Ομαδικές απολύσεις και απόλυση για οικονομικοτεχνικούς λόγους
Όταν μια επιχείρηση περικόπτει προσωπικό λόγω μείωσης εργασιών, αναδιοργάνωσης ή κλεισίματος τμήματος, ισχύουν δύο διαφορετικά επίπεδα προστασίας. Το πρώτο αφορά κάθε μεμονωμένη απόλυση για οικονομικοτεχνικούς λόγους: η καταγγελία δεν χρειάζεται αιτιολογία, αλλά πρέπει να γίνει εγγράφως, με πλήρη αποζημίωση (άρθρο 5 παρ. 3 ν. 3198/1955), και να μην είναι καταχρηστική. Κατά τον Άρειο Πάγο, ο εργοδότης που απολύει για οικονομικούς λόγους πρέπει να επιλέξει ανάμεσα σε συγκρίσιμους εργαζομένους με αντικειμενικά και κοινωνικά κριτήρια: αρχαιότητα, ηλικία, οικογενειακή κατάσταση, δυνατότητα εύρεσης άλλης εργασίας (ΑΠ 2243/2013).
Το δεύτερο επίπεδο είναι ο ν. 1387/1983 για τις ομαδικές απολύσεις, που μεταφέρει στο ελληνικό δίκαιο την οδηγία 98/59/ΕΚ. Όταν ο αριθμός των απολύσεων μέσα σε ένα μήνα ξεπερνά τα όρια του νόμου, ο εργοδότης οφείλει να ενημερώσει και να διαβουλευθεί με τους εκπροσώπους των εργαζομένων και να υποβάλει το πρακτικό στο Ανώτατο Συμβούλιο Εργασίας. Απολύσεις κατά παράβαση της διαδικασίας είναι άκυρες (άρθρο 6 παρ. 1). Ο οδηγός είναι για εργαζόμενους που απειλούνται ή έχουν ήδη απολυθεί σε κύμα περικοπών, και για εκπροσώπους σωματείων που καλούνται σε διαβούλευση.
Βασικά στοιχεία
Προθεσμία
Η αγωγή για την ακυρότητα της απόλυσης, ατομικής ή ομαδικής, πρέπει να επιδοθεί μέσα σε τρεις μήνες από την κοινοποίηση της καταγγελίας, και η προθεσμία είναι αποσβεστική (άρθρο 6 παρ. 1 ν. 3198/1955)· η αγωγή μόνο για την αποζημίωση ασκείται μέσα σε έξι μήνες (άρθρο 6 παρ. 2). Στις ομαδικές απολύσεις η διαβούλευση διαρκεί τριάντα ημέρες από την πρόσκληση του εργοδότη. Αν επιτευχθεί συμφωνία, οι απολύσεις ισχύουν δέκα ημέρες μετά την υποβολή του πρακτικού· αν δεν επιτευχθεί, το Ανώτατο Συμβούλιο Εργασίας ελέγχει την τήρηση της διαδικασίας, και οι απολύσεις ισχύουν είκοσι ημέρες μετά την απόφασή του ή, σε κάθε περίπτωση, εξήντα ημέρες μετά την κοινοποίηση του πρακτικού (ν. 1387/1983 όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 17 ν. 4472/2017· σήμερα κωδικοποιημένος στο ΠΔ 62/2025).
Τι να κάνετε
Υπολογίστε αν οι απολύσεις είναι ομαδικές. Ο ν. 1387/1983 εφαρμόζεται σε επιχειρήσεις με περισσότερους από είκοσι εργαζομένους, για απολύσεις που οφείλονται σε λόγους που δεν αφορούν το πρόσωπο των απολυομένων, όταν μέσα σε έναν ημερολογιακό μήνα ξεπερνούν τα όρια του άρθρου 1. Τα όρια, όπως διαμορφώθηκαν με το άρθρο 74 ν. 3863/2010, είναι: έξι εργαζόμενοι για επιχειρήσεις με 20 έως 150 άτομα· 5% του προσωπικού, και πάντως έως 30 άτομα, για επιχειρήσεις με περισσότερους από 150.
Μετρήστε όλες τις καταγγελίες του ίδιου μήνα, όχι μόνο τη δική σας. Ρωτήστε συναδέλφους, το σωματείο ή την Επιθεώρηση Εργασίας πόσες αναγγελίες λύσης έγιναν στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ. Ο εργοδότης που «σπάει» τις απολύσεις σε διαδοχικούς μήνες για να μείνει κάτω από το όριο δεν παραβιάζει τυπικά τον νόμο, αλλά ο κατακερματισμός μπορεί να στηρίξει ισχυρισμό καταστρατήγησης.
Ελέγξτε αν ανήκετε στο πεδίο εφαρμογής. Ο νόμος καλύπτει το προσωπικό με σχέση εργασίας σε επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα και σε φορείς του Δημοσίου που λειτουργούν με τις αρχές της ιδιωτικής οικονομίας· σχέση εργασίας υπάρχει όταν υπάρχει πραγματική απασχόληση, ανεξάρτητα από το κύρος της σύμβασης (άρθρο 2 παρ. 1 ν. 1387/1983).
Δεν καλύπτονται οι εργαζόμενοι με σύμβαση ορισμένου χρόνου ή έργου, εκτός αν απολυθούν πριν από τη λήξη της σύμβασης ή την ολοκλήρωση του έργου, ούτε τα πληρώματα πλοίων (άρθρο 2 παρ. 2). Επίσης, η διαδικασία δεν εφαρμόζεται όταν οι εργασίες διακόπτονται ύστερα από πρωτόδικη δικαστική απόφαση (άρθρο 5 παρ. 5). Αν ανήκετε σε εξαίρεση, εξακολουθεί να ισχύει η προστασία της ατομικής καταγγελίας.
Ζητήστε την ενημέρωση που οφείλει ο εργοδότης. Πριν από ομαδικές απολύσεις ο εργοδότης πρέπει να διαβουλευθεί με τους εκπροσώπους των εργαζομένων για να ερευνηθεί πώς μπορούν να αποφευχθούν ή να μειωθούν οι απολύσεις και οι συνέπειές τους (άρθρο 3 παρ. 1 ν. 1387/1983). Οφείλει να δώσει όλες τις χρήσιμες πληροφορίες και να ανακοινώσει εγγράφως τους λόγους του σχεδίου, τον αριθμό και τις κατηγορίες των υπό απόλυση και των συνήθως απασχολουμένων, το χρονικό διάστημα των απολύσεων και τα κριτήρια επιλογής (άρθρο 3 παρ. 2).
Η υποχρέωση ισχύει και όταν την απόφαση την πήρε η μητρική εταιρεία· ο εργοδότης δεν απαλλάσσεται επειδή δεν ενημερώθηκε από αυτήν. Αντίγραφα κατατίθενται στις αρμόδιες αρχές και στην Επιθεώρηση Εργασίας (άρθρο 3 παρ. 3). Ζητήστε τα έγγραφα γραπτώς: θα είναι το βασικό αποδεικτικό σε μια μεταγενέστερη δίκη.
Βεβαιωθείτε ότι η διαβούλευση γίνεται με νόμιμους εκπροσώπους. Εκπρόσωπος είναι το σωματείο της επιχείρησης που έχει μέλη τουλάχιστον το 70% των εργαζομένων και την πλειοψηφία των υπό απόλυση· αν υπάρχουν περισσότερα σωματεία, ορίζουν κοινούς εκπροσώπους μέσα σε τρεις ημέρες (άρθρο 4 παρ. 1 και 2 ν. 1387/1983). Χωρίς τέτοιο σωματείο, η συνέλευση των εργαζομένων εκλέγει με μυστική ψηφοφορία τριμελή ή πενταμελή επιτροπή (άρθρο 4 παρ. 3).
Αν δεν αναδειχθούν εκπρόσωποι, την επιτροπή αποτελούν οι εργαζόμενοι με τη μεγαλύτερη αρχαιότητα (άρθρο 4 παρ. 4). Διαβούλευση με πρόσωπα που επέλεξε μόνος του ο εργοδότης, ή μόνο με τη διεύθυνση προσωπικού, δεν είναι νόμιμη διαβούλευση, και αυτό αποτελεί λόγο ακυρότητας των απολύσεων.
Συμμετέχετε ενεργά στη διαβούλευση και κρατήστε πρακτικά. Η διαβούλευση διαρκεί τριάντα ημέρες από την πρόσκληση του εργοδότη, και το αποτέλεσμα καταγράφεται σε πρακτικό που υπογράφουν τα δύο μέρη και υποβάλλεται στο Ανώτατο Συμβούλιο Εργασίας. Ζητήστε εναλλακτικές λύσεις: εθελουσία έξοδο με αυξημένη αποζημίωση, μετακίνηση σε άλλες θέσεις, εκ περιτροπής εργασία, επανεκπαίδευση, κοινωνικό σχέδιο.
Ζητήστε επίσης γραπτώς τα κριτήρια επιλογής και πώς εφαρμόστηκαν. Η οδηγία 98/59/ΕΚ απαιτεί ουσιαστική και όχι τυπική διαβούλευση. Μην υπογράψετε πρακτικό συμφωνίας που δεν ανταποκρίνεται σε όσα συζητήθηκαν: με συμφωνία, οι απολύσεις πραγματοποιούνται σύμφωνα με το περιεχόμενό της και ισχύουν δέκα ημέρες μετά την υποβολή του πρακτικού.
Παρακολουθήστε τον έλεγχο του Ανώτατου Συμβουλίου Εργασίας. Μετά τον ν. 4472/2017 δεν απαιτείται πια έγκριση του Υπουργού Εργασίας. Αν δεν υπάρξει συμφωνία, το Τμήμα Ελέγχου Ομαδικών Απολύσεων του ΑΣΕ ελέγχει αν ο εργοδότης τήρησε τις υποχρεώσεις ενημέρωσης και διαβούλευσης, μπορεί να ακούσει τα μέρη, και, αν διαπιστώσει παραλείψεις, μπορεί να ζητήσει παράταση ή συμπλήρωση της διαβούλευσης.
Αν κριθεί ότι η διαδικασία τηρήθηκε, οι απολύσεις ισχύουν είκοσι ημέρες μετά την απόφαση· σε κάθε περίπτωση που το ΑΣΕ δεν αποφασίσει, ισχύουν εξήντα ημέρες μετά την κοινοποίηση του πρακτικού. Οι εκπρόσωποι μπορούν να υποβάλουν υπόμνημα με τις ελλείψεις της ενημέρωσης. Κρατήστε αντίγραφο της απόφασης του ΑΣΕ, γιατί θα σας χρειαστεί στη δίκη.
Ελέγξτε την ίδια την καταγγελία και την αποζημίωσή σας. Στις ομαδικές απολύσεις εφαρμόζονται οι γενικές διατάξεις για την έγκυρη λύση της σύμβασης και την αποζημίωση (άρθρο 6 παρ. 2 ν. 1387/1983). Η καταγγελία πρέπει λοιπόν να γίνει εγγράφως, να καταβληθεί η πλήρης νόμιμη αποζημίωση και να έχει δηλωθεί η απασχόληση (άρθρο 5 παρ. 3 ν. 3198/1955, ΑΠ 2108/2014).
Η αποζημίωση υπολογίζεται με τον ίδιο πίνακα όπως στην ατομική απόλυση, με βάση τα έτη υπηρεσίας και τις τακτικές αποδοχές του τελευταίου μήνα· τα κλιμάκια και τη μέθοδο τα εξηγούμε στον οδηγό για την αποζημίωση απόλυσης. Αν στη διαβούλευση συμφωνήθηκε υψηλότερη αποζημίωση ή πρόσθετες παροχές, ζητήστε να καταγραφούν στην καταγγελία ή σε χωριστό έγγραφο.
Εξετάστε αν η επιλογή σας ήταν καταχρηστική. Ακόμη και όταν οι οικονομικοί λόγοι είναι πραγματικοί, ο εργοδότης πρέπει, ανάμεσα σε συγκρίσιμους εργαζομένους με την ίδια ειδικότητα και απόδοση, να συνεκτιμήσει αρχαιότητα, ηλικία, οικογενειακή και οικονομική κατάσταση, και να εξετάσει μετακίνηση σε κενή θέση, έστω και κατώτερη (ΑΠ 2243/2013). Αν οι οικονομικοί λόγοι δεν αποδειχθούν, η απόλυση μπορεί να κριθεί καταχρηστική και άκυρη (ΑΠ 2093/2014).
Για να προβληθεί ο ισχυρισμός, η αγωγή πρέπει να επικαλείται ότι η απόλυση έγινε για οικονομικοτεχνικούς λόγους και να κατονομάζει τους συναδέλφους που παρέμειναν, με την αρχαιότητα και την οικογενειακή τους κατάσταση (ΑΠ 1977/2013). Συγκεντρώστε αυτά τα στοιχεία όσο είστε ακόμη στον χώρο εργασίας.
Ασκήστε έγκαιρα αγωγή και κάντε τα παράλληλα βήματα. Η αγωγή ακυρότητας, είτε για παράβαση του ν. 1387/1983 είτε για καταχρηστική επιλογή, πρέπει να επιδοθεί μέσα σε τρεις μήνες από την κοινοποίηση της καταγγελίας (άρθρο 6 παρ. 1 ν. 3198/1955). Εκδικάζεται με την ειδική διαδικασία των εργατικών διαφορών. Αν η απόλυση κριθεί άκυρη, δικαιούστε μισθούς υπερημερίας, εφόσον έχετε προσφέρει εγγράφως τις υπηρεσίες σας, όπως εξηγούμε στον οδηγό για την άκυρη απόλυση.
Παράλληλα, υποβάλετε αίτηση για επίδομα ανεργίας στη ΔΥΠΑ, που δεν εμποδίζει την αγωγή, και, αν θέλετε, αίτηση εργατικής διαφοράς στην Επιθεώρηση Εργασίας. Αν εισπράξετε την αποζημίωση, γράψτε στην απόδειξη ότι την παραλαμβάνετε με επιφύλαξη όλων των δικαιωμάτων σας.
Τι να προσέξετε
- Ο εργαζόμενος κοιτάζει μόνο τη δική του απόλυση και δεν μετρά πόσοι απολύθηκαν τον ίδιο μήνα· έτσι χάνει τον ισχυρότερο λόγο ακυρότητας, την παράλειψη της διαδικασίας του ν. 1387/1983.
- Η τρίμηνη αποσβεστική προθεσμία τρέχει από την κοινοποίηση της καταγγελίας, ενώ η διαβούλευση ή οι συζητήσεις για εθελουσία δεν τη διακόπτουν.
- Η υπογραφή «εθελουσίας» ή συναινετικής λύσης μπορεί να βγάλει τον εργαζόμενο από τον αριθμό των απολύσεων και από την προστασία του νόμου· διαβάστε το κείμενο και ζητήστε αντίγραφο πριν υπογράψετε.
- Οι εκπρόσωποι που υπογράφουν πρακτικό συμφωνίας χωρίς να έχουν λάβει γραπτά τα κριτήρια επιλογής και τα οικονομικά στοιχεία στερούν από τους συναδέλφους τους επιχειρήματα για τη δίκη.
- Ο ισχυρισμός ότι η επιλογή ήταν άδικη απορρίπτεται, αν η αγωγή δεν κατονομάζει συγκεκριμένους συγκρίσιμους συναδέλφους που παρέμειναν και τα κοινωνικά τους στοιχεία (ΑΠ 1977/2013).
- Η είσπραξη της αποζημίωσης χωρίς επιφύλαξη μπορεί να ερμηνευθεί ως αποδοχή της απόλυσης και παραίτηση από την ακυρότητα.
- Ο συνδυασμός αιτήματος ακυρότητας και πρόσθετης αποζημίωσης του άρθρου 66 ν. 4808/2021 για τα ίδια περιστατικά στην ίδια αγωγή μπορεί να οδηγήσει σε απόρριψη και των δύο.
Νομική βάση
Σχετικές δικαστικές αποφάσεις
Συχνές ερωτήσεις
Πότε οι απολύσεις θεωρούνται ομαδικές;
Όταν η επιχείρηση απασχολεί περισσότερους από 20 εργαζομένους και μέσα σε έναν ημερολογιακό μήνα απολύει, για λόγους που δεν αφορούν το πρόσωπο των εργαζομένων, περισσότερους από έξι (επιχειρήσεις 20 έως 150 ατόμων) ή περισσότερους από το 5% του προσωπικού, με ανώτατο όριο τους 30 (επιχειρήσεις άνω των 150). Τα όρια προβλέπονται στο άρθρο 1 ν. 1387/1983, όπως τροποποιήθηκε.
Χρειάζεται έγκριση του υπουργείου για ομαδικές απολύσεις;
Όχι πια. Από τον ν. 4472/2017 καταργήθηκε η δυνατότητα του Υπουργού Εργασίας να μην εγκρίνει τις απολύσεις. Σήμερα το Ανώτατο Συμβούλιο Εργασίας ελέγχει μόνο αν ο εργοδότης τήρησε την ενημέρωση και τη διαβούλευση. Αν η διαδικασία δεν τηρήθηκε, οι απολύσεις μπορούν να κριθούν άκυρες από το δικαστήριο (άρθρο 6 ν. 1387/1983).
Πόσο διαρκεί η διαβούλευση στις ομαδικές απολύσεις;
Τριάντα ημέρες από την πρόσκληση του εργοδότη προς τους εκπροσώπους των εργαζομένων. Με συμφωνία, οι απολύσεις ισχύουν δέκα ημέρες μετά την υποβολή του πρακτικού· χωρίς συμφωνία, είκοσι ημέρες μετά την απόφαση του ΑΣΕ ή, σε κάθε περίπτωση, εξήντα ημέρες μετά την κοινοποίηση του πρακτικού. Κάθε απόλυση νωρίτερα είναι ευάλωτη.
Δικαιούμαι μεγαλύτερη αποζημίωση σε ομαδική απόλυση;
Όχι από τον νόμο. Στις ομαδικές απολύσεις εφαρμόζονται οι γενικές διατάξεις για την αποζημίωση (άρθρο 6 παρ. 2 ν. 1387/1983), δηλαδή ο ίδιος πίνακας με την ατομική απόλυση. Στη διαβούλευση όμως συχνά συμφωνείται πρόσθετη αποζημίωση ή κοινωνικό σχέδιο. Ζητήστε να καταγραφεί γραπτώς ό,τι συμφωνήθηκε.
Μπορεί ο εργοδότης να με απολύσει για οικονομικούς λόγους χωρίς να εξηγήσει γιατί εμένα;
Η καταγγελία δεν χρειάζεται αιτιολογία, αλλά δεν μπορεί να είναι καταχρηστική. Όταν η απόλυση γίνεται για οικονομικούς λόγους, ο εργοδότης πρέπει να επιλέξει ανάμεσα σε συγκρίσιμους εργαζομένους με αντικειμενικά και κοινωνικά κριτήρια (ΑΠ 2243/2013). Μπορείτε να ζητήσετε εγγράφως τα κριτήρια που εφαρμόστηκαν.
Τι σημαίνει ότι η ομαδική απόλυση είναι άκυρη;
Η σύμβαση εργασίας θεωρείται ότι δεν λύθηκε. Μπορείτε να ζητήσετε επαναπρόσληψη και μισθούς υπερημερίας για όλο το διάστημα, εφόσον έχετε προσφέρει τις υπηρεσίες σας. Η ακυρότητα πρέπει να προβληθεί με αγωγή που επιδίδεται μέσα σε τρεις μήνες από την κοινοποίηση της καταγγελίας (άρθρο 6 παρ. 1 ν. 3198/1955).
Ισχύουν οι κανόνες για τις ομαδικές απολύσεις αν έχω σύμβαση ορισμένου χρόνου;
Κατά κανόνα όχι. Ο ν. 1387/1983 εξαιρεί τις συμβάσεις ορισμένου χρόνου ή έργου, εκτός αν η απόλυση γίνει πριν από τη λήξη της σύμβασης ή την ολοκλήρωση του έργου (άρθρο 2 παρ. 2). Η πρόωρη καταγγελία σύμβασης ορισμένου χρόνου χωρίς σπουδαίο λόγο έχει άλλωστε δικές της συνέπειες, συνήθως μισθούς μέχρι τη λήξη.
Ποιος εκπροσωπεί τους εργαζόμενους στη διαβούλευση αν δεν υπάρχει σωματείο;
Η συνέλευση των εργαζομένων εκλέγει με μυστική ψηφοφορία τριμελή επιτροπή, σε επιχειρήσεις 20 έως 50 ατόμων, ή πενταμελή, σε μεγαλύτερες. Αν δεν γίνει εκλογή, εκπροσώπους ορίζει το πιο αντιπροσωπευτικό Εργατικό Κέντρο· αν ούτε έτσι αναδειχθούν, την επιτροπή αποτελούν οι αρχαιότεροι εργαζόμενοι (άρθρο 4 ν. 1387/1983).
Ο εργοδότης απολύει πέντε άτομα κάθε μήνα. Είναι νόμιμο;
Αν σε κάθε μήνα μένει κάτω από το όριο, η διαδικασία του ν. 1387/1983 τυπικά δεν ενεργοποιείται, γιατί το όριο μετριέται ανά ημερολογιακό μήνα. Κάθε απόλυση όμως ελέγχεται ως ατομική: γραπτή καταγγελία, πλήρης αποζημίωση, μη καταχρηστική επιλογή. Αν η κατάτμηση είναι προφανώς τεχνητή, συζητήστε με δικηγόρο ισχυρισμό καταστρατήγησης.
Τι γίνεται αν η εταιρεία κλείνει εντελώς;
Αν το κλείσιμο είναι πλήρες και αφορά όλους, ο αριθμός των απολύσεων ξεπερνά κατά κανόνα τα όρια, οπότε η διαδικασία ενημέρωσης και διαβούλευσης εφαρμόζεται. Εξαίρεση υπάρχει όταν οι εργασίες διακόπτονται ύστερα από πρωτόδικη δικαστική απόφαση (άρθρο 5 παρ. 5 ν. 1387/1983). Σε κάθε περίπτωση οφείλεται η νόμιμη αποζημίωση.
Νομικός οδηγός: όλοι οι οδηγοί
Ανάλυση του εγγράφου μου →Νομικός οδηγόςΥποδείγματα συμβάσεωνΑρχική σελίδα της χώρας