Επίσημες πηγέςet.gr · EUR-Lex
Europaius

Αναστολή εκτέλεσης ποινής: προϋποθέσεις, όροι και άρση

Όταν ένα ελληνικό ποινικό δικαστήριο επιβάλλει ποινή φυλάκισης, η καταδίκη δεν σημαίνει πάντοτε ότι ο καταδικασθείς θα εκτίσει την ποινή. Ο Ποινικός Κώδικας (ν. 4619/2019) προβλέπει στα άρθρα 99 επ. την αναστολή εκτέλεσης της ποινής υπό όρο: το δικαστήριο διατάσσει με την ίδια την απόφαση ότι η ποινή δεν θα εκτελεστεί για ορισμένο χρονικό διάστημα, εφόσον ο καταδικασθείς δεν τελέσει νέο έγκλημα και τηρήσει τους όρους που ίσως του τεθούν. Αν το διάστημα περάσει χωρίς παραβίαση, η ποινή θεωρείται σαν να μην είχε επιβληθεί. Αν υπάρξει νέα καταδίκη ή παραβίαση όρων, η αναστολή μπορεί να ανακληθεί ή να αρθεί και η ποινή να εκτιστεί. Το μέτρο αφορά κυρίως πρωτοδίκως καταδικασθέντες για πλημμελήματα και μικρότερης βαρύτητας κακουργήματα που έχουν κατά κανόνα καθαρό ποινικό μητρώο. Ο οδηγός εξηγεί πότε χωρεί αναστολή, πώς τη ζητάτε, ποιοι όροι μπορούν να τεθούν, τι σημαίνει επιτήρηση, πώς συνδέεται με τη μετατροπή της ποινής και τι γίνεται αν παραβιάσετε τους όρους. Έτσι ξέρετε τι να ζητήσετε από το δικαστήριο και ποια λάθη μπορούν να κοστίσουν.

Ποινικό δίκαιο

Βασικά στοιχεία

Προθεσμία

Η αναστολή ορίζεται με την ίδια την καταδικαστική απόφαση και η διάρκειά της δεν μπορεί να είναι μικρότερη από τη διάρκεια της ποινής που ανασταλεί· έχει όρια που ορίζει ο ΠΚ και κατά κανόνα αφορά ποινή φυλάκισης έως τρία έτη. Ο καταδικασθείς που βρίσκεται σε αναστολή μπορεί να ζητήσει τροποποίηση ή άρση των όρων, και νέα αίτηση, μετά από απόρριψη της προηγούμενης, επιτρέπεται κατά κανόνα μετά από τρεις μήνες. Για την ακρόαση παραβίασης όρων ο καταδικασθείς κλητεύεται τουλάχιστον δέκα ημέρες πριν.

Τι να κάνετε

  1. Ελέγξτε από πριν τη δίκη αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις. Κατά το άρθρο 99 ΠΚ, αναστολή χορηγείται όταν ο δράστης δεν έχει αμετάκλητη καταδίκη για εγκλήματα δόλου υπό τους όρους που ο νόμος αναφέρει, και η ποινή δεν υπερβαίνει το όριο που ορίζει η διάταξη, δηλαδή κατά κανόνα τρία έτη φυλάκισης. Αναστολή μπορεί να δοθεί και με ειδική αιτιολογία όταν οι προηγούμενες καταδίκες δεν ξεπερνούν συνολικά ορισμένο όριο ετών φυλάκισης. Συγκεντρώστε αντίγραφο ποινικού μητρώου γενικής χρήσης, εξετάστε αν υπάρχουν εκκρεμείς ή προηγούμενες καταδίκες και συζητήστε με τον συνήγορό σας ποια ποινή είναι ρεαλιστικό να επιβληθεί, γιατί από αυτήν εξαρτάται αν η αναστολή είναι νομικά δυνατή.
  2. Ζητήστε ρητά αναστολή στη δίκη. Ο Άρειος Πάγος έχει κρίνει ότι το δικαστήριο που επιβάλλει ποινή εντός των ορίων του νόμου οφείλει να εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 99 ΠΚ, και αναίρεσε αποφάσεις που δεν το έκαναν (ΑΠ 562/2008 και ΑΠ 2110/2009, με βάση τις προϊσχύσασες διατάξεις). Μην βασίζεστε όμως στην αυτεπάγγελτη εξέταση: στην αγόρευση και στο υπόμνημά σας ζητήστε την αναστολή, επικαλεστείτε το καθαρό μητρώο, την κοινωνική και επαγγελματική σας κατάσταση, την ύπαρξη αποζημίωσης προς τον παθόντα και την έλλειψη κινδύνου νέων αδικημάτων. Όσα προβληθούν γίνονται αντικείμενο αιτιολογίας της απόφασης.
  3. Προσφέρετε αποζημίωση και προσδιορίστε από πριν τους όρους που μπορείτε να τηρήσετε. Το δικαστήριο μπορεί, κατά το άρθρο 99 παρ. 2 ΠΚ, να θέσει όρους, μεμονωμένους ή σωρευτικά: αποζημίωση του θύματος, καταβολή ποσού για κοινωφελή σκοπό, αφαίρεση άδειας οδήγησης για περιορισμένο χρόνο, συμμετοχή σε θεραπευτικά ή άλλα προγράμματα, εμφάνιση στο αστυνομικό τμήμα, απαγόρευση εξόδου από τη χώρα. Αν έχετε ήδη εξοφλήσει ή προτείνετε δόσεις στον παθόντα, προσκομίστε αποδείξεις, γιατί ο όρος αποζημίωσης συνδέεται με την αξιολόγηση της διαγωγής σας. Η αναστολή δεν σας απαλλάσσει από τα δικαστικά έξοδα ούτε από την αστική αποζημίωση ή τη χρηματική ικανοποίηση (άρθρο 104 παρ. 1 ΠΚ, ιστορικό κείμενο).
  4. Διακρίνετε την πλήρη αναστολή, τη μερική αναστολή και τη μετατροπή. Η πλήρης αναστολή αφορά ολόκληρη την ποινή. Το άρθρο 100 ΠΚ προβλέπει αναστολή εκτέλεσης μέρους της ποινής (φυλάκιση έως τρία έτη) όταν το δικαστήριο κρίνει ότι η κοινωφελής εργασία δεν αρκεί για να αποτρέψει τον καταδικασθέντα από νέα εγκλήματα. Η μετατροπή της ποινής φυλάκισης, κατά τις διατάξεις του ΠΚ (π.χ. σε χρηματική ποινή ή κοινωφελή εργασία), είναι διαφορετικό θεσμό από την αναστολή και δεν συσσωρεύεται με αυτήν χωρίς νόμιμη βάση. Η νομολογία έχει αναιρέσει αποφάσεις στις οποίες δεν ελέγχθηκε αυτεπαγγέλτως η συνδρομή των προϋποθέσεων όταν επιβλήθηκε ποινή μετατρεπόμενη (ΑΠ 2282/2008). Ζητήστε από τον συνήγορο να προτείνει ρητά και την εναλλακτική λύση.
  5. Προσέξτε τον υπολογισμό της ποινής όταν υπάρχουν περισσότερα εγκλήματα. Στην περίπτωση συρροής ανασταλείται η συνολική ποινή, και μόνο αυτής μπορεί το δικαστήριο να αποφασίσει την αναστολή αν συντρέχουν οι όροι του νόμου· ο Άρειος Πάγος αναίρεσε απόφαση που ανέστειλε συνολική ποινή πολλών ετών, παρά το ότι οι επιμέρους ποινές ήταν μικρές (ΑΠ 1673/2009, με βάση τα προϊσχύσαντα άρθρα 99 και 100 ΠΚ). Άρα η αναστολή εξαρτάται από το τελικό ύψος της συνολικής ποινής και όχι από τις επιμέρους. Ζητήστε στη δίκη να καθοριστεί η συνολική ποινή με τρόπο που να επιτρέπει αναστολή όπου δικαιολογείται, και ελέγξτε το διατακτικό της απόφασης πριν από την άσκηση ενδίκων μέσων.
  6. Ελέγξτε την αιτιολογία της απόφασης και ασκήστε ένδικο μέσο αν η αναστολή δεν χορηγήθηκε. Αν το δικαστήριο αρνηθεί την αναστολή, πρέπει να αιτιολογήσει ειδικά και εμπεριστατωμένα γιατί η εκτέλεση της ποινής είναι αναγκαία. Ο Άρειος Πάγος αναίρεσε απόφαση επειδή δεν αιτιολογήθηκε από ποια αποδεικτικά στοιχεία προέκυπταν οι παραδοχές για τη μη αναστολή (ΑΠ 2034/2009). Αν η απόφαση είναι εκκλητή, η έφεση κατά κανόνα αναστέλλει την εκτέλεση, και η αναστολή μπορεί να ζητηθεί ξανά στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο. Τηρήστε τις προθεσμίες των ενδίκων μέσων του ΚΠΔ, γιατί η καθυστέρηση καθιστά την καταδίκη εκτελεστή.
  7. Τηρήστε τους όρους και την επιτήρηση κατά τη διάρκεια της αναστολής. Αν το δικαστήριο έχει ορίσει όρους, π.χ. εμφάνιση σε υπηρεσία ή συμμετοχή σε πρόγραμμα, την παρακολούθηση ασκούν οι υπηρεσίες επιμελητών κοινωνικής αρωγής, στις οποίες οι γραμματείς των δικαστηρίων κοινοποιούν τις σχετικές αποφάσεις (π.δ. 195/2006). Ο καταδικασθείς ή ο εισαγγελέας μπορεί να ζητήσει άρση ή τροποποίηση των όρων, και νέα αίτηση μετά από απόρριψη επιτρέπεται μετά από τρεις μήνες. Αποφύγετε τέλεση νέων αδικημάτων: η νέα καταδίκη σε στερητική της ελευθερίας ποινή οδηγεί, κατά τον ΠΚ, σε άρση της αναστολής, εκτός αν το δικαστήριο ρητά ορίσει να μη αρθεί λόγω ελαφράς φύσης του νέου πλημμελήματος (άρθρα 101 και 102 ΠΚ, ιστορικό κείμενο).
  8. Αντιμετωπίστε σωστά την παραβίαση όρων ή τη νέα καταδίκη. Σε περίπτωση παραβίασης των όρων, ο εισαγγελέας εκτέλεσης της ποινής μπορεί να απευθύνει έγγραφη προειδοποίηση ή να παραπέμψει την υπόθεση στο δικαστήριο εκτέλεσης, που μπορεί να τροποποιήσει ή να προσθέσει όρους, να μετατρέψει την ποινή σε κοινωφελή εργασία ή να διατάξει την έκτιση μέρους ή του συνόλου της ποινής. Ο καταδικασθείς κλητεύεται τουλάχιστον δέκα ημέρες πριν από τη συνεδρίαση, οπότε χρησιμοποιήστε τον χρόνο για να προσκομίσετε αποδείξεις συμμόρφωσης και να ζητήσετε τη διατήρηση της αναστολής. Αν περάσει το διάστημα της αναστολής χωρίς ανάκληση ή άρση, η ποινή θεωρείται σαν να μην είχε επιβληθεί.

Τι να προσέξετε

Νομική βάση

5
Αυτό το Προεδρικό Διάταγμα καθορίζει την οργάνωση και λειτουργία των Υπηρεσιών Επιμελητών Κοινωνικής Αρωγής (Υ.Ε.Κ.Α.), οι οποίες παρέχουν υποστήριξη…
Αυτός ο νόμος, ο Σωφρονιστικός Κώδικας, καθορίζει τους κανόνες για την εκτέλεση ποινών και μέτρων ασφαλείας που στερούν την ελευθερία, καθώς και τη…

Σχετικές δικαστικές αποφάσεις

5
Έκδοση ακάλυπτων επιταγών: αναίρεση επειδή το δικαστήριο δεν εξέτασε αυτεπαγγέλτως τις προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 99 ΠΚ για ποινή που δεν υπερβαίνει τα δύο έτη (προϊσχύσασα διάταξη).
Ναρκωτικά: υπέρβαση εξουσίας λόγω μη αυτεπάγγελτης έρευνας για αναστολή εκτέλεσης ποινής 2 ετών· μερική αναίρεση ως προς τη μη αναστολή.
Πλαστογραφία με χρήση: αναίρεση για έλλειψη ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας των παραδοχών για τη μη αναστολή της ποινής· παραπομπή για μετατροπή ή αναστολή.
Αναστολή εκτέλεσης επί συνολικής ποινής: αναίρεση, κατόπιν αίτησης του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, λόγω εσφαλμένης ερμηνείας των άρθρων 99 και 100 ΠΚ (προϊσχύσασα μορφή).
Παράβαση αστυνομικής διάταξης: μερική αναίρεση ως προς τη μετατροπή ποινής 40 ημερών, επειδή το δικαστήριο δεν έλεγξε αυτεπαγγέλτως τη συνδρομή του άρθρου 99 παρ. 1 ΠΚ.

Συχνές ερωτήσεις

10
Τι σημαίνει αναστολή εκτέλεσης της ποινής;

Σημαίνει ότι το δικαστήριο, με την ίδια την καταδικαστική απόφαση, διατάσσει ότι η ποινή δεν θα εκτελεστεί για ορισμένο χρονικό διάστημα, εφόσον ο καταδικασθείς δεν τελέσει νέο έγκλημα και τηρήσει τους όρους που ίσως του τεθούν (άρθρο 99 ΠΚ). Αν το διάστημα περάσει χωρίς παραβίαση, η ποινή θεωρείται σαν να μην είχε επιβληθεί.

Για ποιες ποινές χορηγείται αναστολή;

Κατά κανόνα για ποινή φυλάκισης έως τρία έτη, εφόσον δεν υπάρχουν προηγούμενες αμετάκλητες καταδίκες που την αποκλείουν. Με ειδική αιτιολογία μπορεί να χορηγηθεί και όταν οι προηγούμενες καταδίκες δεν ξεπερνούν συνολικά ορισμένο όριο ετών φυλάκισης. Τα όρια έχουν τροποποιηθεί επανειλημμένα, γι΄ αυτό ελέγξτε το ισχύον κείμενο του ΠΚ ή ρωτήστε τον συνήγορό σας για την περίπτωσή σας.

Πρέπει να ζητήσω την αναστολή ή τη δίνει το δικαστήριο μόνο του;

Ο Άρειος Πάγος έχει δεχτεί ότι το δικαστήριο οφείλει να εξετάζει αυτεπαγγέλτως τη συνδρομή των προϋποθέσεων, και έχει αναιρέσει αποφάσεις που δεν το έκαναν (ΑΠ 562/2008, ΑΠ 2110/2009). Παρ΄ όλα αυτά, πρέπει να τη ζητήσετε ρητά και να προβάλετε τα στοιχεία που τη δικαιολογούν, γιατί η αιτιολογημένη αίτηση βελτιώνει σημαντικά τις πιθανότητες.

Ποιοι όροι μπορούν να τεθούν;

Το δικαστήριο μπορεί να θέσει, μεμονωμένα ή σωρευτικά, όρους όπως αποζημίωση του θύματος, καταβολή ποσού για κοινωφελή σκοπό, αφαίρεση άδειας οδήγησης για περιορισμένο χρόνο, θεραπευτικά προγράμματα, εμφάνιση στο αστυνομικό τμήμα ή απαγόρευση εξόδου από τη χώρα (άρθρο 99 παρ. 2 ΠΚ). Οι όροι αυτοί μπορούν αργότερα να τροποποιηθούν ή να αρθούν με αίτηση.

Τι είναι η αναστολή υπό επιτήρηση και ισχύει ακόμη;

Στο προϊσχύσαν δίκαιο (άρθρο 100Α ΠΚ) προβλεπόταν ειδική αναστολή υπό επιτήρηση επιμελητή κοινωνικής αρωγής. Με τον ισχύοντα ΠΚ οι όροι και η παρακολούθησή τους ρυθμίζονται στο άρθρο 99, και την εποπτεία ασκούν οι υπηρεσίες επιμελητών κοινωνικής αρωγής (π.δ. 195/2006). Για τον ακριβή τρόπο εφαρμογής ρωτήστε τον συνήγορό σας.

Ποια η διαφορά μεταξύ αναστολής και μετατροπής της ποινής;

Η αναστολή σημαίνει ότι η ποινή δεν εκτελείται υπό όρο, ενώ η μετατροπή αντικαθιστά την ποινή φυλάκισης με άλλη, π.χ. χρηματική ποινή ή κοινωφελή εργασία, κατά τις διατάξεις του ΠΚ. Πρόκειται για διαφορετικούς θεσμούς με διαφορετικές προϋποθέσεις, και ο ΑΠ έχει αναιρέσει απόφαση όπου μετατράπηκε ποινή χωρίς έλεγχο των προϋποθέσεων της αναστολής (ΑΠ 2282/2008).

Τι γίνεται αν παραβιάσω τους όρους;

Ο εισαγγελέας εκτέλεσης της ποινής μπορεί να απευθύνει έγγραφη προειδοποίηση ή να παραπέμψει την υπόθεση στο δικαστήριο εκτέλεσης, που μπορεί να τροποποιήσει ή να προσθέσει όρους, να μετατρέψει την ποινή σε κοινωφελή εργασία ή να διατάξει την έκτιση μέρους ή του συνόλου της ποινής. Ο καταδικασθείς κλητεύεται τουλάχιστον δέκα ημέρες πριν από τη συνεδρίαση.

Τι σημαίνει άρση ή ανάκληση της αναστολής;

Η ανάκληση χωρεί όταν αποδειχθεί ότι ο καταδικασθείς είχε προηγούμενη αμετάκλητη καταδίκη που εμπόδιζε την αναστολή (άρθρο 101 ΠΚ). Η άρση χωρεί όταν, στο διάστημα της αναστολής, επιβληθεί νέα ποινή στερητική της ελευθερίας για έγκλημα που τελέστηκε στο διάστημα αυτό (άρθρο 102 ΠΚ), εκτός αν το δικαστήριο ρητά ορίσει διαφορετικά λόγω ελαφράς φύσης της νέας πράξης.

Απαλλάσσομαι από τα έξοδα και την αποζημίωση αν πάρω αναστολή;

Όχι. Η αναστολή της ποινής δεν απαλλάσσει τον καταδικασμένο από την πληρωμή των δικαστικών εξόδων, της αστικής αποζημίωσης και της χρηματικής ικανοποίησης (άρθρο 104 παρ. 1 ΠΚ, ιστορικό κείμενο, με ανάλογη ρύθμιση στον ισχύοντα Κώδικα). Αν έχετε υποχρεώσεις προς τον παθόντα, οργανώστε εγκαίρως την εξόφλησή τους.

Μπορεί η αναστολή να ζητηθεί και στο εφετείο;

Ναι, αν η απόφαση είναι εκκλητή. Στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο μπορείτε να ζητήσετε εκ νέου την αναστολή και να προσκομίσετε νέα στοιχεία. Αν η απόφαση του δικαστηρίου που αρνήθηκε την αναστολή δεν είχε ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία, αυτό μπορεί να αποτελέσει λόγο αναίρεσης (ΑΠ 2034/2009).

Νομικός οδηγός: όλοι οι οδηγοί

6

Ανάλυση του εγγράφου μου →Νομικός οδηγόςΥποδείγματα συμβάσεωνΑρχική σελίδα της χώρας

Ενημέρωση: · Πηγές: Ποινικός Κώδικας π.δ. 283/1985, άρθρα 101 (ανάκληση της αναστολής), 102 (άρση της αναστολής) και 104 (δικαστικές δαπάνες, αποζημιώσεις και παρεπόμενες ποινές) – ιστορικό κείμενο· η αναστολή υπό όρο ρυθμίζεται στον ισχύοντα ΠΚ ν. 4619/2019, άρθρα 99 επ., Π.δ. 195/2006, οργάνωση και λειτουργία των υπηρεσιών επιμελητών κοινωνικής αρωγής: επιτήρηση προσώπων με αναστολή υπό επιτήρηση, μετατροπή ποινής σε κοινωφελή εργασία (άρθρο 14), Ν. 2776/1999, Σωφρονιστικός Κώδικας – ιστορικό κείμενο 1999 (έκτιση της ποινής στα καταστήματα κράτησης), Ποινικός Κώδικας ν. 4619/2019, άρθρα 99 (αναστολή υπό όρο), 100 (αναστολή εκτέλεσης μέρους της ποινής), 101 επ., ισχύον κείμενο (ΦΕΚ Α΄ 95/11.6.2019), et.gr, EUR-Lex

Οι επεξηγήσεις παράγονται από το επίσημο κείμενο και είναι ενδεικτικές· δεσμευτικό είναι μόνο το πλήρες κείμενο, στο οποίο παραπέμπει κάθε σελίδα. Η Europaius παρέχει νομική πληροφόρηση, όχι δικηγορικές υπηρεσίες.