Έφεση σε πολιτική δίκη: προθεσμία, παράβολο, αναστολή
Η έφεση είναι το τακτικό ένδικο μέσο με το οποίο ο διάδικος που έχασε, ολικά ή εν μέρει, μια πολιτική δίκη ζητά από ανώτερο δικαστήριο να εξετάσει ξανά την υπόθεση και να εξαφανίσει την πρωτόδικη απόφαση. Ρυθμίζεται στα άρθρα 511 επ. του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Το πιο συχνό και πιο ακριβό λάθος στην πράξη δεν είναι η αδυναμία των λόγων αλλά η προθεσμία: η έφεση που ασκείται έστω και μία ημέρα εκπρόθεσμα απορρίπτεται ως απαράδεκτη, το δικαστήριο το ελέγχει αυτεπαγγέλτως και η πρωτόδικη απόφαση γίνεται τελεσίδικη. Ο οδηγός απευθύνεται σε ενάγοντες, εναγομένους και οφειλέτες που έλαβαν απόφαση πολιτικού δικαστηρίου, εξηγεί από πότε τρέχει η προθεσμία των 30 ημερών και τι ισχύει όταν η απόφαση δεν έχει επιδοθεί, πού κατατίθεται το δικόγραφο, ποιους λόγους μπορείτε να προβάλετε, τι σημαίνουν το παράβολο και η αναστολή εκτέλεσης και τι γίνεται αν χάσετε τον χρόνο. Δεν αφορά τη διοικητική δίκη, όπου ισχύει ο Κώδικας Διοικητικής Δικονομίας, ούτε την ποινική δίκη. Το αποτέλεσμα, αν ενεργήσετε εγκαίρως, είναι νέα κρίση της υπόθεσης από το δευτεροβάθμιο δικαστήριο και, ως τότε, ανάσχεση της εκτέλεσης εκτός από τις προσωρινά εκτελεστές αποφάσεις.
Βασικά στοιχεία
Προθεσμία
Η έφεση ασκείται μέσα σε 30 ημέρες από την επίδοση της απόφασης, όταν ο εκκαλών διαμένει στην Ελλάδα (άρθρο 518 ΚΠολΔ), και σε μεγαλύτερη προθεσμία για όποιον διαμένει στο εξωτερικό ή είναι άγνωστης διαμονής. Αν η απόφαση δεν έχει επιδοθεί, ισχύει η καταχρηστική προθεσμία των 2 ετών από τη δημοσίευσή της, ενώ πριν από τη μεταρρύθμιση του 2015 ήταν 3 έτη. Η προθεσμία δεν παρατείνεται και η εκπρόθεσμη έφεση απορρίπτεται αυτεπαγγέλτως ως απαράδεκτη (άρθρο 532 ΚΠολΔ). Η προθεσμία αρχίζει την επόμενη ημέρα από την επίδοση και λήγει στις 7 το βράδυ της τελευταίας ημέρας, ή της επόμενης εργάσιμης αν αυτή είναι αργία (άρθρο 144 ΚΠολΔ).
Τι να κάνετε
- Βεβαιωθείτε ότι η απόφαση είναι εκκλητή και ποια ακριβώς είναι. Ζητήστε από τη γραμματεία αντίγραφο της οριστικής απόφασης και ελέγξτε αν περατώνει τη δίκη ή είναι μη οριστική. Κατά κανόνα έφεση χωρεί κατά των οριστικών αποφάσεων του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, ενώ για ορισμένες κατηγορίες, π.χ. για τις αποφάσεις στις μικροδιαφορές, το δικονομικό σύστημα περιορίζει ή αποκλείει το ένδικο μέσο, όπως εξηγεί ο οδηγός για τις μικροδιαφορές. Σημειώστε το είδος της διαδικασίας (τακτική, ειδική, ασφαλιστικά), το δικαστήριο που εξέδωσε την απόφαση, τον αριθμό και την ημερομηνία δημοσίευσής της, γιατί από αυτά κρίνονται το αρμόδιο δευτεροβάθμιο δικαστήριο και η προθεσμία.
- Εντοπίστε πότε επιδόθηκε η απόφαση και με ποιον τρόπο, γιατί από εκεί ξεκινά η προθεσμία. Η επίδοση γίνεται από δικαστικό επιμελητή, του οποίου έργο είναι η ενέργεια επιδόσεως δικογράφων και εξωδίκων εγγράφων (άρθρο 1 ν. 2318/1995). Για φυσικό πρόσωπο το έγγραφο παραδίδεται στα χέρια του, αλλιώς σε πρόσωπα που ορίζει ο ΚΠολΔ, και σε περίπτωση απουσίας ακολουθεί θυροκόλληση με αντίγραφο στην αστυνομία (άρθρα 126 έως 129 και 139 ΚΠολΔ, όπως ερμηνεύονται στην ΑΠ 1194/2014 για νομικά πρόσωπα). Ελέγξτε την έκθεση επίδοσης: αν η επίδοση είναι άκυρη, η προθεσμία δεν έχει αρχίσει. Αν ο αντίδικος δεν έχει επιδώσει, εξετάστε αν συμφέρει να επιδώσετε εσείς, ώστε να κλείσει ο χρόνος.
- Υπολογίστε την προθεσμία με ακρίβεια. Για τον εκκαλούντα που διαμένει στην Ελλάδα η έφεση ασκείται σε 30 ημέρες από την επίδοση της απόφασης (άρθρο 518 ΚΠολΔ, όπως παραθέτει η ΑΠ 456/2013). Η προθεσμία αρχίζει την επόμενη ημέρα και λήγει στις 7 το βράδυ της τελευταίας ημέρας ή της επόμενης μη αργίας (άρθρο 144 ΚΠολΔ, ΑΠ 837/2013). Αν η απόφαση δεν έχει επιδοθεί, το ένδικο μέσο ασκείται το πολύ μέσα σε 2 έτη από τη δημοσίευση· πριν από τον ν. 4335/2015 η καταχρηστική αυτή προθεσμία ήταν τριετής, όπως αναφέρει ακόμη η ΑΠ 751/2013. Για τους κληρονόμους η προθεσμία αρχίζει πάντοτε από την επίδοση σ' αυτούς. Σημειώστε επίσης ότι για διάδικο στο εξωτερικό ισχύει μεγαλύτερη προθεσμία.
- Αποφασίστε με δικηγόρο αν συμφέρει η έφεση και σε ποιο μέρος της απόφασης. Η έφεση επιτρέπει πλήρη επανεξέταση της υπόθεσης, τόσο των πραγματικών ζητημάτων όσο και των νομικών, αλλά περιορίζεται από το αντικείμενο που ορίζει το δικόγραφο. Μπορεί να στραφεί μόνο κατά ορισμένων κεφαλαίων της απόφασης. Σταθμίστε το κόστος του δευτεροβάθμιου αγώνα, το παράβολο, τις αμοιβές, τον χρόνο μέχρι τη συζήτηση, και το ενδεχόμενο να ασκήσει και ο αντίδικος αντέφεση. Ζητήστε από τον δικηγόρο γραπτή εκτίμηση των πιθανοτήτων και συμφωνήστε εγκαίρως για την ανάθεση, ώστε να μην αναλωθεί η προθεσμία σε διαπραγματεύσεις.
- Συντάξτε το δικόγραφο της έφεσης με ορισμένους λόγους. Η έφεση πρέπει να προσδιορίζει την προσβαλλόμενη απόφαση, να εκθέτει τους λόγους και να διατυπώνει ακριβές αίτημα: εξαφάνιση ολική ή μερική και, κατά περίπτωση, νέα κρίση της υπόθεσης. Λόγοι έφεσης είναι οι νομικές πλημμέλειες, όπως η εσφαλμένη ερμηνεία ή εφαρμογή διάταξης, και οι πραγματικές, όπως η εσφαλμένη εκτίμηση των αποδείξεων, καθώς και οι δικονομικές παραβάσεις. Αόριστοι λόγοι κινδυνεύουν να απορριφθούν ως απαράδεκτοι. Προσθέστε τα έγγραφα που προσκομίζετε εκ νέου ή επικαλείστε από τον πρώτο βαθμό, με την επιφύλαξη των περιορισμών του ΚΠολΔ για νέους ισχυρισμούς στο δεύτερο βαθμό.
- Καταθέστε το δικόγραφο στη γραμματεία και πληρώστε το παράβολο. Τα ένδικα μέσα ασκούνται με κατάθεση δικογράφου στη γραμματεία του δικαστηρίου που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση και σύνταξη σχετικής έκθεσης κατάθεσης (άρθρο 495 παρ. 1 ΚΠολΔ, όπως παραθέτει η ΑΠ 456/2013). Ο νόμος απαιτεί παράβολο για την άσκηση της έφεσης, υπέρ του Δημοσίου, που καταβάλλεται ηλεκτρονικά· το ύψος του ορίζει το άρθρο 495 ΚΠολΔ, και ο δικηγόρος σας ελέγχει το ισχύον ποσό πριν από την κατάθεση. Η κατάθεση πρέπει να γίνει μέσα στην προθεσμία του άρθρου 518. Η απλή κατάθεση χωρίς επίδοση προς τον εφεσίβλητο και χωρίς κλήτευση δεν αρκεί για να προχωρήσει η δίκη.
- Επιδώστε την έφεση στον εφεσίβλητο με δικαστικό επιμελητή και προσδιορίστε δικάσιμο. Η έφεση, μαζί με την κλήση για τη δικάσιμο, πρέπει να επιδοθεί στον αντίδικο μέσα στις προθεσμίες που ορίζει ο ΚΠολΔ, γιατί αλλιώς η συζήτηση κηρύσσεται απαράδεκτη και ο εκκαλών κινδυνεύει με ερημοδικία ή με απόρριψη. Φυλάξτε την έκθεση επίδοσης, γιατί το δευτεροβάθμιο δικαστήριο ελέγχει αυτεπαγγέλτως αν η έφεση ασκήθηκε εμπρόθεσμα και με τις νόμιμες διατυπώσεις (άρθρο 532 ΚΠολΔ). Μετά την επίδοση, κατατίθενται προτάσεις και τα αποδεικτικά μέσα μέσα στις προθεσμίες του νόμου, γιατί η παράλειψη οδηγεί σε ερημοδικία, όπως δείχνει και η ΑΠ 751/2013.
- Εξετάστε την αναστολή της εκτέλεσης της απόφασης. Η προθεσμία της έφεσης και η άσκησή της αναστέλλουν κατά κανόνα την εκτέλεση της προσβαλλόμενης απόφασης (άρθρο 521 ΚΠολΔ), εκτός αν αυτή έχει κηρυχθεί προσωρινά εκτελεστή, οπότε ο δανειστής μπορεί να εκτελέσει ακόμη και όσο εκκρεμεί η έφεση. Στην περίπτωση αυτή μπορείτε να ζητήσετε από το αρμόδιο δικαστήριο αναστολή της εκτέλεσης με αίτηση του άρθρου 912 ΚΠολΔ, προβάλλοντας κίνδυνο ανεπανόρθωτης βλάβης και, συχνά, προσφέροντας εγγύηση. Η αίτηση πρέπει να είναι πλήρως τεκμηριωμένη και να κατατεθεί πριν επισπευστούν κατασχέσεις. Για τη διαταγή πληρωμής και την ανακοπή, βλέπε τον οδηγό για τη διαταγή πληρωμής.
- Προετοιμαστείτε για τη συζήτηση και το ενδεχόμενο προσβολής εκτός των ορίων της έφεσης. Στη συζήτηση παρίσταται ο δικηγόρος σας. Το δικαστήριο εξετάζει πρώτα το παραδεκτό: την εμπρόθεσμη άσκηση, τη νομιμοποίηση, την επίδοση και την κατάθεση. Αν η έφεση απορριφθεί ως εκπρόθεσμη, μπορείτε να ισχυριστείτε ανώτερη βία ή δόλο του αντιδίκου και να ζητήσετε επαναφορά των πραγμάτων (άρθρα 152 επ. ΚΠολΔ), αλλά η ελαφρά ασθένεια του δικηγόρου δεν αρκεί (ΑΠ 456/2013). Μετά την έκδοση της απόφασης του εφετείου, εξετάστε αναίρεση στον Άρειο Πάγο, με προθεσμία 30 ημερών από την επίδοση (άρθρο 564 παρ. 1 ΚΠολΔ) και περιορισμένους λόγους (άρθρο 559).
Τι να προσέξετε
- Η εκπρόθεσμη έφεση απορρίπτεται ως απαράδεκτη, αυτεπαγγέλτως, και η πρωτόδικη απόφαση γίνεται τελεσίδικη. Το ένα εργάσιμο της προθεσμίας έχει σημασία, γιατί λήγει στις 7 το βράδυ της τελευταίας ημέρας.
- Η εσφαλμένη εκτίμηση ότι η προθεσμία τρέχει από τη δημοσίευση και όχι από την επίδοση οδηγεί σε λάθος υπολογισμό. Αν υπάρχει επίδοση, η προθεσμία είναι 30 ημέρες από αυτήν· μόνο χωρίς επίδοση ισχύει η καταχρηστική διετής προθεσμία από τη δημοσίευση.
- Η αμέλεια ή ελαφρά ασθένεια του δικηγόρου δεν συνιστά ανώτερη βία, γιατί ο διάδικος μπορεί να αναθέσει την άσκηση σε άλλο δικηγόρο, έστω και μη συνεργάτη (ΑΠ 456/2013). Μόνο αιφνίδια σοβαρή ασθένεια μπορεί να θεωρηθεί ανώτερη βία (ΑΠ 751/2013).
- Η έφεση χωρίς σαφείς λόγους ή με λόγους που δεν αναφέρονται στην απόφαση απορρίπτεται ως αόριστη. Η σύντομη διατύπωση «η απόφαση είναι άδικη» δεν αρκεί και δεν διορθώνεται εκ των υστέρων.
- Η μη τήρηση της διαδικασίας μετά την κατάθεση, όπως η εκπρόθεσμη επίδοση προς τον εφεσίβλητο ή η παράλειψη κατάθεσης προτάσεων, οδηγεί σε απαράδεκτο ή ερημοδικία. Η κατάθεση δεν ολοκληρώνει από μόνη της την άσκηση.
- Η εκτέλεση συνεχίζεται κανονικά όταν η απόφαση είναι προσωρινά εκτελεστή. Αν δεν ζητήσετε αναστολή εγκαίρως, ο αντίδικος μπορεί να κατασχέσει λογαριασμούς ή μισθό πριν συζητηθεί η έφεση.
- Η άσκηση έφεσης χωρίς εκτίμηση κόστους μπορεί να επιβαρύνει με έξοδα του αντιδίκου, ιδίως αν η έφεση είναι προδήλως αβάσιμη. Σταθμίστε το ενδεχόμενο και τη δυνατότητα συμβιβασμού πριν από τη συζήτηση.
- Η παραλαβή της έφεσης του αντιδίκου δεν εξαντλεί τις δικές σας δυνατότητες. Αν ο αντίδικος ασκήσει έφεση και εσείς θέλετε να προσβάλετε άλλα κεφάλαια, εξετάστε αντέφεση εγκαίρως, γιατί αλλιώς η απόφαση γίνεται τελεσίδικη ως προς εσάς.
Νομική βάση
Σχετικές δικαστικές αποφάσεις
Συχνές ερωτήσεις
Πόσες ημέρες έχω για να κάνω έφεση;
Αν διαμένετε στην Ελλάδα και η απόφαση σας έχει επιδοθεί, έχετε 30 ημέρες από την επίδοση (άρθρο 518 ΚΠολΔ). Η προθεσμία αρχίζει την επόμενη ημέρα και λήγει στις 7 το βράδυ της τελευταίας ημέρας ή της επόμενης εργάσιμης αν αυτή είναι αργία. Για διάδικο που διαμένει στο εξωτερικό ή είναι άγνωστης διαμονής ισχύει μεγαλύτερη προθεσμία.
Τι ισχύει αν η απόφαση δεν μου έχει επιδοθεί;
Αν δεν έχει γίνει επίδοση, η έφεση μπορεί να ασκηθεί μέσα σε 2 έτη από τη δημοσίευση της απόφασης, μετά την οποία το δικαίωμα χάνεται. Το όριο των 2 ετών ισχύει μετά τον ν. 4335/2015· παλαιότερα ήταν 3 έτη, όπως αναφέρει η ΑΠ 751/2013. Για τους κληρονόμους η προθεσμία αρχίζει πάντα από την επίδοση της απόφασης σ' αυτούς.
Πού κατατίθεται η έφεση;
Το δικόγραφο κατατίθεται στη γραμματεία του δικαστηρίου που εξέδωσε την απόφαση και συντάσσεται έκθεση κατάθεσης (άρθρο 495 παρ. 1 ΚΠολΔ, ΑΠ 456/2013). Εκδικάζεται από το δευτεροβάθμιο δικαστήριο: το Εφετείο για αποφάσεις πρωτοδικείου και το πολυμελές πρωτοδικείο για αποφάσεις που εκδόθηκαν στην αρμοδιότητα του πρώην ειρηνοδικείου. Ο δικηγόρος σας επιβεβαιώνει την αρμοδιότητα πριν από την κατάθεση.
Χρειάζεται παράβολο για την έφεση και πόσο είναι;
Ναι, ο ΚΠολΔ απαιτεί παράβολο για την άσκηση της έφεσης, υπέρ του Δημοσίου, που καταβάλλεται ηλεκτρονικά και προσκομίζεται κατά την κατάθεση ή τη συζήτηση. Το ακριβές ποσό ορίζεται στο άρθρο 495 ΚΠολΔ και μπορεί να αλλάξει με νεότερους νόμους, γι' αυτό ελέγξτε το ισχύον ποσό στην ηλεκτρονική πύλη ή με τον δικηγόρο σας.
Αναστέλλει η έφεση την εκτέλεση της απόφασης;
Κατά κανόνα ναι: η προθεσμία και η άσκηση της έφεσης αναστέλλουν την εκτέλεση (άρθρο 521 ΚΠολΔ). Εξαίρεση αποτελούν οι αποφάσεις που κηρύχθηκαν προσωρινά εκτελεστές, για τις οποίες μπορείτε να ζητήσετε αναστολή με ξεχωριστή αίτηση (άρθρο 912 ΚΠολΔ), προβάλλοντας κίνδυνο ανεπανόρθωτης βλάβης. Η αναστολή δεν δίνεται αυτόματα.
Ποιοι είναι οι λόγοι για να κάνω έφεση;
Η έφεση στηρίζεται σε νομικό σφάλμα (λανθασμένη ερμηνεία ή εφαρμογή του νόμου), σε εσφαλμένη εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδείξεων ή σε δικονομικές πλημμέλειες. Επιτρέπει πλήρη επανεξέταση της υπόθεσης μέσα στα όρια των λόγων που προβάλλετε (άρθρο 511 επ. ΚΠολΔ). Οι λόγοι πρέπει να είναι συγκεκριμένοι, γιατί τα γενικόλογα επιχειρήματα απορρίπτονται.
Τι γίνεται αν χάσω την προθεσμία;
Το δευτεροβάθμιο δικαστήριο απορρίπτει την έφεση ως απαράδεκτη, αυτεπαγγέλτως (άρθρο 532 ΚΠολΔ), και η πρωτόδικη απόφαση γίνεται τελεσίδικη. Η μόνη διέξοδος είναι να αποδείξετε ανώτερη βία ή δόλο του αντιδίκου και να ζητήσετε επαναφορά των πραγμάτων (άρθρα 152 επ.). Η ελαφρά ασθένεια του δικηγόρου δεν αρκεί (ΑΠ 456/2013).
Μπορεί και ο αντίδικος να κάνει έφεση ή αντέφεση;
Ναι. Όποιος έχασε, ολικά ή μερικά, έχει δικαίωμα έφεσης, και ο εφεσίβλητος μπορεί να ασκήσει δική του έφεση ή αντέφεση κατά των κεφαλαίων που τον βλάπτουν. Αν θέλετε να προσβάλετε άλλα μέρη της απόφασης, ο δικηγόρος σας υπολογίζει τις προθεσμίες από την επίδοση και δεν περιμένει την έφεση του αντιδίκου.
Η προθεσμία της έφεσης ισχύει και στη διοικητική δίκη;
Όχι. Στη διοικητική δίκη ισχύει ο Κώδικας Διοικητικής Δικονομίας: η έφεση κατά πρωτόδικης απόφασης ασκείται σε 60 ημέρες από την επίδοση και δεν μπορεί να ασκηθεί αν έχουν περάσει 3 χρόνια από τη δημοσίευση (άρθρο 94 ΚΔΔ). Ο παρών οδηγός αφορά μόνο την πολιτική δίκη.
Μπορώ να κάνω έφεση χωρίς δικηγόρο;
Στην πράξη όχι. Η έφεση ενώπιον του Εφετείου απαιτεί δικηγόρο, και οι τυπικές προϋποθέσεις, ο ακριβής υπολογισμός της προθεσμίας και η κατάθεση προτάσεων είναι ζητήματα στα οποία τα λάθη δεν διορθώνονται. Αν δεν έχετε πόρους, εξετάστε το ευεργέτημα πενίας ή τη νομική βοήθεια για πολίτες χαμηλού εισοδήματος (ν. 3226/2004), και υποβάλετε εγκαίρως αίτηση.
Νομικός οδηγός: όλοι οι οδηγοί
Ανάλυση του εγγράφου μου →Νομικός οδηγόςΥποδείγματα συμβάσεωνΑρχική σελίδα της χώρας