Overeenkomst ontbinden: hoe en wanneer mag het?
Een aannemer die maanden niet komt opdagen, een leverancier die de verkeerde machines blijft sturen, een koper die niet betaalt: wie met een tekortschietende contractspartij zit, wil vaak van de overeenkomst af en zijn geld terug. Het Nederlandse recht geeft daarvoor de ontbinding. Iedere tekortkoming in de nakoming geeft de wederpartij in beginsel de bevoegdheid de overeenkomst geheel of gedeeltelijk te ontbinden (art. 6:265 lid 1 BW). Daarvoor hoeft u niet naar de rechter: een schriftelijke verklaring is genoeg (art. 6:267 BW).
Toch gaat het in de praktijk vaak mis. Wie ontbindt terwijl de wederpartij nog niet in verzuim is, legt een ongerechtvaardigde verklaring af en komt daardoor zelf in verzuim. Wie niet weet wat er na ontbinding moet worden teruggegeven, laat geld liggen. Deze gids loopt de stappen door: de tekortkoming vaststellen, de wederpartij in gebreke stellen, de ontbindingsverklaring opstellen, de ongedaanmaking afwikkelen en schadevergoeding vorderen. Ook het verschil met verwante figuren komt aan bod: een ontbindende voorwaarde in het contract, het herroepingsrecht van veertien dagen voor consumenten en de bijzondere regels bij een gebrekkig product. De gids is geschreven voor particulieren en kleine ondernemers die een overeenkomst naar Nederlands recht willen beëindigen omdat de andere partij niet levert wat is afgesproken.
Kernpunten
Termijn
De rechtsvordering tot ontbinding wegens een tekortkoming verjaart vijf jaar na de dag waarop u met de tekortkoming bekend bent geworden, en in elk geval twintig jaar nadat zij is ontstaan (art. 3:311 lid 1 BW); met die verjaring vervalt ook de bevoegdheid om buitengerechtelijk te ontbinden (art. 6:268 BW). Na de ontbinding hebt u vijf jaar om de ongedaanmaking, zoals terugbetaling, te vorderen (art. 3:311 lid 2 BW). Een ingebrekestelling moet een redelijke termijn bevatten; voor eenvoudige prestaties is dat vaak één tot twee weken, voor bouwwerk of maatwerk langer. Het herroepingsrecht van een consument bij koop op afstand bedraagt veertien dagen (art. 6:230o BW).
Wat te doen
Stel vast dat er een tekortkoming is die ontbinding rechtvaardigt. Ontbinding is mogelijk bij iedere tekortkoming in de nakoming van een verbintenis uit een wederkerige overeenkomst: te laat, gebrekkig of helemaal niet presteren (art. 6:265 lid 1 BW).
De wet maakt een uitzondering voor een tekortkoming die gezien haar bijzondere aard of geringe betekenis de ontbinding met haar gevolgen niet rechtvaardigt. Een kleine kras op een nieuwe keuken rechtvaardigt geen ontbinding van de hele koop; dan ligt herstel of prijsvermindering meer voor de hand. U kunt ook gedeeltelijk ontbinden, wat leidt tot een evenredige vermindering van de wederzijdse prestaties (art. 6:270 BW). Ontbinding is uitgesloten als u zelf als schuldeiser in verzuim bent, bijvoorbeeld omdat u de aannemer geen toegang tot de woning gaf (art. 6:266 lid 1 BW).
Ga na of de wederpartij in verzuim moet zijn. Zolang nakoming nog mogelijk is, ontstaat de bevoegdheid tot ontbinding pas als de schuldenaar in verzuim is (art. 6:265 lid 2 BW). Dat is de meest gemaakte fout: wie meteen ontbindt na een gemiste leverdatum, terwijl de leverancier nog kan leveren, ontbindt te vroeg.
Verzuim is niet nodig als nakoming blijvend onmogelijk is geworden, bijvoorbeeld omdat een unieke zaak is verloren gegaan of een datum is verstreken waarna de prestatie geen zin meer heeft. Bij duurovereenkomsten kan een tekortkoming in het verleden niet meer worden hersteld: wie gedurende een seizoen een afgesproken prestatie niet leverde, kan dat niet alsnog doen, zodat ontbinding op dat punt zonder verzuim mogelijk is (ECLI:NL:HR:2006:AU4122). Twijfelt u, stuur dan altijd eerst een ingebrekestelling; dat kost weinig en voorkomt een procedure over de vraag of verzuim was ingetreden.
Stel de wederpartij schriftelijk in gebreke. Het verzuim treedt in wanneer de schuldenaar bij een schriftelijke aanmaning een redelijke termijn voor de nakoming krijgt en binnen die termijn niet nakomt (art. 6:82 lid 1 BW). Noem in de brief de overeenkomst, wat er precies niet is nagekomen, wat u verlangt en een concrete einddatum, en kondig aan dat u na het verstrijken van die datum de overeenkomst kunt ontbinden en schadevergoeding zult vorderen.
De ingebrekestelling geeft de schuldenaar een laatste kans; hoe lang de termijn moet zijn, hangt af van de omstandigheden, waaronder de tijd die hij al had om zich voor te bereiden (ECLI:NL:HR:2019:1581). Blijkt uit de houding van de wederpartij dat aanmaning nutteloos is, of kan zij tijdelijk niet nakomen, dan volstaat een schriftelijke mededeling dat u haar aansprakelijk stelt (art. 6:82 lid 2 BW). Verstuur de brief aantoonbaar.
Controleer of het verzuim al zonder ingebrekestelling is ingetreden. Dat is zo als een fatale termijn verstrijkt zonder nakoming, als de verbintenis strekt tot schadevergoeding, of als u uit een mededeling van de wederpartij moet afleiden dat zij niet zal nakomen (art. 6:83 BW). Een termijn is alleen fataal als uit de overeenkomst blijkt dat hij die strekking heeft; een ‘verwachte’ of ‘streefdatum’ is dat meestal niet.
De opsomming in art. 6:83 BW is niet limitatief. Ook de redelijkheid en billijkheid kunnen meebrengen dat geen ingebrekestelling nodig is, bijvoorbeeld als de wederpartij duidelijk heeft gemaakt dat zij niet alsnog deugdelijk zal presteren (ECLI:NL:HR:2003:AI0827). Dreigt de wederpartij in de toekomst tekort te schieten, dan kunt u haar schriftelijk vragen binnen een redelijke termijn te verklaren dat zij zal nakomen; reageert zij niet, dan treden de gevolgen van niet-nakoming al vóór de vervaldatum in (art. 6:80 lid 1 onder c BW).
Overweeg eerst op te schorten. Komt de wederpartij haar verbintenis niet na, dan mag u de nakoming van uw eigen tegenprestatie opschorten (art. 6:262 lid 1 BW): u betaalt de laatste termijn van de aannemer niet zolang het werk niet af is. Bij gedeeltelijke of gebrekkige nakoming mag u alleen opschorten voor zover de tekortkoming dat rechtvaardigt (art. 6:262 lid 2 BW); houd dus niet het hele bedrag in voor een klein gebrek.
Moet u als eerste presteren en hebt u na het sluiten van de overeenkomst goede grond om te vrezen dat de wederpartij niet zal nakomen, bijvoorbeeld omdat zij in betalingsproblemen verkeert, dan mag u ook opschorten (art. 6:263 BW). Opschorten houdt de overeenkomst in stand en zet druk. Kondig het schriftelijk aan, zodat de wederpartij weet waarom u niet betaalt en u niet zelf als wanbetaler wordt aangemerkt.
Ontbind met een schriftelijke verklaring. Is de wederpartij in verzuim of is nakoming onmogelijk, dan ontbindt u door een schriftelijke verklaring; is de overeenkomst langs elektronische weg gesloten, dan mag die verklaring ook elektronisch (art. 6:267 lid 1 BW). Vermeld welke overeenkomst u ontbindt, geheel of voor welk deel, op welke tekortkoming u zich beroept, wat u terugvordert en dat u schadevergoeding vordert. De ontbinding werkt vanaf het moment dat de verklaring de wederpartij bereikt; zij heeft geen terugwerkende kracht (art. 6:269 BW).
Een ongerechtvaardigde ontbindingsverklaring heeft geen rechtsgevolg: de overeenkomst blijft bestaan en wie de verklaring aflegde, komt daardoor in beginsel zelf in verzuim (ECLI:NL:HR:2011:BQ1684). Betwist de wederpartij de ontbinding, dan beslist de rechter in een verklaring voor recht of de ontbinding terecht was. U kunt de ontbinding ook direct door de rechter laten uitspreken (art. 6:267 lid 2 BW).
Wikkel de ongedaanmaking af. Door de ontbinding worden beide partijen bevrijd van hun nog niet nagekomen verbintenissen. Wat al is gepresteerd, moet worden teruggegeven: betaalde bedragen terug, geleverde zaken retour (art. 6:271 BW). Vanaf het moment dat u redelijkerwijs met ontbinding rekening moet houden, moet u als zorgvuldig schuldenaar zorgen dat u het ontvangene kunt teruggeven (art. 6:273 BW); gebruik een geleverde auto dus niet intensief door.
Kan een prestatie naar haar aard niet worden teruggegeven, zoals verrichte diensten of verbruikt materiaal, dan komt er een vergoeding voor in de plaats ter hoogte van de waarde op het moment van ontvangst; was de prestatie gebrekkig, dan beperkt die vergoeding zich tot de waarde die zij voor u werkelijk had (art. 6:272 BW). Wie zo’n waardevergoeding wil verrekenen, moet haar zelf stellen en bewijzen (ECLI:NL:HR:2025:1156). Een vordering tot ongedaanmaking verjaart vijf jaar na de ontbinding (art. 3:311 lid 2 BW).
Vorder schadevergoeding naast de ontbinding. De partij wier tekortkoming tot de ontbinding leidde, moet de schade vergoeden die u lijdt doordat de overeenkomst niet wordt uitgevoerd maar ontbonden (art. 6:277 lid 1 BW). Denk aan de meerprijs die u aan een andere aannemer of leverancier betaalt, gederfde winst en redelijke kosten om buiten rechte betaling te krijgen (art. 6:96 BW). U wordt in beginsel in de positie gebracht waarin u zou zijn geweest als de overeenkomst goed was nagekomen.
Voorwaarde is dat de tekortkoming aan de wederpartij kan worden toegerekend (art. 6:74 lid 1 BW). Is dat niet zo, bijvoorbeeld bij echte overmacht (art. 6:75 BW), dan kunt u wel ontbinden, maar is schadevergoeding beperkt tot het voordeel dat de wederpartij door de tekortkoming genoot (art. 6:277 lid 2 en 6:78 BW). Leg uw schade vast met offertes, facturen en correspondentie.
Onderscheid ontbinding van verwante figuren. Een ontbindende voorwaarde is een afspraak in het contract waardoor de verbintenis vanzelf vervalt als een bepaalde gebeurtenis plaatsvindt, bijvoorbeeld als de koper geen hypotheek krijgt (art. 6:22 BW). Daarvoor is geen tekortkoming nodig; u moet alleen tijdig een beroep doen op de voorwaarde zoals in het contract staat.
Het herroepingsrecht is een recht van de consument om een overeenkomst op afstand of buiten de verkoopruimte binnen veertien dagen zonder opgave van redenen te ontbinden (art. 6:230o BW); ook daarvoor is geen tekortkoming nodig. Bij een gebrekkig product dat een consument kocht, gaan de regels van de consumentenkoop voor: eerst herstel of vervanging, en pas daarna ontbinding (art. 7:22 BW). Een beding in algemene voorwaarden dat de bevoegdheid van een consument tot ontbinding uitsluit of beperkt, geldt als onredelijk bezwarend en is vernietigbaar (art. 6:236 onder b BW).
Ga naar de rechter als de wederpartij niet meewerkt. Weigert de wederpartij terug te betalen of betwist zij de ontbinding, dan dagvaardt u haar. De kantonrechter behandelt vorderingen tot € 25.000 en procedeert zonder verplichte advocaat (art. 93 Rv); boven dat bedrag is de rechtbank bevoegd en hebt u een advocaat nodig. U betaalt griffierecht, afhankelijk van de hoogte van de vordering en of u particulier of onderneming bent; raadpleeg het actuele tarief bij de Rechtspraak.
Vorder in de dagvaarding een verklaring voor recht dat de overeenkomst is ontbonden, of vorder subsidiair dat de rechter haar ontbindt, plus terugbetaling en schadevergoeding met wettelijke rente. Bewaar de ingebrekestelling, de ontbindingsverklaring en alle correspondentie: die vormen de kern van uw bewijs.
Waarop letten
- Te vroeg ontbinden: zolang de wederpartij nog kan nakomen en niet in verzuim is, ontstaat geen bevoegdheid tot ontbinding (art. 6:265 lid 2 BW). Een ongerechtvaardigde ontbindingsverklaring kan u zelf in verzuim brengen (ECLI:NL:HR:2011:BQ1684).
- Een ingebrekestelling zonder concrete termijn of met een onredelijk korte termijn: dan treedt het verzuim mogelijk niet in en is uw ontbinding aanvechtbaar. Noem een vaste datum en houd rekening met de aard van de prestatie.
- Ontbinden bij een kleine tekortkoming: een tekortkoming van geringe betekenis rechtvaardigt geen ontbinding (art. 6:265 lid 1 BW); kies dan voor herstel, prijsvermindering of gedeeltelijke ontbinding.
- Het hele bedrag inhouden voor een klein gebrek: opschorting mag alleen voor zover de tekortkoming dat rechtvaardigt (art. 6:262 lid 2 BW). Houdt u te veel in, dan kunt u zelf tekortschieten.
- Het ontvangene niet zorgvuldig bewaren: na ontbinding moet u terugleveren; wie de zaak intussen verbruikt of beschadigt, kan de waarde moeten vergoeden (art. 6:271–6:273 BW).
- Mondeling ontbinden: de wet eist een schriftelijke (of bij online gesloten overeenkomsten elektronische) verklaring (art. 6:267 lid 1 BW). Een telefoongesprek bewijst niets.
- Een ontbindende voorwaarde verwarren met ontbinding wegens tekortkoming: een contractuele voorwaarde, zoals een financieringsvoorbehoud, heeft eigen termijnen en vormvereisten die in het contract staan; mist u die termijn, dan vervalt het beroep erop.
Juridische grondslag
Gerelateerde rechterlijke uitspraken
Veelgestelde vragen
Kan ik een overeenkomst zomaar ontbinden?
Nee. Ontbinding wegens tekortkoming vereist dat de wederpartij haar verplichtingen niet nakomt en, als nakoming nog mogelijk is, dat zij in verzuim is (art. 6:265 BW). Wilt u zonder tekortkoming van een overeenkomst af, dan hebt u een contractuele opzeggingsmogelijkheid, een ontbindende voorwaarde of, als consument bij een online aankoop, het herroepingsrecht van veertien dagen nodig.
Moet ik eerst een ingebrekestelling sturen?
In de meeste gevallen wel. Zolang nakoming nog mogelijk is, kunt u pas ontbinden als de wederpartij in verzuim is, en dat ontstaat meestal pas na een schriftelijke aanmaning met een redelijke termijn (art. 6:82 BW). Geen ingebrekestelling is nodig bij een fatale termijn, als de wederpartij meedeelt dat zij niet zal nakomen of als nakoming blijvend onmogelijk is (art. 6:83 BW).
Wat is een redelijke termijn in een ingebrekestelling?
Dat hangt af van de prestatie en van de tijd die de wederpartij al had (ECLI:NL:HR:2019:1581). Voor de betaling van een factuur of de levering van een voorradig product is een week tot veertien dagen meestal redelijk. Voor herstel van bouwwerk of maatwerk kan een langere termijn nodig zijn. Een te korte termijn kan ertoe leiden dat het verzuim later intreedt dan u denkt.
Hoe ziet een ontbindingsbrief eruit?
Vermeld uw naam en die van de wederpartij, de datum en het onderwerp van de overeenkomst, de tekortkoming, de ingebrekestelling die u stuurde en de termijn die is verstreken. Verklaar daarna uitdrukkelijk dat u de overeenkomst geheel of gedeeltelijk ontbindt op grond van art. 6:265 BW, vorder terugbetaling met een termijn en behoud u schadevergoeding voor. Verstuur de brief aantoonbaar.
Krijg ik na ontbinding mijn geld terug?
Ja, door de ontbinding ontstaat een verplichting om het ontvangene terug te geven: u krijgt uw betaling terug en geeft wat u ontving terug (art. 6:271 BW). Kan een prestatie niet worden teruggegeven, zoals verrichte diensten, dan geldt een waardevergoeding, maar bij een gebrekkige prestatie alleen voor de werkelijke waarde voor u (art. 6:272 BW). Wie die vergoeding wil verrekenen, moet haar zelf onderbouwen.
Kan ik naast ontbinding ook schadevergoeding eisen?
Ja. Is de tekortkoming de wederpartij toe te rekenen, dan moet zij de schade vergoeden die u lijdt doordat de overeenkomst wordt ontbonden in plaats van uitgevoerd (art. 6:277 BW). Daaronder vallen de meerkosten van een vervangende leverancier en gederfde winst. Bij overmacht kunt u wel ontbinden, maar is schadevergoeding in beginsel uitgesloten.
Wat is het verschil tussen ontbinden en herroepen?
Herroepen is het recht van een consument om een online of aan de deur gesloten overeenkomst binnen veertien dagen zonder reden te ontbinden (art. 6:230o BW). Er is geen tekortkoming, ingebrekestelling of schadevergoeding nodig. Ontbinding wegens tekortkoming staat iedereen open, ook na die veertien dagen, maar vereist een tekortkoming en in de regel verzuim.
Wat gebeurt er als ik ten onrechte ontbind?
Dan heeft uw verklaring geen gevolg: de overeenkomst blijft bestaan en u raakt in beginsel zelf in verzuim (ECLI:NL:HR:2011:BQ1684). Weigert u daarna te presteren of te betalen, dan kan de wederpartij op haar beurt nakoming of schadevergoeding vorderen of zelf ontbinden. Laat bij twijfel een advocaat of het Juridisch Loket de situatie beoordelen voordat u de verklaring verstuurt.
Geldt ontbinding ook als ik als consument een kapot product kocht?
Ja, maar met eigen regels. Bij een consumentenkoop moet u eerst herstel of vervanging vragen; pas als dat onmogelijk is, niet lukt of geweigerd wordt, of het gebrek zeer ernstig is, kunt u ontbinden (art. 7:22 BW). Een beding in algemene voorwaarden dat uw recht op ontbinding uitsluit of beperkt, is onredelijk bezwarend en vernietigbaar (art. 6:236 onder b BW).
Juridische gids – stap voor stap
Mijn document analyseren →Juridische gidsContractmodellenStartpagina van het land