Δοκιμαστική περίοδος: απόλυση και δικαιώματα του εργαζομένου
Η δοκιμαστική περίοδος είναι το αρχικό διάστημα μιας νέας σύμβασης εργασίας, κατά το οποίο ο εργοδότης μπορεί να λύσει τη σύμβαση χωρίς προειδοποίηση και χωρίς αποζημίωση απόλυσης. Σήμερα, για τις συμβάσεις αορίστου χρόνου, η δοκιμαστική περίοδος δεν μπορεί να υπερβαίνει τους έξι μήνες από την ανάληψη της εργασίας· το παλαιότερο όριο των δώδεκα μηνών καταργήθηκε με τον ν. 5053/2023, που ενσωμάτωσε την Οδηγία (ΕΕ) 2019/1152. Ιστορικά, η υποχρέωση καταγγελίας με προειδοποίηση και αποζημίωση ξεκινούσε μετά από δύο μήνες εργασίας, «συνυπολογιζομένου του τυχόν συμφωνηθέντος χρόνου δοκιμασίας» (άρθρο 1 ν. 2112/1920, άρθρο 2 παρ. 3 β.δ. 16/18.7.1920).
Η δοκιμαστική περίοδος όμως δεν είναι περίοδος χωρίς κανόνες. Η απόλυση πρέπει να γίνει εγγράφως και να αναγγελθεί στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ, οφείλονται όλα τα δεδουλευμένα, η αναλογία δώρων και αδείας, και η απόλυση εξακολουθεί να είναι άκυρη όταν είναι καταχρηστική (άρθρο 281 ΑΚ) ή στηρίζεται σε απαγορευμένο λόγο, όπως η εγκυμοσύνη (άρθρο 10 π.δ. 176/1997). Ο οδηγός απευθύνεται σε νεοπροσληφθέντες μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα που απολύθηκαν ή φοβούνται απόλυση στους πρώτους μήνες. Εξηγεί πώς ελέγχετε αν πράγματι βρίσκεστε σε δοκιμαστική περίοδο, τι πρέπει να λάβετε κατά την αποχώρηση, πότε η απόλυση μπορεί να προσβληθεί και ποιες προθεσμίες τρέχουν. Τον υπολογισμό της αποζημίωσης μετά το τέλος της δοκιμής τον εξηγεί χωριστός οδηγός.
Βασικά στοιχεία
Προθεσμία
Η δοκιμαστική περίοδος στις συμβάσεις αορίστου χρόνου διαρκεί το πολύ έξι μήνες από την ανάληψη της εργασίας· απόλυση που γίνεται μετά τη λήξη της απαιτεί αποζημίωση κατά τον γενικό πίνακα. Κρίσιμη είναι η ημερομηνία που ο εργοδότης σάς παραδίδει την έγγραφη καταγγελία, όχι η ημερομηνία που αναγράφει η επιστολή. Αν θεωρείτε την απόλυση άκυρη (π.χ. καταχρηστική ή λόγω εγκυμοσύνης), η αγωγή πρέπει να κοινοποιηθεί μέσα σε τρεις μήνες από τη λύση της σχέσης (άρθρο 6 παρ. 1 ν. 3198/1955), και αν ζητάτε αποζημίωση επειδή η δοκιμή είχε λήξει, μέσα σε έξι μήνες από τότε που έγινε απαιτητή (άρθρο 6 παρ. 2). Η αίτηση για επίδομα ανεργίας στη ΔΥΠΑ υποβάλλεται μέσα σε 60 ημέρες από τη λύση.
Τι να κάνετε
Ελέγξτε την ημερομηνία πρόσληψης και τι γράφει η σύμβαση για τη δοκιμή. Η δοκιμαστική περίοδος μετρά από την πρώτη ημέρα πραγματικής εργασίας, όπως είναι δηλωμένη στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ, όχι από την υπογραφή ή την ημερομηνία που «βολεύει» τον εργοδότη. Κατά τον ν. 5053/2023, η σύμβαση αορίστου χρόνου θεωρείται ότι συνάπτεται με δοκιμαστική περίοδο έως έξι μηνών, εκτός αν έχει συμφωνηθεί μικρότερη. Ο εργοδότης οφείλει να σας ενημερώσει εγγράφως για τους ουσιώδεις όρους της εργασίας, μεταξύ αυτών και για τη διάρκεια και τους όρους της δοκιμαστικής περιόδου.
Βρείτε την ημερομηνία έναρξης στο myErgani ή στο ασφαλιστικό βιογραφικό του e-ΕΦΚΑ. Αν εργαζόσασταν «ανεπίσημα» πριν από τη δήλωση, ο χρόνος αυτός μετρά, αλλά πρέπει να τον αποδείξετε με μηνύματα, βάρδιες ή μάρτυρες. Αν η απόλυση έγινε μετά τη συμπλήρωση των έξι μηνών, δεν βρίσκεστε πλέον σε δοκιμή και οφείλεται κανονικά αποζημίωση.
Ελέγξτε αν η σύμβασή σας είναι ορισμένου ή αορίστου χρόνου. Ο κανόνας της απόλυσης χωρίς αποζημίωση αφορά τη σύμβαση αορίστου χρόνου. Στη σύμβαση ορισμένου χρόνου η δοκιμαστική περίοδος πρέπει να είναι ανάλογη με τη διάρκεια της σύμβασης και τη φύση της εργασίας, και εκτός δοκιμής ο εργοδότης μπορεί να τη λύσει πριν από τη λήξη μόνο για σπουδαίο λόγο (άρθρο 672 ΑΚ)· αλλιώς οφείλει μισθούς υπερημερίας ως τη λήξη.
Αν η σύμβασή σας ανανεώθηκε για την ίδια θέση και τα ίδια καθήκοντα, κατά κανόνα δεν επιτρέπεται νέα δοκιμαστική περίοδος. Το ίδιο ισχύει όταν ο εργοδότης σάς απολύει και σας ξαναπροσλαμβάνει σε σύντομο χρόνο για την ίδια δουλειά: η επανάληψη της «δοκιμής» μπορεί να κριθεί καταστρατήγηση και να θεωρηθεί ότι η σχέση είναι ενιαία από την αρχή.
Ζητήστε έγγραφη καταγγελία και ελέγξτε την αναγγελία στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ. Κατά το άρθρο 5 παρ. 3 ν. 3198/1955, η καταγγελία της σχέσης αορίστου χρόνου θεωρείται έγκυρη εφόσον έγινε εγγράφως και η απασχόληση ήταν δηλωμένη· στη δοκιμαστική περίοδο απλώς δεν οφείλεται αποζημίωση. Προφορικό «μην έρθεις αύριο» ή μήνυμα στο κινητό δεν αρκούν.
Ο εργοδότης πρέπει επίσης να υποβάλει στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ το έντυπο καταγγελίας σύμβασης αορίστου χρόνου, μέσα στη σύντομη προθεσμία της νομοθεσίας (κατά κανόνα τέσσερις εργάσιμες ημέρες). Ελέγξτε στο myErgani ότι η λύση δηλώθηκε ως απόλυση και όχι ως «οικειοθελής αποχώρηση»: η λανθασμένη δήλωση μπορεί να σας στερήσει το επίδομα ανεργίας. Αν δεν σας δώσουν έγγραφο, γράψτε αμέσως με e-mail ή εξώδικο ότι είστε διαθέσιμος να εργαστείτε, ώστε να διατηρήσετε την αξίωση μισθών υπερημερίας.
Υπολογίστε τι σας οφείλεται κατά την αποχώρηση. Η απόλυση στη δοκιμή απαλλάσσει τον εργοδότη μόνο από την προειδοποίηση και την αποζημίωση απόλυσης. Οφείλονται κανονικά οι δεδουλευμένες αποδοχές ως την τελευταία ημέρα, τυχόν υπερωρίες και προσαυξήσεις, η αναλογία του δώρου Χριστουγέννων ή Πάσχα, η αναλογία του επιδόματος αδείας και η αποζημίωση για την άδεια που αναλογεί και δεν πήρατε.
Ζητήστε αναλυτικό εκκαθαριστικό αποχώρησης και συγκρίνετέ το με τις ώρες που δηλώθηκαν στην ψηφιακή κάρτα εργασίας. Η πληρωμή γίνεται σε τραπεζικό λογαριασμό. Μην υπογράψετε ότι εισπράξατε «το σύνολο των απαιτήσεών σας» αν το ποσό είναι λιγότερο· γράψτε δίπλα στην υπογραφή «με επιφύλαξη κάθε δικαιώματος». Ο εργοδότης οφείλει να σας χορηγήσει και βεβαίωση προϋπηρεσίας (άρθρο 2 ν. 2112/1920).
Εξετάστε αν η απόλυση είναι καταχρηστική. Η καταγγελία είναι αναιτιώδης, αλλά δεν επιτρέπεται να ασκείται κατά υπέρβαση των ορίων της καλής πίστης και των χρηστών ηθών (άρθρο 281 ΑΚ). Ο Άρειος Πάγος δέχεται ότι η καταγγελία είναι άκυρη όταν οφείλεται σε εκδίκηση για νόμιμη συμπεριφορά του μισθωτού, για παράδειγμα επειδή αρνήθηκε βλαπτική μεταβολή των όρων εργασίας (ΑΠ 315/2014), ή όταν η επιλογή του απολυόμενου έγινε χωρίς αντικειμενικά κριτήρια (ΑΠ 1977/2013). Η δοκιμαστική περίοδος δεν εξαιρεί από αυτόν τον έλεγχο.
Τυπικά παραδείγματα στην πράξη: απόλυση αμέσως μετά από αίτημα για πληρωμή υπερωριών, μετά από καταγγελία στην Επιθεώρηση Εργασίας ή μετά από αναφορά παρενόχλησης. Καταγράψτε χρονολογικά τα γεγονότα και κρατήστε μηνύματα και μάρτυρες· το βάρος να αποδείξετε το καταχρηστικό κίνητρο το έχετε εσείς.
Ελέγξτε αν ανήκετε σε προστατευόμενη κατηγορία. Ορισμένες απολύσεις απαγορεύονται ανεξάρτητα από τη δοκιμή. Η καταγγελία της σχέσης εργασίας εγκύου, λεχώνας ή γαλουχούσας εργαζόμενης απαγορεύεται, και αν επικαλείται σπουδαίο λόγο, ο εργοδότης οφείλει να την αιτιολογήσει γραπτώς και να ενημερώσει την Επιθεώρηση Εργασίας (άρθρο 10 π.δ. 176/1997, σε συνδυασμό με το άρθρο 15 ν. 1483/1984). Κατά το ισχύον δίκαιο η προστασία καλύπτει την εγκυμοσύνη και ορισμένο διάστημα μετά τον τοκετό.
Άκυρη είναι και η απόλυση λόγω συνδικαλιστικής δράσης, λόγω άσκησης νόμιμων δικαιωμάτων (άδειες, καταγγελία παράβασης) ή λόγω διάκρισης για φύλο, ηλικία, αναπηρία, θρησκεία ή εθνοτική καταγωγή (άρθρο 66 ν. 4808/2021). Ενημερώστε τον εργοδότη εγγράφως για την εγκυμοσύνη σας και κρατήστε απόδειξη της ενημέρωσης.
Αποφασίστε πώς θα αντιδράσετε και κινηθείτε στην Επιθεώρηση Εργασίας. Αν το ζήτημα είναι μόνο τα απλήρωτα ποσά, στείλτε έγγραφη όχληση με αναλυτικό υπολογισμό. Αν δεν πληρώσει, υποβάλετε ηλεκτρονικά αίτηση εργατικής διαφοράς στην Επιθεώρηση Εργασίας (ΣΕΠΕ)· η Επιθεώρηση καλεί τον εργοδότη σε συνάντηση συμβιβασμού και μπορεί να ελέγξει αδήλωτη εργασία ή ψευδή δήλωση ωραρίου. Η διαδικασία είναι δωρεάν.
Αν θεωρείτε την ίδια την απόλυση άκυρη, προσφέρετε εγγράφως την εργασία σας: οι μισθοί υπερημερίας προϋποθέτουν ότι ο εργοδότης αρνείται εργασία που του προσφέρθηκε (άρθρα 349, 350 και 656 ΑΚ). Η Επιθεώρηση δεν μπορεί να αναγνωρίσει την ακυρότητα· για αυτό χρειάζεται δικαστήριο, και η προσφυγή στην Επιθεώρηση δεν διακόπτει τις προθεσμίες της αγωγής.
Ασκήστε αγωγή εμπρόθεσμα, αν χρειάζεται. Η αγωγή για ακυρότητα της απόλυσης πρέπει να κοινοποιηθεί στον εργοδότη μέσα σε τρεις μήνες από τη λύση της σχέσης· η προθεσμία είναι ανατρεπτική και, αν χαθεί, η αξίωση είναι απαράδεκτη (άρθρο 6 παρ. 1 ν. 3198/1955). Αν υποστηρίζετε ότι η δοκιμή είχε ήδη λήξει και σας οφείλεται αποζημίωση, η αγωγή πρέπει να κοινοποιηθεί μέσα σε έξι μήνες (άρθρο 6 παρ. 2).
Οι εργατικές διαφορές δικάζονται με την ειδική διαδικασία των εργατικών διαφορών του ΚΠολΔ, στο Ειρηνοδικείο ή στο Μονομελές Πρωτοδικείο ανάλογα με το ποσό. Χρειάζεστε κατά κανόνα δικηγόρο· αν τα εισοδήματά σας είναι χαμηλά, εξετάστε τη νομική βοήθεια. Παράλληλα υποβάλετε αίτηση για επίδομα ανεργίας μέσα σε 60 ημέρες, αν πληροίτε τις ημέρες ασφάλισης.
Τι να προσέξετε
- Ο εργοδότης μετρά τη δοκιμή από την υπογραφή της σύμβασης ή από μεταγενέστερη δήλωση στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ, ενώ εργαζόσασταν ήδη αδήλωτα· χωρίς αποδείξεις για την πραγματική έναρξη, η απόλυση στον έβδομο μήνα μπορεί να περάσει ως απόλυση στη δοκιμή.
- Πολλοί πιστεύουν ακόμη ότι η δοκιμαστική περίοδος είναι δώδεκα μήνες· σήμερα το ανώτατο όριο είναι έξι μήνες, και η απόλυση μετά από αυτό απαιτεί αποζημίωση.
- Η λύση δηλώνεται στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ ως «οικειοθελής αποχώρηση» αντί για απόλυση, και η ΔΥΠΑ απορρίπτει την αίτηση επιδόματος ανεργίας· ελέγξτε αμέσως το myErgani και ζητήστε διόρθωση εγγράφως.
- Υπογραφή εξοφλητικής απόδειξης «για κάθε απαίτηση» χωρίς επιφύλαξη, ενώ λείπουν η αναλογία δώρων ή η άδεια, δυσκολεύει τη μεταγενέστερη διεκδίκηση.
- Αναμονή για την απάντηση της Επιθεώρησης Εργασίας ή για «φιλικό διακανονισμό» πέρα από τους τρεις μήνες: η αγωγή ακυρότητας χάνεται οριστικά.
- Η έγκυος εργαζόμενη που δεν έχει ενημερώσει αποδεδειγμένα τον εργοδότη δυσκολεύεται να αποδείξει ότι η απόλυση συνδέεται με την εγκυμοσύνη· η έγγραφη ενημέρωση πρέπει να γίνει το συντομότερο.
- Διαδοχικές συμβάσεις με νέα «δοκιμή» κάθε φορά για την ίδια θέση: αν δεν τις αμφισβητήσετε έγκαιρα, ο εργοδότης θα επικαλείται κάθε φορά απόλυση χωρίς αποζημίωση.
Νομική βάση
Σχετικές δικαστικές αποφάσεις
Συχνές ερωτήσεις
Πόσο διαρκεί η δοκιμαστική περίοδος στην Ελλάδα;
Για σύμβαση αορίστου χρόνου, το πολύ έξι μήνες από την ανάληψη της εργασίας, μετά την αλλαγή του ν. 5053/2023. Μπορεί να συμφωνηθεί μικρότερη, όχι μεγαλύτερη. Στις συμβάσεις ορισμένου χρόνου η δοκιμή πρέπει να είναι ανάλογη με τη διάρκεια της σύμβασης. Ο παλαιότερος κανόνας των δώδεκα μηνών δεν ισχύει πια.
Μπορεί να με απολύσουν στη δοκιμαστική περίοδο χωρίς αποζημίωση;
Ναι. Στη δοκιμαστική περίοδο ο εργοδότης μπορεί να λύσει σύμβαση αορίστου χρόνου χωρίς προειδοποίηση και χωρίς αποζημίωση απόλυσης. Οφείλει όμως έγγραφη καταγγελία, αναγγελία στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ και πληρωμή όλων των δεδουλευμένων, της αναλογίας δώρων και της άδειας. Η απόλυση δεν επιτρέπεται να είναι καταχρηστική ή να στηρίζεται σε απαγορευμένο λόγο.
Πρέπει να μου πει ο εργοδότης γιατί με απολύει στη δοκιμή;
Όχι, η καταγγελία είναι αναιτιώδης και ο εργοδότης δεν υποχρεούται να δώσει λόγο. Αν όμως αμφισβητήσετε την απόλυση ως καταχρηστική ή ως διάκριση, το δικαστήριο θα εξετάσει το πραγματικό κίνητρο. Στην έγκυο εργαζόμενη, αν επικαλείται σπουδαίο λόγο, η αιτιολογία πρέπει να δοθεί γραπτώς (άρθρο 10 π.δ. 176/1997).
Ισχύει η απόλυση στη δοκιμαστική περίοδο αν έγινε προφορικά;
Η καταγγελία πρέπει να γίνεται εγγράφως (άρθρο 5 παρ. 3 ν. 3198/1955) και να δηλώνεται στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ. Αν σας είπαν απλώς να μην ξαναέρθετε, στείλτε την ίδια μέρα γραπτό μήνυμα ότι είστε διαθέσιμος να εργαστείτε και ελέγξτε τι δηλώθηκε στο myErgani. Χωρίς έγγραφη προσφορά εργασίας δύσκολα διεκδικείτε μισθούς υπερημερίας.
Τι χρήματα παίρνω αν με απολύσουν στη δοκιμή;
Τις αποδοχές ως την τελευταία ημέρα, τις υπερωρίες, την αναλογία του δώρου Χριστουγέννων ή Πάσχα, την αναλογία του επιδόματος αδείας και αποζημίωση για την άδεια που αναλογεί και δεν πήρατε. Δεν παίρνετε αποζημίωση απόλυσης. Ζητήστε αναλυτικό εκκαθαριστικό και υπογράψτε με επιφύλαξη αν λείπει κάτι.
Μπορεί να με απολύσουν έγκυο στη δοκιμαστική περίοδο;
Όχι. Η απαγόρευση απόλυσης εγκύου, λεχώνας και γαλουχούσας εργαζόμενης ισχύει ανεξάρτητα από το αν βρίσκεστε σε δοκιμή (άρθρο 10 π.δ. 176/1997, άρθρο 15 ν. 1483/1984). Εξαίρεση υπάρχει μόνο για σπουδαίο λόγο, με γραπτή αιτιολογία και ενημέρωση της Επιθεώρησης Εργασίας. Ενημερώστε εγγράφως τον εργοδότη και κινηθείτε μέσα σε τρεις μήνες.
Δικαιούμαι επίδομα ανεργίας αν απολυθώ στη δοκιμαστική περίοδο;
Ναι, εφόσον πρόκειται για απόλυση και συμπληρώνετε τις ημέρες ασφάλισης που απαιτεί η ΔΥΠΑ, κατά κανόνα 125 ημέρες στους 14 μήνες πριν από την απόλυση, χωρίς τους δύο τελευταίους, ή 200 ημέρες στη διετία. Μετρούν και οι ημέρες σε προηγούμενους εργοδότες. Η αίτηση γίνεται μέσα σε 60 ημέρες από τη λύση.
Μπορώ να φύγω εγώ στη δοκιμαστική περίοδο χωρίς προειδοποίηση;
Κατά κανόνα ναι, η δοκιμαστική περίοδος υπάρχει και για τους δύο. Υποβάλετε γραπτή δήλωση αποχώρησης και ζητήστε να δηλωθεί στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ ως οικειοθελής αποχώρηση. Έχετε δικαίωμα στα δεδουλευμένα, στην αναλογία δώρων και στην άδεια, όχι όμως σε αποζημίωση ή, κατά κανόνα, σε επίδομα ανεργίας.
Μπορεί ο εργοδότης να παρατείνει τη δοκιμαστική περίοδο;
Όχι πέρα από το νόμιμο όριο των έξι μηνών για τη σύμβαση αορίστου χρόνου. Συμφωνία για μεγαλύτερη δοκιμή δεν δεσμεύει τον εργαζόμενο στο τμήμα που υπερβαίνει το όριο. Αν μετά από απόλυση σας ξαναπροσλάβει για την ίδια θέση με νέα δοκιμή, ζητήστε νομική συμβουλή, γιατί η πρακτική μπορεί να κριθεί καταστρατήγηση.
Σε πόσο χρόνο πρέπει να κάνω αγωγή αν η απόλυση ήταν άκυρη;
Η αγωγή για ακυρότητα πρέπει να κοινοποιηθεί μέσα σε τρεις μήνες από τη λύση της σχέσης (άρθρο 6 παρ. 1 ν. 3198/1955), ενώ η αγωγή για αποζημίωση μέσα σε έξι μήνες. Οι προθεσμίες δεν διακόπτονται από αίτηση στην Επιθεώρηση Εργασίας ή από συζητήσεις με τον εργοδότη. Απευθυνθείτε έγκαιρα σε δικηγόρο.
Νομικός οδηγός: όλοι οι οδηγοί
Ανάλυση του εγγράφου μου →Νομικός οδηγόςΥποδείγματα συμβάσεωνΑρχική σελίδα της χώρας