Απόλυση χωρίς αποζημίωση και άμεση αποχώρηση για σπουδαίο λόγο
Στην Ελλάδα η απόλυση μισθωτού με σύμβαση αορίστου χρόνου δεν χρειάζεται κατά κανόνα αιτιολογία, αλλά δεν είναι δωρεάν: για να είναι έγκυρη πρέπει να γίνει εγγράφως, να καταβληθεί η νόμιμη αποζημίωση και να καταχωριστεί στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ (άρθρο 5 §3 ν. 3198/1955). Απόλυση «επί τόπου» και χωρίς αποζημίωση επιτρέπεται μόνο σε στενές εξαιρέσεις: όταν έχει υποβληθεί μήνυση κατά του μισθωτού για αξιόποινη πράξη στην υπηρεσία ή έχει απαγγελθεί κατηγορία για πλημμέλημα τουλάχιστον (άρθρο 5 ν. 2112/1920 για τους υπαλλήλους, άρθρο 6 β.δ. 16/18.7.1920 για τους εργατοτεχνίτες), και στις συμβάσεις ορισμένου χρόνου όταν υπάρχει σπουδαίος λόγος κατά το άρθρο 672 ΑΚ. Ο οδηγός απευθύνεται σε μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα που απολύθηκαν «για παράπτωμα» χωρίς αποζημίωση, και σε όσους θέλουν οι ίδιοι να φύγουν αμέσως επειδή ο εργοδότης δεν πληρώνει ή άλλαξε μονομερώς τους όρους εργασίας. Δεν επαναλαμβάνει τον υπολογισμό της αποζημίωσης, για τον οποίο υπάρχει χωριστός οδηγός. Εξηγεί πότε η απόλυση χωρίς αποζημίωση είναι νόμιμη, πώς ελέγχεται, ποιες προθεσμίες τρέχουν και πώς ο εργαζόμενος λύνει ο ίδιος τη σύμβαση χωρίς να χάσει τα δικαιώματά του.
Βασικά στοιχεία
Προθεσμία
Η αγωγή για ακυρότητα της απόλυσης πρέπει να επιδοθεί μέσα σε 3 μήνες από τη λύση της σχέσης εργασίας, και η αγωγή για καταβολή ή συμπλήρωση αποζημίωσης μέσα σε 6 μήνες από τότε που έγινε απαιτητή (άρθρο 6 ν. 3198/1955)· και οι δύο προθεσμίες είναι αποσβεστικές. Ο εργοδότης οφείλει να καταχωρίσει την καταγγελία στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ. Ο εργαζόμενος που αποχωρεί για σπουδαίο λόγο πρέπει να ενεργήσει αμέσως μόλις ο λόγος εμφανιστεί· η μακρά ανοχή αποδυναμώνει τον ισχυρισμό ότι η συνέχιση της σχέσης ήταν αδύνατη.
Τι να κάνετε
Προσδιορίστε το είδος της σύμβασής σας. Σε σύμβαση αορίστου χρόνου ο εργοδότης μπορεί να απολύσει χωρίς να επικαλεστεί λόγο, οφείλει όμως έγγραφη καταγγελία, καταβολή αποζημίωσης και καταχώριση στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ· χωρίς αυτά η καταγγελία είναι άκυρη (άρθρο 5 §3 ν. 3198/1955). Η «απόλυση για σπουδαίο λόγο» δεν απαλλάσσει από την αποζημίωση, εκτός από τις ειδικές περιπτώσεις του άρθρου 5 ν. 2112/1920.
Σε σύμβαση ορισμένου χρόνου ισχύει το αντίστροφο: πριν από τη λήξη της, ο εργοδότης μπορεί να την καταγγείλει μόνο για σπουδαίο λόγο (άρθρο 672 ΑΚ)· αλλιώς η καταγγελία είναι άκυρη και οφείλονται μισθοί υπερημερίας μέχρι τη λήξη (ΑΠ 1115/2013). Ελέγξτε επίσης αν η «ορισμένου χρόνου» σύμβαση είναι στην πραγματικότητα αορίστου, λόγω διαδοχικών ανανεώσεων χωρίς αντικειμενικό λόγο.
Ελέγξτε αν πράγματι συντρέχει νόμιμη εξαίρεση. Κατά το άρθρο 5 §1 ν. 2112/1920, ο εργοδότης μπορεί να καταγγείλει χωρίς προθεσμία και χωρίς αποζημίωση, αν έχει υποβληθεί μήνυση κατά του υπαλλήλου για αξιόποινη πράξη που τελέστηκε κατά την άσκηση της υπηρεσίας του ή αν έχει απαγγελθεί κατηγορία για αδίκημα τουλάχιστον πλημμεληματικού χαρακτήρα. Για τους εργατοτεχνίτες την ίδια ρύθμιση περιέχει το άρθρο 6 β.δ. 16/18.7.1920, που προβλέπει επιπλέον απόλυση χωρίς προθεσμία όταν η επιχείρηση κατέστη απολύτως αδύνατη από ανωτέρα βία, με αιτιολογημένη αναφορά στην αστυνομία μέσα σε δύο ημέρες.
Ζητήστε από τον εργοδότη αντίγραφο της μήνυσης ή στοιχεία της ποινικής δικογραφίας. Μια απλή εσωτερική «καταγγελία» ή αόριστη αναφορά σε «κλοπή» χωρίς μήνυση δεν αρκεί. Αν η μήνυση υποβλήθηκε μετά την απόλυση, για να «καλύψει» την αποζημίωση, αυτό είναι ισχυρό επιχείρημα υπέρ σας.
Αν απαλλαγείτε, διεκδικήστε την αποζημίωση. Το άρθρο 5 §2 ν. 2112/1920 και το άρθρο 6 §2 β.δ. 16/18.7.1920 ορίζουν ότι ο μισθωτός που απαλλάχθηκε με βούλευμα ή δικαστική απόφαση από τις κατηγορίες δικαιούται να ζητήσει την αποζημίωση του άρθρου 3 ν. 2112/1920. Η ποινική διαδικασία μπορεί να διαρκέσει χρόνια· παρακολουθείτε την πορεία της μέσω του συνηγόρου σας και ζητήστε αντίγραφο του απαλλακτικού βουλεύματος ή της αθωωτικής απόφασης μόλις εκδοθεί.
Μην περιμένετε παθητικά. Αν θεωρείτε ότι η απόλυση ήταν και καταχρηστική ή ότι δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις της εξαίρεσης, η τρίμηνη προθεσμία για αγωγή ακυρότητας τρέχει από τη λύση, όχι από την αθώωση. Συζητήστε με δικηγόρο εάν θα ασκήσετε αγωγή αμέσως και θα ζητήσετε αναβολή μέχρι την ποινική κρίση.
Αξιολογήστε τον «σπουδαίο λόγο» με τα κριτήρια της νομολογίας. Σπουδαίο λόγο αποτελούν τα περιστατικά, ή ακόμη και ένα μεμονωμένο περιστατικό, εξαιτίας των οποίων δεν μπορεί κατ’ αντικειμενική κρίση, σύμφωνα με την καλή πίστη, να αξιωθεί από το ένα μέρος η συνέχιση της σύμβασης μέχρι τη λήξη της (ΑΠ 1115/2013). Τέτοιο λόγο μπορεί να θεμελιώσει όχι μόνο η καταδίκη αλλά και η βάσιμη υποψία αξιόποινης πράξης, ιδίως σε θέσεις εμπιστοσύνης. Η απουσία από την εργασία δεν είναι όμως αυτομάτως σπουδαίος λόγος: στην υπόθεση της ΑΠ 594/2015 το Πρωτοδικείο είχε δεχθεί ως τέτοιο την «αδικαιολόγητη» απουσία, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο έκρινε την καταγγελία άκυρη επειδή η απουσία οφειλόταν σε ασθένεια βεβαιωμένη από Κέντρο Υγείας, και ο Άρειος Πάγος απέρριψε την αναίρεση του εργοδότη.
Το βάρος απόδειξης φέρει ο εργοδότης. Συγκεντρώστε τα δικά σας στοιχεία: βεβαιώσεις γιατρού για απουσίες, μηνύματα με τον προϊστάμενο, μάρτυρες, βάρδιες από την ψηφιακή κάρτα εργασίας. Μια καθυστέρηση, ένα λάθος ή μια ένταση με συνάδελφο κατά κανόνα δεν αρκούν.
Ελέγξτε την αναλογικότητα και την πειθαρχική διαδικασία. Ακόμη και όταν υπάρχει παράπτωμα, η απόλυση μπορεί να είναι καταχρηστική κατά το άρθρο 281 ΑΚ, αν είναι προδήλως δυσανάλογη. Στην ΑΠ 2093/2014 η απόλυση επιθεωρητή καζίνου για λάθος σε μια ρουλέτα κρίθηκε άκυρη, επειδή κατάλληλο και πρόσφορο μέτρο ήταν η ελαφρότερη πειθαρχική ποινή που είχε ήδη επιβληθεί, και ο εργοδότης καταδικάστηκε σε μισθούς υπερημερίας.
Ζητήστε τον εσωτερικό κανονισμό εργασίας και τη συλλογική σύμβαση του κλάδου σας. Αν προβλέπουν ακρόαση, απολογία ή κλιμάκωση ποινών (έγγραφη επίπληξη, προσωρινή παύση), η παράκαμψή τους ενισχύει σημαντικά τον ισχυρισμό καταχρηστικότητας. Κρατήστε αντίγραφα κάθε κλήσης σε απολογία και της απάντησής σας.
Ελέγξτε τα τυπικά της απόλυσης και τα έγγραφα λύσης. Ζητήστε το έγγραφο της καταγγελίας και ελέγξτε στο myErgani πώς δηλώθηκε η λύση: «καταγγελία με αποζημίωση», «καταγγελία χωρίς αποζημίωση» ή «οικειοθελής αποχώρηση». Ψευδής δήλωση παραίτησης σας στερεί την αποζημίωση και, κατά κανόνα, το επίδομα ανεργίας της ΔΥΠΑ, γι’ αυτό αμφισβητήστε την αμέσως με έγγραφη διαμαρτυρία ή εξώδικη δήλωση.
Ο εργοδότης οφείλει να σας χορηγήσει πιστοποιητικό για το είδος και τη διάρκεια της υπηρεσίας σας (άρθρο 2 ν. 2112/1920). Ζητήστε επίσης την εκκαθάριση των δεδουλευμένων, των αναλογιών επιδομάτων εορτών και άδειας και της αδιάθετης άδειας· αυτά οφείλονται σε κάθε περίπτωση, ακόμη και όταν η αποζημίωση απόλυσης νόμιμα δεν καταβάλλεται.
Αν θέλετε να φύγετε εσείς αμέσως, θεμελιώστε τον σπουδαίο λόγο. Ο εργαζόμενος σε σύμβαση ορισμένου χρόνου μπορεί να την καταγγείλει πριν από τη λήξη μόνο για σπουδαίο λόγο (άρθρο 672 ΑΚ), όπως επανειλημμένη μη καταβολή μισθών, παρενόχληση ή κίνδυνος για την υγεία. Σε σύμβαση αορίστου χρόνου ο μισθωτός μπορεί πάντα να παραιτηθεί· το άρθρο 4 ν. 2112/1920 προβλέπει προειδοποίηση ίση με το μισό της προθεσμίας του εργοδότη, έως τρεις μήνες, που η πρακτική σπάνια εφαρμόζει.
Στείλτε έγγραφη δήλωση με τον συγκεκριμένο λόγο και την ημερομηνία αποχώρησης, κατά προτίμηση με δικαστικό επιμελητή. Αν ο σπουδαίος λόγος οφείλεται σε υπαιτιότητα του εργοδότη, μπορείτε να ζητήσετε αποζημίωση για τη ζημία από την πρόωρη λύση (άρθρο 673 ΑΚ). Μην αποχωρείτε σιωπηλά: η αδικαιολόγητη αποχή λογίζεται εύκολα ως οικειοθελής αποχώρηση.
Σε μονομερή βλαπτική μεταβολή, επιλέξτε στρατηγική εγγράφως. Κατά το άρθρο 7 ν. 2112/1920 κάθε μονομερής μεταβολή των όρων της σύμβασης που βλάπτει τον μισθωτό (μείωση μισθού, υποβιβασμός, μετάθεση σε άλλη πόλη, «μεταφορά» σε άλλη εταιρεία) θεωρείται καταγγελία. Ο μισθωτός μπορεί να αποδεχθεί την πλασματική απόλυση και να αξιώσει αποζημίωση, ή να την αποκρούσει, να προσφέρει την εργασία του με τους αρχικούς όρους και να ζητήσει μισθούς υπερημερίας (ΑΠ 315/2014, ΑΠ 911/2015).
Η επιλογή γίνεται με εξώδικη δήλωση και πρέπει να είναι σαφής και άμεση· η επί μήνες ανεπιφύλακτη εργασία με τους νέους όρους μπορεί να θεωρηθεί σιωπηρή αποδοχή. Η άρνηση του μισθωτού να δεχθεί βλαπτική μεταβολή δεν είναι παράπτωμα· απόλυση για τον λόγο αυτό είναι καταχρηστική (ΑΠ 315/2014). Στη συνέχεια, καταθέστε αίτημα εργατικής διαφοράς στην Επιθεώρηση Εργασίας και, αν δεν υπάρξει λύση, αγωγή μέσα στις προθεσμίες του άρθρου 6 ν. 3198/1955.
Τι να προσέξετε
- Η «απόλυση για παράπτωμα» σε σύμβαση αορίστου χρόνου χωρίς μήνυση ή κατηγορία κατά το άρθρο 5 ν. 2112/1920 δεν απαλλάσσει τον εργοδότη από την αποζημίωση. Πολλοί μισθωτοί δεν τη διεκδικούν επειδή πιστεύουν ότι το παράπτωμα την «έφαγε».
- Χαμένη προθεσμία: τρεις μήνες για αγωγή ακυρότητας, έξι μήνες για αποζημίωση. Η συμφιλιωτική διαδικασία στην Επιθεώρηση Εργασίας και οι διαπραγματεύσεις με τον εργοδότη δεν τις αναστέλλουν.
- Υπογραφή εγγράφου «οικειοθελούς αποχώρησης» ή «εξόφλησης» την ημέρα της απόλυσης: χρησιμοποιείται αργότερα ως απόδειξη ότι δεν υπήρξε απόλυση. Η ανεπιφύλακτη είσπραξη αποζημίωσης πάντως δεν σημαίνει παραίτηση από μεγαλύτερη αξίωση (άρθρο 6 §3 ν. 3198/1955).
- Σιωπηλή αποχώρηση του εργαζόμενου χωρίς έγγραφη δήλωση σπουδαίου λόγου: ο εργοδότης τη δηλώνει ως οικειοθελή, και ο μισθωτός χάνει αποζημίωση και επίδομα ανεργίας.
- Ανοχή της βλαπτικής μεταβολής για μεγάλο διάστημα: όσο περισσότερο εργάζεστε χωρίς επιφύλαξη με τους νέους όρους, τόσο πιθανότερο να θεωρηθεί ότι τους αποδεχθήκατε σιωπηρά.
- Αναμονή της ποινικής δίκης πριν από κάθε ενέργεια: η αξίωση αποζημίωσης μετά την απαλλαγή διατηρείται, αλλά η αγωγή ακυρότητας λόγω καταχρηστικότητας μπορεί να έχει ήδη αποκλειστεί από την τρίμηνη προθεσμία.
- Ελλιπή αποδεικτικά: χωρίς βάρδιες, μηνύματα και μάρτυρες είναι δύσκολο να ανατραπεί η εκδοχή του εργοδότη για το παράπτωμα. Συγκεντρώστε τα πριν χάσετε την πρόσβαση στα εταιρικά συστήματα.
Νομική βάση
Σχετικές δικαστικές αποφάσεις
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί ο εργοδότης να με απολύσει χωρίς αποζημίωση;
Σε σύμβαση αορίστου χρόνου μόνο σε στενές εξαιρέσεις: αν έχει υποβληθεί μήνυση εναντίον σας για αξιόποινη πράξη στην υπηρεσία ή έχει απαγγελθεί κατηγορία για πλημμέλημα τουλάχιστον (άρθρο 5 ν. 2112/1920, άρθρο 6 β.δ. 16/18.7.1920). Σε κάθε άλλη περίπτωση η απόλυση χωρίς αποζημίωση είναι άκυρη, ακόμη κι αν ο εργοδότης επικαλείται παράπτωμα.
Τι σημαίνει απόλυση για σπουδαίο λόγο;
Σπουδαίος λόγος είναι περιστατικό που, κατά την καλή πίστη, καθιστά αφόρητη τη συνέχιση της σχέσης (ΑΠ 1115/2013). Έχει κρίσιμη σημασία στις συμβάσεις ορισμένου χρόνου, που πριν από τη λήξη λύνονται μόνο για σπουδαίο λόγο (άρθρο 672 ΑΚ). Σε σύμβαση αορίστου χρόνου δεν απαλλάσσει από την αποζημίωση, εκτός από τις περιπτώσεις μήνυσης ή κατηγορίας.
Με απέλυσαν για κλοπή, δικαιούμαι αποζημίωση;
Αν ο εργοδότης έχει υποβάλει μήνυση για πράξη κατά την υπηρεσία, μπορεί να απολύσει χωρίς αποζημίωση. Αν όμως απαλλαγείτε με βούλευμα ή αθωωτική απόφαση, δικαιούστε την αποζημίωση (άρθρο 5 §2 ν. 2112/1920). Χωρίς μήνυση, η αποζημίωση οφείλεται κανονικά. Προσέξτε την τρίμηνη προθεσμία για αγωγή ακυρότητας.
Είναι νόμιμη η απόλυση για αδικαιολόγητες απουσίες;
Σε σύμβαση ορισμένου χρόνου η αδικαιολόγητη απουσία μπορεί να αποτελεί σπουδαίο λόγο, αλλά ο εργοδότης πρέπει να αποδείξει ότι ήταν πράγματι αδικαιολόγητη. Στην υπόθεση της ΑΠ 594/2015 η καταγγελία κρίθηκε άκυρη, επειδή η απουσία οφειλόταν σε ασθένεια βεβαιωμένη από Κέντρο Υγείας. Σε σύμβαση αορίστου χρόνου η απόλυση είναι δυνατή, αλλά με αποζημίωση.
Μπορώ να φύγω από τη δουλειά αμέσως χωρίς προειδοποίηση;
Σε σύμβαση ορισμένου χρόνου μόνο για σπουδαίο λόγο (άρθρο 672 ΑΚ), αλλιώς ενδέχεται να οφείλετε αποζημίωση στον εργοδότη. Σε σύμβαση αορίστου χρόνου η παραίτηση είναι ελεύθερη· το άρθρο 4 ν. 2112/1920 προβλέπει προειδοποίηση έως τρεις μήνες, που σπάνια εφαρμόζεται στην πράξη. Δηλώστε πάντα εγγράφως τον λόγο και την ημερομηνία.
Ο εργοδότης δεν με πληρώνει, μπορώ να φύγω και να πάρω αποζημίωση;
Η επανειλημμένη μη καταβολή μισθών είναι κλασικός σπουδαίος λόγος για άμεση αποχώρηση. Αν ο λόγος οφείλεται σε υπαιτιότητα του εργοδότη, μπορείτε να ζητήσετε αποζημίωση κατά το άρθρο 673 ΑΚ, πέρα από τους οφειλόμενους μισθούς. Εναλλακτικά, μπορείτε να ασκήσετε επίσχεση εργασίας. Στείλτε πρώτα εξώδικη όχληση και κρατήστε αποδείξεις.
Τι είναι η μονομερής βλαπτική μεταβολή;
Είναι η αλλαγή όρων εργασίας σε βάρος του μισθωτού χωρίς τη συναίνεσή του, όπως μείωση μισθού ή υποβιβασμός. Κατά το άρθρο 7 ν. 2112/1920 θεωρείται καταγγελία. Μπορείτε να ζητήσετε αποζημίωση απόλυσης ή να την αποκρούσετε και να διεκδικήσετε μισθούς υπερημερίας (ΑΠ 315/2014). Η επιλογή γίνεται εγγράφως και γρήγορα.
Σε πόσο χρόνο πρέπει να κάνω αγωγή για άκυρη απόλυση;
Η αγωγή για ακυρότητα της απόλυσης πρέπει να επιδοθεί μέσα σε τρεις μήνες από τη λύση της σχέσης εργασίας. Για καταβολή ή συμπλήρωση αποζημίωσης η προθεσμία είναι έξι μήνες από τότε που έγινε απαιτητή (άρθρο 6 ν. 3198/1955). Μετά τις προθεσμίες αυτές η αγωγή απορρίπτεται ως απαράδεκτη.
Ο εργοδότης δήλωσε στο ΕΡΓΑΝΗ οικειοθελή αποχώρηση ενώ με απέλυσε, τι κάνω;
Αμφισβητήστε τη δήλωση αμέσως με εξώδικη δήλωση και καταγγελία στην Επιθεώρηση Εργασίας. Συγκεντρώστε αποδείξεις ότι δεν παραιτηθήκατε: μηνύματα, μάρτυρες, το γεγονός ότι σας απαγόρευσαν την είσοδο. Η ψευδής δήλωση σας στερεί αποζημίωση και επίδομα ανεργίας, και διορθώνεται μόνο με ενέργειες μέσα στις νόμιμες προθεσμίες.
Πρέπει να υπάρξει απολογία πριν από την απόλυση για παράπτωμα;
Ο νόμος δεν το απαιτεί γενικά, αλλά πολλοί κανονισμοί εργασίας και συλλογικές συμβάσεις προβλέπουν πειθαρχική διαδικασία με απολογία. Η παράκαμψή της ή η επιβολή της βαρύτερης ποινής για ήσσονος σημασίας παράπτωμα μπορεί να καταστήσει την απόλυση καταχρηστική (ΑΠ 2093/2014).
Νομικός οδηγός: όλοι οι οδηγοί
Ανάλυση του εγγράφου μου →Νομικός οδηγόςΥποδείγματα συμβάσεωνΑρχική σελίδα της χώρας