα. Ζητήστε έγγραφη εξοφλητική απόδειξη και την επιστροφή του πρωτοτύπου, και προσκομίστε τα στον εισαγγελέα ή στο δικαστήριο.
Πότε παραγράφεται μια επιταγή;
Οι αγωγές αναγωγής του κομιστή κατά του εκδότη και των οπισθογράφων παραγράφονται σε έξι μήνες από τη λήξη της προθεσμίας εμφάνισης (άρθρο 52). Μετά από αυτό μένει η αξίωση από την υποκείμενη σχέση, π.χ. τίμημα πώλησης, που έχει δική της, συνήθως μεγαλύτερη, παραγραφή, αλλά πρέπει να αποδειχθεί με τακτική αγωγή.
Πόσο ισχύει μια συναλλαγματική;
Κατά του αποδέκτη η αξίωση από τη συναλλαγματική παραγράφεται σε τρία έτη από τη λήξη. Κατά του εκδότη και των οπισθογράφων σε ένα έτος από το εμπρόθεσμο διαμαρτυρικό. Οι αγωγές των οπισθογράφων μεταξύ τους παραγράφονται σε έξι μήνες από την πληρωμή ή την άσκηση αγωγής εναντίον τους (άρθρο 70 ν. 5325/1932).
Μπορώ να αρνηθώ να πληρώσω επιταγή επειδή το εμπόρευμα ήταν ελαττωματικό;
Απέναντι στον ίδιο τον προμηθευτή σας, ναι, μπορείτε να προβάλετε την ένσταση από τη σύμβαση. Αν όμως η επιταγή μεταβιβάστηκε με οπισθογράφηση σε τρίτο, π.χ. σε τράπεζα που την προεξόφλησε, η ένσταση δεν αντιτάσσεται, εκτός αν ο τρίτος την απέκτησε εν γνώσει προς βλάβη σας (άρθρο 22 ν. 5960/1933).
Τι είναι η διαταγή πληρωμής από επιταγή και πώς αμύνομαι;
Είναι δικαστική εντολή πληρωμής που εκδίδεται χωρίς ακρόαση του οφειλέτη, με βάση το πρωτότυπο του αξιογράφου. Έχετε 15 εργάσιμες ημέρες από την επίδοση για ανακοπή. Επειδή εκτελείται αμέσως, ζητήστε και αναστολή εκτέλεσης. Με την ανακοπή προβάλλετε ενστάσεις όπως πλαστογραφία, ακυρότητα τύπου ή παραγραφή.
Ποιος μπορεί να κάνει μήνυση για ακάλυπτη επιταγή;
Έγκληση υποβάλλει ο κομιστής που δεν πληρώθηκε. Ο Άρειος Πάγος δέχεται ότι κομιστής είναι και ο οπισθογράφος που πλήρωσε αναγωγικά την επιταγή και την πήρε πίσω (ΑΠ 1762/2009, ΑΠ 172/2009). Έγκληση από πρόσωπο που δεν ήταν νόμιμος κομιστής δεν θεμελιώνει δίωξη.
Ευθύνομαι αν απλώς οπισθογράφησα μια επιταγή;
Ναι. Ο οπισθογράφος εγγυάται την πληρωμή και ευθύνεται εις ολόκληρον με τον εκδότη απέναντι στους επόμενους κομιστές, εφόσον η επιταγή εμφανίστηκε εμπρόθεσμα και βεβαιώθηκε η μη πληρωμή. Αν πληρώσετε, έχετε με τη σειρά σας αναγωγή κατά του εκδότη και των προηγούμενων οπισθογράφων, μέσα σε έξι μήνες.
Νομικός οδηγός: όλοι οι οδηγοί
Ανάλυση του εγγράφου μου →Νομικός οδηγόςΥποδείγματα συμβάσεωνΑρχική σελίδα της χώρας