Scheiden in Nederland: stappen, kosten en termijnen

Een gemeenschappelijk echtscheidingsverzoek wordt vaak binnen enkele weken zonder zitting afgedaan; een eenzijdig verzoek met een geschil over kinderen of vermogen duurt meestal maanden tot meer dan een jaar. Tegen de beschikking staat binnen drie maanden hoger beroep open; daarna wordt zij onherroepelijk. De inschrijving in de burgerlijke stand moet binnen zes maanden daarna plaatsvinden (art. 1:163 BW). Voor de omvang van de gemeenschap geldt de dag van indiening van het verzoekschrift als peildatum (art. 1:99 BW).

1. Kies de route: samen of eenzijdig. Zijn beide partners het eens over de scheiding en de gevolgen, dan dienen zij een gemeenschappelijk verzoek in via één advocaat; dat is de snelste en goedkoopste route. Wil één partner scheiden en de ander niet, of is er geen overeenstemming, dan dient de ene partner via een eigen advocaat een eenzijdig verzoek in (art. 815 Rv) en kan de andere partner via een eigen advocaat verweer voeren.

   Ook bij een eenzijdig verzoek kunnen partners onderweg nog afspraken maken. Een mediator kan helpen om tot een convenant te komen; bij een laag inkomen kunt u via de Raad voor Rechtsbijstand een gesubsidieerde mediator krijgen. Een advocaat is in elke echtscheidingsprocedure verplicht.

2. Maak een ouderschapsplan als er minderjarige kinderen zijn. Het verzoekschrift moet een ouderschapsplan bevatten met afspraken over de verdeling van zorg- en opvoedingstaken, de wijze waarop de ouders elkaar informeren en raadplegen en de kosten van verzorging en opvoeding (art. 815 lid 2 Rv). Ouders moeten ook vermelden hoe zij de kinderen bij het plan hebben betrokken.

   Kinderen vanaf twaalf jaar worden door de rechter uitgenodigd voor een gesprek of een brief. Kunnen de ouders het niet eens worden, dan beslist de rechter over hoofdverblijf, zorgregeling en kinderalimentatie. Na de scheiding blijft het gezamenlijk gezag in beginsel bestaan (art. 1:251 BW).

3. Stel een echtscheidingsconvenant op. In het convenant leggen partners alle financiële afspraken vast: de verdeling van de gemeenschap of de afrekening van huwelijkse voorwaarden, de woning, de hypotheek, spaargeld, schulden, partneralimentatie, pensioen en fiscale aspecten. Bij een gemeenschappelijk verzoek wordt het convenant aan de rechter voorgelegd en in de beschikking opgenomen, zodat het een executoriale titel wordt.

   Neem in het convenant ook op wie in de woning blijft en per wanneer, wie de vaste lasten betaalt tot de verdeling, en hoe huurrecht of hypotheek wordt overgedragen. Afspraken over partneralimentatie zijn bindend, maar kunnen bij ingrijpend gewijzigde omstandigheden door de rechter worden aangepast.

4. Breng het vermogen in kaart en bepaal wat gedeeld wordt. Wie vóór 1 januari 2018 trouwde zonder huwelijkse voorwaarden, is gehuwd in algehele gemeenschap van goederen: alles wat de partners hadden en kregen valt erin, op enkele uitzonderingen na. Wie op of na 1 januari 2018 trouwde, heeft een beperkte gemeenschap (art. 1:94 BW): vermogen van vóór het huwelijk en erfenissen en schenkingen blijven privé. Zijn er huwelijkse voorwaarden, dan bepalen die de afrekening.

   De gemeenschap wordt ontbonden op de dag waarop het verzoekschrift wordt ingediend (art. 1:99 BW). Wat daarna wordt verdiend of opgebouwd, valt erbuiten. In beginsel krijgt ieder de helft van de gemeenschap (art. 1:100 BW). Vraag bankafschriften, WOZ-waarde, hypotheekoverzichten en pensioenoverzichten op per die datum.

5. Regel het pensioen. Het ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd, wordt verdeeld volgens de wet. Sinds 1 juli 2022 geldt daarbij als standaard conversie: de ex-partner krijgt een eigen pensioenaanspraak bij het pensioenfonds (Wet pensioenverdeling bij scheiding 2022). Daarvoor moet het scheidingsformulier binnen twee jaar na de scheiding bij de pensioenuitvoerder zijn ingediend; anders wordt de verdeling niet automatisch uitgevoerd.

   Partners kunnen in het convenant afspreken dat het pensioen anders wordt verdeeld of niet wordt verdeeld. Laat het effect daarvan berekenen; pensioen is vaak de grootste vermogenspost na de woning. Voor scheidingen vóór 1 juli 2022 blijft de oude Wet verevening pensioenrechten bij scheiding gelden.

6. Dien het verzoekschrift in en volg de procedure. De advocaat dient het verzoekschrift met het ouderschapsplan en eventueel het convenant in bij de rechtbank van de woonplaats van een van de partners. U betaalt griffierecht; bij een gemeenschappelijk verzoek één keer, bij een eenzijdig verzoek beide partijen. Bij een laag inkomen kunt u gesubsidieerde rechtsbijstand aanvragen.

   Bij een gemeenschappelijk verzoek zonder geschil volgt vaak geen zitting en beslist de rechter binnen enkele weken. Bij een eenzijdig verzoek volgt een mondelinge behandeling. Tijdens de procedure kan de rechter voorlopige voorzieningen treffen over het gebruik van de woning, alimentatie en de zorg voor de kinderen (art. 822 Rv).

7. Laat de beschikking tijdig inschrijven. De echtscheiding is pas rechtsgeldig na inschrijving in de registers van de burgerlijke stand van de gemeente waar het huwelijk is voltrokken, of van Den Haag bij een huwelijk in het buitenland. Bij een gemeenschappelijk verzoek kunnen partijen direct afstand doen van hoger beroep, zodat de beschikking direct onherroepelijk wordt. Anders wacht u drie maanden.

   De advocaat zorgt meestal voor de inschrijving. Gebeurt dat niet binnen zes maanden nadat de beschikking onherroepelijk is, dan vervalt zij en moet u opnieuw beginnen (art. 1:163 BW). Tot de inschrijving bent u nog getrouwd: erfrecht, partneralimentatie en de gemeenschap lopen tot dan door, met uitzondering van de ontbinding van de gemeenschap op de peildatum.

8. Regel de zaken na de scheiding. Verdeel de gemeenschap volgens het convenant en laat de overdracht van de woning en de hypotheek bij de notaris vastleggen. Pas uw testament aan, wijzig de begunstiging van levensverzekeringen, meld de scheiding bij de Belastingdienst voor toeslagen en pas uw zorg- en woonverzekeringen aan.

   Controleer of de kinderalimentatie en partneralimentatie correct en tijdig worden betaald en of de indexering wordt toegepast. Zijn er later geschillen over de uitvoering van het convenant, dan kan iedere partij de rechter vragen de verdeling vast te stellen of nakoming te bevelen. Een verdeling kan worden vernietigd als een partner zich bij de waardering voor meer dan een kwart heeft benadeeld (art. 3:196 BW).

• De inschrijving van de beschikking laten verlopen. Na zes maanden vervalt de beschikking en blijft u getrouwd.
• Het scheidingsformulier voor de pensioenverdeling niet binnen twee jaar indienen. Dan wordt het pensioen niet automatisch verdeeld.
• Ervan uitgaan dat alles wordt gedeeld bij een huwelijk na 2018. Bij een beperkte gemeenschap blijven voorhuwelijks vermogen en erfenissen privé.
• Vermogen verzwijgen of laten wegvloeien rond de peildatum. Wie een goed van de gemeenschap verzwijgt of zoekmaakt, verbeurt zijn aandeel daarin (art. 1:135 BW).
• Een convenant tekenen zonder de fiscale gevolgen te overzien. De verdeling van de woning, alimentatie en pensioen hebben grote gevolgen voor belasting en toeslagen.
• Het ouderschapsplan onvoldoende uitwerken. Vage afspraken leiden later tot conflicten en nieuwe procedures over zorg en alimentatie.
• De hypotheek niet laten aanpassen. Zonder ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid blijft u ook na vertrek uit de woning aansprakelijk voor de hele hypotheekschuld.

Mijn document analyseren →Juridische gidsContractmodellenStartpagina van het land

Bijgewerkt: 03-11-2026 · Bronnen: Art. 1:151 BW – duurzame ontwrichting, Art. 1:163 BW – inschrijving van de echtscheidingsbeschikking, Art. 1:94 BW – omvang van de gemeenschap, Art. 1:99 BW – tijdstip van ontbinding van de gemeenschap, wetten.overheid.nl, EUR-Lex

De uitleg wordt gegenereerd uit de officiële wettekst en is indicatief; alleen de volledige tekst, waarnaar elke pagina verwijst, is bindend. Europaius biedt juridische informatie, geen advocatendiensten.