Officiële bronnenwetten.overheid.nl · EUR-Lex
Europaius

Nalatenschap verdelen: afspraken tussen erfgenamen en de rechter

Na een overlijden behoren de goederen van de nalatenschap niet meteen aan één erfgenaam. Zijn er meerdere erfgenamen, dan ontstaat een gemeenschap: het huis, de spaarrekening en de inboedel behoren hun gezamenlijk toe, in beginsel voor gelijke delen (art. 3:166 BW). Zolang die gemeenschap bestaat, kan niemand alleen over de goederen beschikken. Pas met de verdeling krijgt ieder zijn eigen deel.

Verdeling is een rechtshandeling waaraan alle erfgenamen moeten meewerken (art. 3:182 BW). Zijn alle erfgenamen meerderjarig en handelingsbekwaam, dan bepalen zij zelf vorm en inhoud: een onderhandse akte volstaat, behalve wanneer een woning of ander registergoed wordt toegedeeld. Komen de erfgenamen er niet uit, dan kan ieder van hen de rechter vragen de verdeling te gelasten of zelf vast te stellen (art. 3:185 BW). In deze gids leest u hoe u een verdeling voorbereidt, wat de rol is van de executeur en de notaris, wanneer eerst de schulden moeten worden betaald en hoe een verdelingsprocedure verloopt. Laat een echtgenoot met kinderen na zonder testament, dan geldt meestal de wettelijke verdeling van art. 4:13 BW en is er onder de erfgenamen weinig te verdelen; ook dat komt aan bod. De keuze tussen aanvaarden en verwerpen van de erfenis en de legitieme portie behandelen wij in aparte gidsen.

Erfrecht · verdeling

Kernpunten

Termijn
Voor de verdeling zelf geldt geen wettelijke termijn: iedere erfgenaam kan te allen tijde verdeling vorderen, tenzij die vordering bij overeenkomst voor ten hoogste vijf jaar of door de rechter voor ten hoogste drie jaar is…
Juridische grondslag
Art. 3
Rechtsgebied
Erfrecht · verdeling
Stappen
Rechtspraak
3
Bijgewerkt
20-11-2026

Termijn

Voor de verdeling zelf geldt geen wettelijke termijn: iedere erfgenaam kan te allen tijde verdeling vorderen, tenzij die vordering bij overeenkomst voor ten hoogste vijf jaar of door de rechter voor ten hoogste drie jaar is uitgesloten (art. 3:178 BW). Wel lopen er termijnen rondom de verdeling. De langstlevende echtgenoot kan de wettelijke verdeling binnen drie maanden na het overlijden bij notariële akte ongedaan maken (art. 4:18 BW). Schuldeisers kunnen gedurende drie maanden na het overlijden geen verhaal nemen op een nalatenschap die niet door alle erfgenamen zuiver is aanvaard (art. 4:185 BW). De aangifte erfbelasting moet doorgaans binnen acht maanden na het overlijden worden gedaan. Een verdelingsprocedure bij de rechter duurt in de praktijk al snel één tot twee jaar.

Wat te doen

  1. Stel vast wie de erfgenamen zijn en of er een executeur is. Vraag bij het Centraal Testamentenregister na of de overledene een testament heeft gemaakt; een notaris kan dat voor u doen. Uit het testament of de wet volgt wie erfgenaam is en voor welk deel. Laat een notaris zo nodig een verklaring van erfrecht opstellen; banken en het Kadaster vragen daarom voordat zij iets vrijgeven of overschrijven.

    Is in het testament een executeur benoemd, dan beheert hij de goederen van de nalatenschap en betaalt hij de schulden (art. 4:144 lid 1 BW). Zolang zijn beheer loopt, kunnen de erfgenamen zonder zijn medewerking of machtiging van de kantonrechter niet over die goederen beschikken (art. 4:145 BW). De executeur verdeelt de nalatenschap in de regel niet zelf; dat doen de erfgenamen samen, tenzij het testament hem ook die taak geeft. U kunt van hem alle gewenste inlichtingen over zijn beheer vragen (art. 4:148 BW).

  2. Ga na of de wettelijke verdeling van toepassing is. Laat de overledene een echtgenoot of geregistreerd partner en kinderen na, en is dat niet bij testament uitgesloten, dan verkrijgt de echtgenoot van rechtswege alle goederen en betaalt hij de schulden (art. 4:13 lid 2 BW). De kinderen krijgen een geldvordering ter waarde van hun erfdeel op de langstlevende, die in de regel pas opeisbaar wordt bij diens overlijden of faillissement (art. 4:13 lid 3 BW). Er is dan tussen echtgenoot en kinderen niets meer te verdelen; de verdeling is al door de wet tot stand gebracht.

    Wil de echtgenoot dat niet, dan kan hij de wettelijke verdeling binnen drie maanden na het overlijden ongedaan maken met een verklaring bij notariële akte, gevolgd door inschrijving in het boedelregister (art. 4:18 BW). Daarna ontstaat alsnog een gewone gemeenschap tussen alle erfgenamen. Hertrouwt de langstlevende, dan kan een kind verlangen dat goederen ter waarde van zijn vordering worden overgedragen (art. 4:19 BW).

  3. Breng de nalatenschap volledig in kaart. Maak een boedelbeschrijving: alle bezittingen met hun waarde op de overlijdensdatum (woning, rekeningen, beleggingen, auto, inboedel, vorderingen) en alle schulden (hypotheek, belastingen, kosten van de uitvaart, openstaande rekeningen). Vraag bij banken saldo-opgaven op en laat een woning taxeren door een onafhankelijke taxateur. Worden de erfgenamen het niet eens over wie de taxateur benoemt, dan benoemt de kantonrechter op verzoek een deskundige (art. 679 Rv).

    Vergeet de onderlinge verhoudingen niet. Wat een erfgenaam aan de overledene schuldig is gebleven, bijvoorbeeld een lening, wordt op verlangen van de anderen op zijn aandeel toegerekend (art. 4:228 BW, art. 3:184 BW). Schenkingen tijdens leven worden alleen ingebracht als de erflater dat bij de schenking of in zijn testament heeft voorgeschreven (art. 4:229 BW). Kwesties tussen erfgenamen, zoals een erfgenaam die geld van de rekening van de overledene heeft opgenomen, horen in de verdeling thuis en niet in een aparte procedure (ECLI:NL:HR:2018:535).

  4. Betaal eerst de schulden als de nalatenschap beneficiair is aanvaard. Heeft één of meer erfgenamen de nalatenschap onder voorrecht van boedelbeschrijving aanvaard, dan moet zij volgens de wet worden vereffend (art. 4:202 lid 1 BW), en zijn alle erfgenamen samen vereffenaar (art. 4:195 BW). Uitgangspunt is dat die vereffening is voltooid voordat de nalatenschap wordt verdeeld, zodat de schuldeisers uit de nalatenschap worden voldaan (ECLI:NL:HR:2017:939).

    Vereffenen betekent in de praktijk: een boedelbeschrijving neerleggen bij de griffie, schuldeisers oproepen, de schulden in de juiste volgorde voldoen en rekening en verantwoording afleggen. Wordt toch verdeeld voordat de schulden zijn voldaan, dan kan de rechtbank op verzoek van een schuldeiser een vereffenaar benoemen (art. 4:204 lid 1 onder b BW). Bij een zuiver aanvaarde nalatenschap is formele vereffening niet nodig, maar is het verstandig de bekende schulden eveneens vóór de verdeling te betalen of uitdrukkelijk aan een erfgenaam toe te delen.

  5. Maak afspraken over de verdeling. Alle erfgenamen moeten meewerken (art. 3:182 BW). Zij kunnen kiezen hoe zij verdelen: goederen toedelen aan één erfgenaam tegen een vergoeding van de overwaarde aan de anderen, goederen verkopen en de opbrengst verdelen, of een combinatie. Zijn alle erfgenamen meerderjarig en hebben zij het vrije beheer over hun goederen, dan zijn zij vrij in vorm en inhoud (art. 3:183 lid 1 BW). Is een erfgenaam minderjarig of staat hij onder bewind of curatele, dan moet de verdeling bij notariële akte plaatsvinden en worden goedgekeurd door de kantonrechter (art. 3:183 lid 2 BW).

    Leg de afspraken vast in een akte van verdeling. Vermeld daarin wie welke goederen krijgt, de gehanteerde waarden, de verrekening van over- en onderbedeling, wie welke schulden draagt en dat partijen elkaar over en weer finale kwijting verlenen. Een boedelnotaris kan het geheel begeleiden; zijn kosten worden meestal ten laste van de nalatenschap gebracht.

  6. Laat de toegedeelde goederen leveren. Een verdeling maakt de erfgenaam nog geen eigenaar: voor de overgang van het toegedeelde is levering nodig op dezelfde wijze als bij overdracht (art. 3:186 BW). Voor een woning of ander registergoed betekent dat een notariële akte die in de openbare registers wordt ingeschreven (art. 3:89 BW).

    Draagt een erfgenaam die de woning overneemt de hypotheek over, dan moet de bank daarmee instemmen; zonder die instemming blijven alle erfgenamen tegenover de bank aansprakelijk. Neem de toedeling van schulden daarom uitdrukkelijk in de akte op en vraag de bank vooraf schriftelijk om ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid van de overige erfgenamen.

  7. Vorder verdeling bij de rechter als u er samen niet uitkomt. Iedere erfgenaam kan verdeling vorderen (art. 3:178 lid 1 BW) en daarbij verlangen dat de hele nalatenschap wordt meegenomen, tenzij er gewichtige redenen voor een gedeeltelijke verdeling zijn (art. 3:179 BW). De procedure begint met een dagvaarding aan alle andere erfgenamen; doorgaans gaat het om een zaak bij de rechtbank waarin u een advocaat nodig hebt. Zowel u als de gedaagde erfgenamen betalen griffierecht; de hoogte hangt af van de waarde van de vordering en wordt jaarlijks aangepast.

    U kunt de rechter vragen de verdeling zelf vast te stellen of de wijze van verdeling te gelasten. De rechter weegt daarbij naar billijkheid de belangen van partijen en kan goederen toedelen tegen vergoeding van de overwaarde, desnoods te betalen in termijnen, of verkoop gelasten en de netto-opbrengst verdelen (art. 3:185 BW). Wijst de rechter alleen de vordering tot verdeling toe, dan beveelt hij verdeling ten overstaan van een notaris (art. 677 Rv).

  8. Weet wat er gebeurt bij een notariële verdeling op bevel van de rechter. De benoemde notaris roept alle partijen op en probeert hen te verenigen (art. 677 lid 3 Rv). Lukt dat niet, dan legt hij in een proces-verbaal vast op welke punten wel overeenstemming is bereikt, waarna iedere partij de rechter kan vragen over de rest te beslissen (art. 678 Rv). Werkt een erfgenaam niet mee aan een bevolen verdeling, dan benoemt de rechter op verzoek een onzijdig persoon die hem vertegenwoordigt (art. 3:181 BW).

    Let op de waardepeildatum: bij een verdeling door de rechter gelden in beginsel de waarden op het moment van de verdeling. Wordt de verdeling in hoger beroep opnieuw beoordeeld, dan is in beginsel de datum van het arrest van het hof beslissend (ECLI:NL:HR:2005:AS8447).

  9. Rond de fiscale en administratieve kant af. De erfbelasting wordt per erfgenaam geheven over wat hij verkrijgt; de Belastingdienst stuurt een aangiftebrief, maar ook zonder brief kan aangifte verplicht zijn. De verdeling verandert in de regel niets aan de erfbelasting, die is gebaseerd op het erfdeel en de waarden op de overlijdensdatum.

    Blijkt achteraf dat u bij de verdeling voor meer dan een vierde bent benadeeld doordat u zich in de waarde van goederen of schulden vergiste, dan kunt u de verdeling laten vernietigen (art. 3:196 BW). Is er een goed vergeten, dan kunt u een nadere verdeling van dat goed vorderen; de rest van de verdeling blijft in stand (art. 3:179 lid 2 BW).

Waarop letten

Juridische grondslag

14

Gerelateerde rechterlijke uitspraken

3
Erfgename vorderde namens de nalatenschap schadevergoeding van een mede-erfgenaam en diens dochters na verkoop van familiegrond; vorderingen ten behoeve van de gemeenschap tegen een deelgenoot moeten op de voet van art. 3:184 en 3:185 BW in de verdeling worden betrokken, terwijl een deelgenoot tegen derden op grond van art. 3:171 BW zelfstandig kan optreden; beroep verworpen wegens verjaring.
Twee van drie erfgenamen hadden de nalatenschap van hun moeder beneficiair aanvaard; uitgangspunt is dat de vereffening wordt voltooid voordat wordt verdeeld, en de erfgenaam die verdeling vordert moet stellen dat de schulden zijn voldaan; het hof had moeten onderzoeken hoe met de belangen van schuldeisers rekening kon worden gehouden; arresten vernietigd.
Verdeling van onroerende zaken uit een nalatenschap op de voet van art. 3:185 BW; waren de toedelingen in hoger beroep opnieuw aan de orde, dan geldt in beginsel de datum van het eindarrest van het hof als tijdstip van verdeling en als peildatum voor de waardering; arresten vernietigd en verwezen.

Veelgestelde vragen

10
Kan één erfgenaam de verdeling van een erfenis tegenhouden?

Niet blijvend. Iedere erfgenaam kan te allen tijde verdeling vorderen (art. 3:178 BW). Werkt een erfgenaam niet mee, dan kan de rechter de verdeling zelf vaststellen of de wijze van verdeling gelasten (art. 3:185 BW). Weigert iemand ook daarna mee te werken, dan benoemt de rechter een onzijdig persoon die hem bij de verdeling vertegenwoordigt (art. 3:181 BW). Dat kost wel tijd en geld.

Moet een verdeling van de nalatenschap via de notaris?

Niet altijd. Zijn alle erfgenamen meerderjarig en handelingsbekwaam, dan mogen zij zelf de vorm kiezen; een onderhandse akte is dan geldig (art. 3:183 lid 1 BW). Een notaris is wel nodig voor de levering van een woning of ander registergoed (art. 3:89 BW) en voor een verdeling waarbij een minderjarige of iemand onder bewind betrokken is; die moet bovendien door de kantonrechter worden goedgekeurd (art. 3:183 lid 2 BW).

Wat als mijn broer in het ouderlijk huis wil blijven wonen?

Dat kan als alle erfgenamen ermee instemmen dat hij de woning krijgt toegedeeld tegen betaling van de overwaarde aan de anderen. Wil hij niet betalen of wordt men het niet eens over de waarde, dan beslist de rechter. Die kan de woning aan hem toedelen tegen vergoeding van de overwaarde, eventueel in termijnen en tegen zekerheid, of verkoop gelasten en de netto-opbrengst laten verdelen (art. 3:185 BW).

Wat is de wettelijke verdeling?

Laat iemand zonder testament een echtgenoot en kinderen na, dan krijgt de echtgenoot van rechtswege alle goederen en betaalt hij de schulden (art. 4:13 BW). De kinderen krijgen een geldvordering ter grootte van hun erfdeel op de langstlevende, die meestal pas bij diens overlijden opeisbaar wordt. Zo kan de langstlevende in de woning blijven. De echtgenoot kan deze verdeling binnen drie maanden ongedaan maken (art. 4:18 BW).

Mag de executeur de erfenis verdelen?

In de regel niet. De executeur beheert de goederen en betaalt de schulden (art. 4:144 BW); hij mag goederen verkopen voor zover dat nodig is om schulden te voldoen (art. 4:147 BW). De verdeling is een handeling van alle erfgenamen samen. Alleen als het testament de executeur uitdrukkelijk een verdelings- of afwikkelingsbevoegdheid geeft, kan hij verder gaan. Hij moet erfgenamen op verzoek inlichten (art. 4:148 BW).

Hoeveel krijgt een executeur voor zijn werk?

Tenzij het testament iets anders bepaalt, hebben de executeurs samen recht op één procent van de waarde van het vermogen van de erflater op de sterfdag (art. 4:144 lid 2 BW). In veel testamenten is een uurtarief of een vast bedrag afgesproken, of is bepaald dat een familielid de taak onbezoldigd verricht. Kosten van ingeschakelde notarissen en taxateurs komen daar meestal bij en drukken op de nalatenschap.

Mijn zus heeft geld van de rekening van moeder gehaald. Wat nu?

Een terugbetalingsverplichting van een erfgenaam aan de nalatenschap wordt bij de verdeling op haar aandeel toegerekend, als de andere erfgenamen dat verlangen (art. 3:184 en 4:228 BW). U hoeft daarvoor in de regel geen aparte procedure tegen haar te voeren; zulke vorderingen horen in de verdeling thuis (ECLI:NL:HR:2018:535). Verzamel wel bankafschriften om te bewijzen welke opnames niet voor moeder zelf waren.

Moeten giften tijdens het leven worden verrekend?

Alleen als de erflater dat heeft voorgeschreven, bij de gift zelf of in een testament (art. 4:229 BW). Zonder zo’n inbrengplicht blijft een schenking buiten de verdeling. Giften kunnen wel meetellen bij de berekening van de legitieme portie van een kind; dat is een aparte vordering, die wij in de gids over onterving en de legitieme portie bespreken.

Kan ik een verdeling terugdraaien als ik te weinig heb gekregen?

Ja, als u voor meer dan een vierde bent benadeeld omdat u zich vergiste in de waarde van goederen of schulden (art. 3:196 BW). Bij zo’n benadeling wordt die vergissing vermoed. De waarde op het moment van de verdeling is maatgevend. Hebt u de toedeling uitdrukkelijk ‘te uwer bate of schade’ aanvaard, dan kunt u zich niet op waardedwaling beroepen. Daarnaast blijven de gewone gronden zoals bedrog beschikbaar.

Hoe lang duurt het verdelen van een nalatenschap?

Als alle erfgenamen het eens zijn en er geen vereffening nodig is, kan de verdeling binnen enkele maanden rond zijn. Is de nalatenschap beneficiair aanvaard, dan moet eerst de vereffening worden voltooid, met een boedelbeschrijving en oproeping van schuldeisers. Een procedure bij de rechter, met taxaties, mogelijk een notariële poging tot schikking en hoger beroep, duurt al snel een tot twee jaar.

Juridische gids – stap voor stap

6

Mijn document analyseren →Juridische gidsContractmodellenStartpagina van het land

Bijgewerkt: · Bronnen: Art. 3:166 BW – begrip gemeenschap, Art. 3:178 BW – vordering tot verdeling, Art. 3:182 BW – begrip verdeling, Art. 3:183 BW – vorm en goedkeuring van de verdeling, wetten.overheid.nl, EUR-Lex

De uitleg wordt gegenereerd uit de officiële wettekst en is indicatief; alleen de volledige tekst, waarnaar elke pagina verwijst, is bindend. Europaius biedt juridische informatie, geen advocatendiensten.