Scheiden in gemeenschap van goederen: zo verdeelt u alles

De gemeenschap wordt ontbonden op de dag waarop het echtscheidingsverzoek wordt ingediend (art. 1:99 lid 1 onder b BW); wat daarna wordt verkregen, valt niet meer in de gemeenschap. De vordering tot verdeling verjaart niet: ieder kan te allen tijde verdeling vorderen (art. 3:178 BW). Pensioenverevening moet tijdig bij de pensioenuitvoerder worden gemeld, in de regel binnen twee jaar na de scheiding (Wet verevening pensioenrechten bij scheiding).

1. Stel vast welk stelsel voor u geldt. Bent u getrouwd zonder huwelijkse voorwaarden, dan geldt de wettelijke gemeenschap van goederen (art. 1:94 BW). Voor huwelijken vanaf 1 januari 2018 omvat die alleen goederen die u vóór het huwelijk samen bezat en alles wat u tijdens het huwelijk verkrijgt; erfenissen en schenkingen vallen erbuiten, tenzij de erflater of schenker anders heeft bepaald (art. 1:94 lid 2 en 3 BW). Voor eerdere huwelijken geldt in de regel de algehele gemeenschap.

   Hebt u huwelijkse voorwaarden, dan bepalen die wat er moet gebeuren; vaak is er dan geen gemeenschap, maar een verrekenbeding. Raadpleeg het huwelijksgoederenregister bij de rechtbank of uw notaris als u niet zeker weet of er voorwaarden zijn. Een verkeerd uitgangspunt maakt de hele verdeling onjuist.

2. Leg de samenstelling vast op de ontbindingsdatum. De gemeenschap wordt ontbonden op de dag waarop het verzoek tot echtscheiding is ingediend (art. 1:99 BW). Wat op die dag tot de gemeenschap behoort, moet worden verdeeld: de woning, bank- en spaarrekeningen, beleggingen, auto’s, inboedel, aandelen in een bv, maar ook schulden zoals de hypotheek, leningen en belastingschulden (art. 1:94 lid 7 BW).

   Maak een boedelinventaris en vraag van alle rekeningen een saldo-overzicht per die datum. Inkomsten en aankopen na de ontbindingsdatum vallen niet meer in de gemeenschap. Voor de waardering van de goederen geldt een andere peildatum, in de regel de datum van de verdeling zelf, tenzij u samen een andere datum afspreekt of redelijkheid en billijkheid dat vergen (HR 2013).

3. Breng privévermogen en vergoedingsrechten in kaart. Hebt u met privégeld, bijvoorbeeld een erfenis, de hypotheek op de gezamenlijke woning afgelost of een verbouwing betaald, dan hebt u een vergoedingsvordering op de gemeenschap (art. 1:95 lid 2 BW). Omgekeerd moet een echtgenoot die met gemeenschapsgeld een privégoed heeft betaald, vergoeden (art. 1:87 en 1:95 lid 1 BW). De vergoeding beweegt mee met de waardeontwikkeling van het goed (art. 1:87 lid 2 BW).

   Toon de herkomst aan met bankafschriften, de aangifte erfbelasting of de schenkingsakte. Ook goederen die u op bijzondere wijze verknocht zijn, zoals bepaalde uitkeringen of een afkoopsom, kunnen buiten de gemeenschap vallen (art. 1:94 lid 5 BW); de Hoge Raad erkende bijvoorbeeld een vergoedingsrecht voor een in de woning geïnvesteerde pensioenafkoopsom (HR 2018).

4. Regel de echtelijke woning. Voor de woning zijn er drie routes: verkoop en verdeling van de netto-opbrengst, toedeling aan één van u tegen betaling van de overwaarde aan de ander, of tijdelijk samen eigenaar blijven. Laat de woning taxeren door een onafhankelijke makelaar-taxateur; over de waarde ontstaat anders vaak het eerste geschil.

   Wie de woning overneemt, moet de hypotheek alleen kunnen dragen. De bank moet de vertrekkende partner ontslaan uit de hoofdelijke aansprakelijkheid; zonder die toestemming blijft hij tegenover de bank aansprakelijk voor de hele schuld. Een toedeling van de woning wordt vastgelegd in een notariële akte van verdeling die in het kadaster wordt ingeschreven. Bespreek ook wie de lasten draagt en of een gebruiksvergoeding verschuldigd is zolang één partner er alleen woont.

5. Verdeel de schulden en weet wie aansprakelijk blijft. Intern draagt ieder in beginsel de helft van de gemeenschapsschulden, tenzij redelijkheid en billijkheid een andere draagplicht meebrengen (art. 1:100 lid 2 BW). Extern verandert er minder: na de ontbinding blijft ieder voor het geheel aansprakelijk voor de schulden waarvoor hij al aansprakelijk was, en voor de overige gemeenschapsschulden is hij hoofdelijk aansprakelijk tot het bedrag dat hij bij de verdeling heeft gekregen (art. 1:102 BW).

   Neem daarom in de afspraken op wie welke schuld betaalt en wat er gebeurt als de ander niet betaalt. Schuldeisers kunnen zich verhalen op de goederen van de gemeenschap zolang die niet zijn verdeeld (art. 1:100 lid 3 BW). Lossen gezamenlijke leningen bij voorkeur af uit de verdeling, zodat u niet jaren aan elkaar vastzit.

6. Regel de pensioenverevening apart. Pensioenrechten waarop de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding van toepassing is, vallen niet in de gemeenschap (art. 1:94 lid 2 onder b BW). In plaats daarvan heeft ieder recht op de helft van het ouderdomspensioen dat de ander tijdens het huwelijk heeft opgebouwd, tenzij u dat bij huwelijkse voorwaarden of in het echtscheidingsconvenant anders hebt geregeld (art. 1:155 BW).

   Meld de scheiding met het formulier Mededeling scheiding bij de pensioenuitvoerder, in de regel binnen twee jaar na de inschrijving van de echtscheiding; anders moet u later zelf uw aandeel bij uw ex-partner innen. Bij pensioen in eigen beheer van een directeur-grootaandeelhouder gelden bijzondere regels en kan afstorting bij een verzekeraar aan de orde zijn (HR 2017).

7. Leg de afspraken vast in een convenant en akte. Komt u er samen uit, dan legt u de verdeling vast in een echtscheidingsconvenant, dat met het gezamenlijke verzoek bij de rechtbank wordt ingediend en in de echtscheidingsbeschikking kan worden opgenomen. Een echtscheiding gaat altijd via een advocaat; bij een gemeenschappelijk verzoek kan één advocaat voor beiden optreden. Ieder van u betaalt griffierecht; het tarief van 2026 staat op rechtspraak.nl.

   De verdeling van een gemeenschap is een overeenkomst (art. 3:182 BW). Voor een woning of ander registergoed is daarna een notariële akte nodig. Spreek af hoe later ontdekte goederen of schulden worden verdeeld. Een feitelijke verdeling van de inboedel betekent nog niet dat u het ook eens bent over de financiële afrekening (HR 2013).

8. Laat de rechter beslissen als u het niet eens wordt. De rechter kan de verdeling als nevenvoorziening bij de echtscheiding vaststellen (art. 827 lid 1 onder b Rv). Na de scheiding kan elk van u bij de rechtbank verdeling vorderen (art. 3:178 BW). Komt u niet tot overeenstemming, dan gelast de rechter de wijze van verdeling of stelt hij zelf de verdeling vast, met inachtneming van de belangen van beiden: toedeling, overbedeling tegen vergoeding van de overwaarde, of verkoop en verdeling van de opbrengst (art. 3:185 BW).

   De rechter kan ook een notaris benoemen ten overstaan van wie de verdeling plaatsvindt (art. 677 Rv). Een procedure kost tijd en geld; mediation of een gesprek onder leiding van een notaris levert vaak sneller een uitkomst op. Lever bij de rechter een volledige boedelstaat met waarden en bewijsstukken in.

• Spaargeld of een erfenis zonder bewijs van herkomst inbrengen: zonder bankafschriften of aangifte erfbelasting is een vergoedingsrecht (art. 1:95 BW) moeilijk aan te tonen.
• Uitgaan van het verkeerde stelsel: bij een huwelijk van vóór 2018 valt ook voorhuwelijks vermogen in de gemeenschap, tenzij er huwelijkse voorwaarden zijn.
• De woning toedelen zonder ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid door de bank; de vertrekkende partner blijft dan aansprakelijk voor de volledige hypotheekschuld.
• Waardering en samenstelling op dezelfde datum vastleggen zonder dat bewust af te spreken; de woning wordt in de regel gewaardeerd op de datum van verdeling, niet op de ontbindingsdatum.
• Pensioenverevening niet tijdig melden bij de pensioenuitvoerder, waardoor u uw aandeel zelf bij uw ex-partner moet innen.
• Een convenant tekenen zonder regeling voor later ontdekte goederen of schulden; daarover kan dan jaren later opnieuw worden geprocedeerd.
• Na de indieningsdatum nog gezamenlijke rekeningen gebruiken zonder administratie, waardoor onduidelijk wordt wat tot de gemeenschap behoort.

Mijn document analyseren →Juridische gidsContractmodellenStartpagina van het land

Bijgewerkt: 04-11-2026 · Bronnen: Art. 1:94 BW – omvang van de gemeenschap van goederen, Art. 1:87 BW – vergoedingsrecht tussen echtgenoten, Art. 1:95 BW – vergoeding bij verkrijging met eigen of gemeenschapsgeld, Art. 1:99 BW – tijdstip van ontbinding, wetten.overheid.nl, EUR-Lex

De uitleg wordt gegenereerd uit de officiële wettekst en is indicatief; alleen de volledige tekst, waarnaar elke pagina verwijst, is bindend. Europaius biedt juridische informatie, geen advocatendiensten.