Officiële bronnenwetten.overheid.nl · EUR-Lex
Europaius

Smartengeld: vergoeding van immateriële schade eisen

Smartengeld is de vergoeding voor nadeel dat niet in geld is uit te drukken: pijn, verdriet, angst, schaamte en gederfde levensvreugde. Het Nederlandse recht vergoedt zulke schade niet in elk geval. Art. 6:95 BW bepaalt dat ‘ander nadeel’ alleen wordt vergoed voor zover de wet daarop recht geeft, en art. 6:106 BW somt de gevallen limitatief op: de aansprakelijke had het oogmerk u zulk nadeel toe te brengen, u hebt lichamelijk letsel opgelopen, u bent in uw eer of goede naam geschaad of u bent op andere wijze in uw persoon aangetast, of de nagedachtenis van een overleden naaste is aangetast.

Daarnaast kennen art. 6:107 en 6:108 BW sinds 2019 een vaste vergoeding voor naasten van iemand die ernstig en blijvend gewond raakt of overlijdt: affectieschade. In deze gids leest u welke grond in uw situatie past, wanneer psychische klachten of een ernstige normschending als ‘aantasting in de persoon’ gelden volgens de Hoge Raad, hoe de rechter de hoogte bepaalt, welke rol overzichten van eerdere uitspraken spelen, wat geldt voor shockschade en affectieschade, en hoe u smartengeld vordert bij de verzekeraar, bij de burgerlijke rechter of als benadeelde partij in een strafzaak.

Verbintenissenrecht · smartengeld

Kernpunten

Termijn
Een vordering tot smartengeld verjaart als iedere schadevordering vijf jaar na de dag waarop u met de schade en de aansprakelijke persoon bekend bent geworden; bij letsel en overlijden geldt geen absolute termijn van twintig jaar…
Rechtsgebied
Verbintenissenrecht · smartengeld
Stappen
Rechtspraak
5
Bijgewerkt
18-11-2026

Termijn

Een vordering tot smartengeld verjaart als iedere schadevordering vijf jaar na de dag waarop u met de schade en de aansprakelijke persoon bekend bent geworden; bij letsel en overlijden geldt geen absolute termijn van twintig jaar (art. 3:310 lid 1 en 5 BW). De termijn begint pas te lopen wanneer u daadwerkelijk in staat bent de vordering in te stellen (ECLI:NL:HR:2003:AL8168). Een schriftelijke aanmaning of voorbehoud stuit de verjaring (art. 3:317 BW). Over smartengeld wordt doorgaans pas definitief onderhandeld als de medische eindtoestand bekend is, wat bij letsel vaak één tot drie jaar duurt; in de tussentijd kunt u een voorschot vragen.

Wat te doen

  1. Stel vast of er een aansprakelijke partij is. Smartengeld is een vorm van schadevergoeding, dus eerst moet iemand aansprakelijk zijn: door een onrechtmatige daad (art. 6:162 BW), door een tekortkoming in een overeenkomst (art. 6:74 BW), bijvoorbeeld een medische fout of een ondeugdelijke dienst, of op grond van een risicoaansprakelijkheid, zoals die van werkgevers, bezitters van dieren of motorrijtuigen. Art. 6:106 BW zelf schept geen aansprakelijkheid; het bepaalt alleen dat bij bestaande aansprakelijkheid ook immateriële schade wordt vergoed.

    Als er geen aansprakelijke is of die onbekend blijft, zoals bij een geweldsmisdrijf door een onbekende dader, bestaat er geen vordering op grond van art. 6:106 BW. U kunt dan mogelijk een uitkering krijgen uit het Schadefonds Geweldsmisdrijven; dat is een tegemoetkoming, geen schadevergoeding.

  2. Kies de juiste grond uit art. 6:106 lid 1 BW. Onder a gaat het om het oogmerk van de aansprakelijke om u immaterieel nadeel toe te brengen, bijvoorbeeld een opzettelijk kwetsende daad. Onder b vallen drie varianten van aantasting in de persoon: lichamelijk letsel, schade in eer of goede naam (zoals smaad of een onterechte beschuldiging) en aantasting ‘op andere wijze’. Onder c valt de aantasting van de nagedachtenis van een overledene, die alleen de niet van tafel en bed gescheiden echtgenoot, de geregistreerde partner of een bloedverwant tot in de tweede graad kan aanvoeren.

    De opsomming is limitatief (ECLI:NL:HR:2019:793). Ergernis over een te late levering, stress door een conflict met de verhuurder of teleurstelling over een mislukte vakantie leveren in beginsel geen smartengeld op, tenzij een van deze gronden aantoonbaar is vervuld. Bij een pakketreis kent de wet wel een afzonderlijke regeling voor gederfd reisgenot.

  3. Onderbouw psychisch letsel of een andere aantasting in de persoon. Van aantasting ‘op andere wijze’ is in ieder geval sprake als u geestelijk letsel hebt opgelopen. U moet daarvoor concrete gegevens aanvoeren waaruit volgt dat psychische schade is ontstaan, en naar objectieve maatstaven moet het bestaan van geestelijk letsel kunnen worden vastgesteld (ECLI:NL:HR:2019:793; ECLI:NL:HR:2019:376). In de praktijk betekent dat: een diagnose van een psychiater of psycholoog, bijvoorbeeld een posttraumatische stressstoornis of een depressie, en behandelgegevens.

    Ook zonder vastgesteld geestelijk letsel kan er een aantasting in de persoon zijn als de aard en de ernst van de normschending en de gevolgen daarvan dat meebrengen. In beginsel moet u ook dan concrete gegevens aanvoeren, maar soms liggen de nadelige gevolgen zo voor de hand dat de aantasting kan worden aangenomen (ECLI:NL:HR:2019:376). De Hoge Raad noemt als voorbeelden uren in een bedreigende situatie zonder politiehulp en een ernstige inbreuk op het zelfbeschikkingsrecht. Enkel ongemak, verdriet of frustratie is onvoldoende.

  4. Ga na of u als naaste recht hebt op affectieschade. Raakt iemand door een gebeurtenis waarvoor een ander aansprakelijk is ernstig en blijvend gewond, dan hebben bepaalde naasten recht op een vast bedrag voor hun immateriële schade (art. 6:107 lid 1 onder b BW). Overlijdt het slachtoffer, dan geldt hetzelfde voor de naasten van de overledene (art. 6:108 lid 3 BW). Naasten zijn onder meer de echtgenoot of geregistreerde partner, de levensgezel met een duurzame gemeenschappelijke huishouding, ouders, kinderen en personen die duurzaam in gezinsverband voor het slachtoffer zorgen of door hem verzorgd worden; via een hardheidsclausule ook anderen met een vergelijkbaar nauwe band (art. 6:107 lid 2 en 6:108 lid 4 BW).

    De bedragen zijn vastgesteld in het Besluit vergoeding affectieschade en variëren naar de relatie met het slachtoffer. Wat als ernstig en blijvend letsel geldt, kan nader bij AMvB worden geregeld. Hebt u op grond van dezelfde gebeurtenis al affectieschade ontvangen wegens het letsel, dan bestaat voor zover die vergoeding reikt geen recht meer op affectieschade wegens het overlijden (art. 6:108 lid 6 BW).

  5. Beoordeel of u shockschade kunt vorderen. Naast affectieschade kan een naaste of omstander smartengeld vorderen voor eigen geestelijk letsel dat ontstaat door de confrontatie met de gevolgen van een ongeval. De Hoge Raad (Taxibus, ECLI:NL:HR:2002:AD5356) eist dat u rechtstreeks bent geconfronteerd met de omstandigheden van het ongeval, dat die confrontatie een hevige schok heeft veroorzaakt en dat daardoor in de psychiatrie erkend geestelijk letsel is ontstaan. Aanwezigheid bij het ongeval zelf is niet vereist; de confrontatie kan ook kort daarna plaatsvinden.

    Shockschade vergoedt uw eigen letsel, niet het verdriet om de dood of het letsel van de ander. Dat verdriet werd vóór de affectieschaderegeling niet vergoed (ECLI:NL:HR:2002:AD5356) en valt nu onder de vaste bedragen van art. 6:107 en 6:108 BW. Een psychiatrische diagnose is daarom bij shockschade onmisbaar.

  6. Verzamel bewijs voor de ernst en de duur van uw klachten. De hoogte van smartengeld hangt af van alle omstandigheden, in het bijzonder de aard van de aansprakelijkheid en de aard, de duur en de intensiteit van pijn, verdriet en gederfde levensvreugde (ECLI:NL:HR:1992:ZC0665). Bewaar daarom het volledige medische dossier: verslagen van spoedeisende hulp, operatieverslagen, specialistische brieven, verslagen van fysiotherapeut of psycholoog en een eventuele expertise over blijvende beperkingen.

    Houd ook zelf bij wat het letsel met uw leven doet: hoe lang u in het ziekenhuis lag, hoeveel operaties en revalidatie u nodig had, welke hobby’s, sport, sociale contacten of werk u kwijt bent, en hoe uw slaap en stemming zijn. Een dagboek, verklaringen van partner, familie of werkgever en foto’s van littekens maken immateriële gevolgen voor een schaderegelaar of rechter concreet. Blijvende littekens en beperkingen wegen zwaarder dan klachten die binnen enkele maanden herstellen.

  7. Bepaal een realistisch bedrag. De rechter stelt smartengeld vast ‘naar billijkheid’ (art. 6:106 lid 1 BW) en let daarbij op bedragen die Nederlandse rechters in vergelijkbare gevallen hebben toegekend; ontwikkelingen in andere landen mogen meewegen maar zijn niet beslissend (ECLI:NL:HR:1992:ZC0665). In de praktijk gebruiken advocaten, verzekeraars en rechters daarvoor overzichten van eerdere uitspraken, zoals de door de ANWB uitgegeven Smartengeldgids. Zo’n gids is geen wet en geen tarief: hij laat zien welke bedragen in vergelijkbare zaken zijn toegekend, zodat u uw zaak kunt vergelijken.

    Zoek uitspraken met een vergelijkbaar letsel, een vergelijkbare duur en een vergelijkbare leeftijd van het slachtoffer, en let op het jaar van de uitspraak: oudere bedragen worden doorgaans geïndexeerd. Ook de aard van de aansprakelijkheid telt: bij opzet of grove schuld kan een hoger bedrag passend zijn. Eigen schuld vermindert ook het smartengeld (art. 6:101 BW).

  8. Vorder het smartengeld bij de aansprakelijke of diens verzekeraar. Neem de post smartengeld op in uw aansprakelijkstelling en, zodra de medische situatie dat toelaat, in een gespecificeerde schadestaat met de uitspraken waarop u het bedrag baseert. Bij letsel komen ook redelijke kosten van een letselschadeadvocaat of belangenbehartiger als buitengerechtelijke kosten voor vergoeding in aanmerking (art. 6:96 lid 2 BW). Is de eindtoestand nog niet bereikt, vraag dan een voorschot.

    Het recht op smartengeld is niet vatbaar voor beslag. Overlijdt u voordat het is betaald, dan gaat het alleen over op uw erfgenamen als u de wederpartij al hebt meegedeeld dat u op vergoeding aanspraak maakt (art. 6:95 lid 2 BW). Stuur die mededeling bij ernstig letsel daarom vroeg en schriftelijk.

  9. Schakel zo nodig de rechter in. Is de dader strafrechtelijk vervolgd, dan kunt u zich in het strafproces als benadeelde partij voegen en daar smartengeld vorderen; de strafrechter past art. 6:106 BW op dezelfde manier toe als de civiele rechter (ECLI:NL:HR:2019:793). Dat is kosteloos, maar bij een ingewikkelde vordering kan de strafrechter u niet-ontvankelijk verklaren, zodat u alsnog naar de burgerlijke rechter moet.

    Bij de burgerlijke rechter is de kantonrechter bevoegd voor vorderingen tot en met € 25.000 (art. 93 Rv); daarboven is de rechtbank bevoegd en is een advocaat verplicht. Is bij letsel of overlijden alleen de hoogte van het smartengeld of een ander deel van de zaak in geschil, dan kunt u met een verzoekschrift een deelgeschilprocedure starten (art. 1019w Rv); ook naasten met een vordering op grond van art. 6:107 BW kunnen dat. In kort geding kan bij spoedeisend belang een voorschot op het smartengeld worden toegewezen (ECLI:NL:HR:1992:ZC0665).

Waarop letten

Juridische grondslag

10

Gerelateerde rechterlijke uitspraken

5
EBI-arrest: aantasting in de persoon ‘op andere wijze’ is er in ieder geval bij geestelijk letsel, maar kan ook volgen uit de aard en de ernst van de normschending en de gevolgen ervan; in beginsel met concrete gegevens te onderbouwen, tenzij de nadelige gevolgen zo voor de hand liggen dat de aantasting kan worden aangenomen.
Overzichtsarrest strafkamer over de vordering van de benadeelde partij: art. 6:106 BW geeft een limitatieve opsomming; geestelijk letsel moet naar objectieve maatstaven kunnen worden vastgesteld, aan de hand van concrete gegevens over de psychische schade.
Taxibus-arrest: geen vergoeding van verdriet om het overlijden van een kind buiten het wettelijk stelsel, maar wel van shockschade, mits rechtstreekse confrontatie met de omstandigheden van het ongeval, een hevige schok en daardoor in de psychiatrie erkend geestelijk letsel.
Begroting van smartengeld: de rechter houdt rekening met alle omstandigheden, waaronder de aard van de aansprakelijkheid en de aard, duur en intensiteit van pijn, verdriet en gederfde levensvreugde, en let op bedragen die in vergelijkbare gevallen zijn toegekend; ook een voorschot in kort geding is mogelijk.
Verjaring bij geboorteletsel: de korte termijn van art. 3:310 lid 1 BW gaat pas lopen zodra voldoende zekerheid bestaat dat het letsel (mede) door tekortschietend medisch handelen is veroorzaakt.

Veelgestelde vragen

10
Wanneer heb ik recht op smartengeld?

Alleen als iemand aansprakelijk is en uw situatie onder art. 6:106 BW valt: de ander wilde u opzettelijk immaterieel nadeel toebrengen, u hebt lichamelijk letsel, u bent in uw eer of goede naam geschaad of op andere wijze in uw persoon aangetast, of de nagedachtenis van een overleden naaste is aangetast. In andere gevallen, zoals ergernis over een slecht product, bestaat in beginsel geen recht op smartengeld.

Hoe hoog is smartengeld in Nederland?

Er is geen wettelijke tabel. De rechter stelt het bedrag naar billijkheid vast en kijkt naar de aard en duur van het letsel, de gevolgen voor uw dagelijks leven, uw leeftijd, de aard van de aansprakelijkheid en vergelijkbare uitspraken (ECLI:NL:HR:1992:ZC0665). Voor licht letsel gaat het vaak om honderden euro’s, bij ernstig blijvend letsel om tienduizenden euro’s; de exacte hoogte hangt sterk van het geval af.

Wat is de Smartengeldgids van de ANWB?

Een verzameling samenvattingen van rechterlijke uitspraken over smartengeld, geordend naar soort letsel. Advocaten, verzekeraars en rechters gebruiken haar om vergelijkbare zaken te vinden. De gids is geen wet en schrijft geen bedragen voor; hij helpt om een redelijk bedrag te onderbouwen. Let bij oudere uitspraken op indexering.

Krijg ik smartengeld voor psychische klachten?

Ja, als het gaat om geestelijk letsel dat naar objectieve maatstaven kan worden vastgesteld, in de praktijk een diagnose door een psychiater of psycholoog (ECLI:NL:HR:2019:793). Zonder diagnose kan het alleen als de aard en ernst van de normschending zo zwaar zijn dat de aantasting in de persoon voor de hand ligt (ECLI:NL:HR:2019:376). Gewone stress of verdriet is onvoldoende.

Wat is affectieschade en wie krijgt het?

Een vast bedrag voor het verdriet van naasten van iemand die door de schuld van een ander ernstig en blijvend gewond raakt of overlijdt (art. 6:107 en 6:108 BW). Naasten zijn onder meer partner, levensgezel, ouders, kinderen en personen die in gezinsverband zorgen of verzorgd worden. De bedragen staan in het Besluit vergoeding affectieschade en verschillen per relatie.

Wat is shockschade?

Smartengeld voor eigen geestelijk letsel dat u oploopt door de rechtstreekse confrontatie met een ernstig ongeval, bijvoorbeeld als ouder die kort na het ongeval het lichaam van zijn kind ziet. Vereist zijn een hevige schok en in de psychiatrie erkend geestelijk letsel (ECLI:NL:HR:2002:AD5356). Shockschade staat los van affectieschade; beide kunnen naast elkaar bestaan.

Kan ik smartengeld krijgen bij smaad of laster?

Ja. Schade in uw eer of goede naam is een van de gronden van art. 6:106 lid 1 onder b BW. U moet aantonen dat de uitlatingen onrechtmatig waren, bijvoorbeeld onware beschuldigingen zonder voldoende feitelijke basis. De hoogte hangt af van de ernst van de beschuldiging, de verspreiding en de gevolgen voor uw reputatie.

Hoe vorder ik smartengeld van een dader in een strafzaak?

U voegt zich als benadeelde partij in het strafproces met het voegingsformulier dat u via het Openbaar Ministerie of Slachtofferhulp ontvangt. De strafrechter beoordeelt de vordering aan de hand van art. 6:106 BW. Bij toewijzing kan de rechter een schadevergoedingsmaatregel opleggen, waarna de overheid het bedrag int. Een te complexe vordering kan niet-ontvankelijk worden verklaard.

Moet ik belasting betalen over smartengeld?

Smartengeld is geen inkomen en wordt niet belast als inkomen. Het ontvangen bedrag telt wel mee als vermogen in box 3 zolang het op uw rekening staat. Laat u bij grote bedragen adviseren over de fiscale gevolgen.

Gaat smartengeld over op mijn erfgenamen?

Alleen als u vóór uw overlijden aan de aansprakelijke hebt meegedeeld dat u aanspraak maakt op vergoeding (art. 6:95 lid 2 BW). Doe dat bij ernstig letsel daarom vroeg en schriftelijk. Het recht op smartengeld is bovendien niet vatbaar voor beslag door schuldeisers.

Juridische gids – stap voor stap

6

Mijn document analyseren →Juridische gidsContractmodellenStartpagina van het land

Bijgewerkt: · Bronnen: Art. 6:106 BW – vergoeding van immateriële schade (smartengeld), Art. 6:107 BW – affectieschade en kosten van derden bij letsel, Art. 6:108 BW – schadevergoeding en affectieschade bij overlijden, Art. 6:95 BW – vermogensschade en ander nadeel, wetten.overheid.nl, EUR-Lex

De uitleg wordt gegenereerd uit de officiële wettekst en is indicatief; alleen de volledige tekst, waarnaar elke pagina verwijst, is bindend. Europaius biedt juridische informatie, geen advocatendiensten.