Onterechte afschrijving terugboeken: incasso, fraude en uw bank
Staat er een afschrijving op uw rekening die u niet kent of niet wilt? Dan is de eerste vraag welk soort afschrijving het is, want daarvan hangt af hoeveel tijd u hebt en wie moet bewijzen wat. Een automatische incasso waarvoor u ooit een machtiging hebt gegeven, kunt u binnen acht weken na de afschrijving laten terugboeken (art. 7:530 en 7:531 BW). Een betaling waarvoor u helemaal geen toestemming hebt gegeven, bijvoorbeeld een incasso zonder machtiging, een betaling met uw gestolen pas of een overboeking door een fraudeur die in uw bankapp is gekomen, is een niet-toegestane betalingstransactie. Die moet de bank in beginsel uiterlijk aan het einde van de volgende werkdag terugbetalen (art. 7:528 BW), mits u haar onverwijld en uiterlijk dertien maanden na de afschrijving inlicht (art. 7:526 BW).
De bank mag de schade alleen bij u laten als u frauduleus, opzettelijk of met grove nalatigheid uw veiligheidsverplichtingen hebt geschonden (art. 7:529 BW). Bij spoofing en bankhelpdeskfraude draait de discussie bijna altijd om die grove nalatigheid. Deze handleiding legt uit hoe u in elk van deze situaties te werk gaat, welke termijnen gelden, hoe u bewijs veiligstelt en wat u doet als de bank weigert: klacht, Kifid of de kantonrechter.
Kernpunten
Termijn
Een incasso met machtiging kunt u binnen acht weken na de afschrijving zonder opgave van redenen terugvragen; de bank beslist binnen tien werkdagen (art. 7:531 BW). Een niet-toegestane betaling, waaronder een incasso zonder geldige machtiging, moet u onverwijld melden nadat u ervan weet en in elk geval binnen dertien maanden na de valutadatum van de afschrijving, anders verliest u het recht op rectificatie (art. 7:526 BW). De bank betaalt een niet-toegestane transactie in beginsel uiterlijk aan het einde van de eerstvolgende werkdag na uw melding terug (art. 7:528 lid 1 BW). Een toekomstige incasso kunt u tot het einde van de werkdag vóór de afschrijvingsdatum herroepen (art. 7:534 lid 3 BW).
Wat te doen
Stel vast wat voor afschrijving het is. Kijk in uw bankapp of op het afschrift naar de omschrijving, het incassant-ID en het machtigingskenmerk. Een incasso herkent u aan die gegevens; een overboeking of pinbetaling niet. De wet maakt een scherp onderscheid. Gaat het om een betaling die door of via de begunstigde is geïnitieerd en waarmee u ooit hebt ingestemd, zoals een incasso van uw energieleverancier, dan geldt de terugbetalingsregeling van art. 7:530 en 7:531 BW. Hebt u voor de betaling geen instemming gegeven in de met de bank afgesproken vorm, dan is zij niet toegestaan (art. 7:522 lid 2 BW) en gelden art. 7:526 tot en met 7:529 BW.
Die keuze bepaalt uw termijn: acht weken of dertien maanden. Twijfelt u, meld dan direct beide grondslagen bij de bank: een te late melding valt niet te herstellen.
Laat een incasso met machtiging binnen acht weken terugboeken. Voor een gewone (doorlopende) incasso hebt u gedurende acht weken na de datum van afschrijving een onvoorwaardelijk recht om terugbetaling te vragen (art. 7:531 lid 1 BW). In de meeste bankapps staat bij de afschrijving een knop ‘terugboeken’ of ‘storneren’. De bank betaalt binnen tien werkdagen het volledige bedrag terug of laat gemotiveerd weten dat zij weigert, met vermelding van de geschilleninstantie waar u terechtkunt (art. 7:531 lid 2 en 3 BW). De valutadatum van de creditering is uiterlijk de datum van de oorspronkelijke afschrijving (art. 7:530 lid 3 BW).
Let op: terugboeken maakt een schuld niet ongedaan. Was het bedrag wél verschuldigd, dan blijft de incassant het kunnen vorderen, met eventueel incassokosten. Boek dus alleen terug wat u echt betwist, en laat de incassant schriftelijk weten waarom.
Stop toekomstige afschrijvingen. Wilt u niet dat dezelfde incassant nog eens afschrijft, trek dan uw machtiging in bij de incassant zelf en zet daarnaast in uw bankapp een incassoblokkade voor die incassant. Een geplande incasso kunt u nog herroepen tot het einde van de werkdag die voorafgaat aan de dag waarop uw rekening volgens afspraak wordt gedebiteerd (art. 7:534 lid 3 BW). Wordt een machtiging voor een reeks betalingen ingetrokken, dan geldt iedere volgende transactie als niet-toegestaan (art. 7:522 lid 3 BW).
Bewaar de bevestiging van de intrekking. Schrijft de incassant daarna toch af, dan is dat een betaling zonder instemming en hebt u dertien maanden om die te laten terugdraaien.
Meld een niet-toegestane betaling onverwijld bij uw bank. Ziet u een betaling die u niet hebt gedaan of een incasso waarvoor u nooit een machtiging hebt gegeven, bel dan direct het fraude- of blokkeernummer van uw bank en blokkeer uw pas of app. U bent verplicht verlies, diefstal en onrechtmatig gebruik van uw betaalinstrument onverwijld te melden (art. 7:524 lid 1 onder b BW). De bank moet ervoor zorgen dat dit altijd en kosteloos kan en u op verzoek tot achttien maanden later een bewijs van de melding geven (art. 7:525 lid 1 onder c tot en met e BW). Na uw melding heeft verder gebruik van het betaalinstrument geen financiële gevolgen meer voor u, tenzij u frauduleus hebt gehandeld (art. 7:529 lid 4 BW).
De termijn ‘onverwijld’ begint te lopen zodra u daadwerkelijk weet van de transactie, niet al op het moment dat u het afschrift had kunnen lezen (HR 21 mei 2021, ECLI:NL:HR:2021:749). De absolute grens is dertien maanden na de valutadatum (art. 7:526 lid 1 BW).
Vraag schriftelijk om terugbetaling en leg alles vast. Bevestig uw telefonische melding dezelfde dag per e-mail of via het klachtenformulier van de bank. Vermeld per transactie datum, bedrag, begunstigde en tegenrekening, en schrijf uitdrukkelijk dat u geen toestemming hebt gegeven en terugbetaling vraagt op grond van art. 7:528 BW. Doe aangifte bij de politie van oplichting (art. 326 Sr) of diefstal en voeg het proces-verbaal bij; veel banken vragen daarom.
Maak schermafbeeldingen van sms’jes, WhatsApp-berichten, belgeschiedenis en e-mails van de fraudeur, en noteer zo precies mogelijk wat er is gebeurd en wat u wel en niet zelf hebt gedaan. Dit verslag is later het belangrijkste bewijs in de discussie over grove nalatigheid.
Ken de bewijslast. Ontkent u dat u met een transactie hebt ingestemd, dan moet de bank bewijzen dat de transactie is geauthenticeerd, juist is geregistreerd en geboekt en niet door een technische storing is beïnvloed (art. 7:527 lid 1 BW). Dat uw pas, code of app is gebruikt, is niet automatisch voldoende bewijs dat u hebt ingestemd of grof nalatig was; de bank moet ondersteunend bewijs leveren (art. 7:527 lid 2 BW). Ook een betaling die volgens de afgesproken procedure is geautoriseerd, kan niet-toegestaan zijn als in werkelijkheid een derde haar heeft gedaan (ECLI:NL:HR:2021:749).
De bank moet in beginsel uiterlijk aan het einde van de volgende werkdag terugbetalen en uw rekening herstellen alsof de transactie nooit heeft plaatsgevonden (art. 7:528 lid 1 en 2 BW). Alleen bij een redelijk vermoeden van fraude door u, dat zij schriftelijk aan de AFM meldt, mag zij dat uitstellen (art. 7:528 lid 3 BW).
Weerleg het verwijt van grove nalatigheid. De bank mag de schade alleen bij u laten als u frauduleus, opzettelijk of met grove nalatigheid uw verplichtingen uit art. 7:524 BW hebt geschonden, zoals het geheimhouden van codes (art. 7:529 lid 1 BW). Heeft de bank geen sterke cliëntauthenticatie verlangd, dan draagt u zonder fraude geen verlies (art. 7:529 lid 3 BW). Ook bij nalatigheid zonder opzet kan de rechter uw aansprakelijkheid beperken (art. 7:529 lid 2 BW).
Bij bankhelpdeskfraude oordelen rechters streng als u zelf codes hebt doorgegeven, op afstand meekijksoftware hebt geïnstalleerd of betalingen in de app hebt goedgekeurd (ECLI:NL:RBAMS:2024:6094; ECLI:NL:RBAMS:2024:441). Benadruk daarom feiten die de fraude geloofwaardig maakten: een vervalst nummer van de bank, kennis van uw gegevens, tijdsdruk. Vraag daarnaast of de bank haar coulanceregeling voor spoofing toepast; die is wel vrijwillig en niet in rechte afdwingbaar.
Dien een formele klacht in en stap daarna naar het Kifid. Weigert de bank (deels), vraag dan een schriftelijk en gemotiveerd eindstandpunt via de klachtenprocedure. Bij een geweigerde incassoterugbetaling moet de bank de geschilleninstantie al zelf noemen (art. 7:531 lid 3 BW); voor banken is dat het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid). Een procedure bij het Kifid is voor consumenten goedkoop en u hebt geen advocaat nodig. Dien de klacht in binnen de termijn die het Kifid-reglement stelt na het eindantwoord van de bank; controleer die termijn op de website van het Kifid voordat u wacht.
Naast de regeling van titel 7B kunt u de bank aanspreken op schending van haar zorgplicht als opdrachtnemer (art. 7:401 BW), bijvoorbeeld omdat zij afwijkende transacties niet tegenhield. Rechters toetsen die grondslag afzonderlijk (ECLI:NL:RBAMS:2024:6094).
Ga zo nodig naar de kantonrechter. Gaat het om maximaal € 25.000, dan is de kantonrechter bevoegd (art. 93 Rv) en hoeft u geen advocaat in te schakelen. U begint met een dagvaarding; de bank is de gedaagde. Houd rekening met griffierecht en, als u verliest, met een proceskostenveroordeling: in de zaken tegen Bunq en ING die hieronder bij de rechtspraak staan, moesten de rekeninghouders de proceskosten van de bank betalen.
Was u te laat met melden, dan vervalt het recht op terugboeking via art. 7:528 BW, ook als de bank de betaling ten onrechte heeft uitgevoerd. Een vordering op grond van de zorgplicht van de bank kan dan nog wel slagen (Hof ’s-Hertogenbosch 2 april 2024, ECLI:NL:GHSHE:2024:1108).
Waarop letten
- De termijn missen. Na acht weken vervalt het onvoorwaardelijke recht om een incasso met machtiging terug te boeken; na dertien maanden vervalt elk recht op rectificatie van een niet-toegestane betaling (art. 7:526 BW). Wie maanden wacht nadat hij de transactie heeft opgemerkt, voldoet bovendien niet aan ‘onverwijld’.
- Een terechte incasso terugboeken. De schuld blijft bestaan. De incassant kan opnieuw vorderen, uw dienst stopzetten en na een aanmaning incassokosten in rekening brengen. Boek alleen terug wat u inhoudelijk betwist.
- Codes delen of meekijksoftware installeren. Een bank vraagt nooit om uw pincode, inlogcodes of een app als AnyDesk. Wie dat toch doet, loopt het risico dat de rechter grove nalatigheid aanneemt en de schade volledig bij hem laat (art. 7:529 lid 1 BW).
- Geen aangifte en geen eigen verslag. Zonder proces-verbaal en een tijdlijn met schermafbeeldingen staat u zwak tegenover de transactielogs van de bank. Leg alles direct vast, ook als u zich schaamt voor wat er gebeurde.
- Alleen op coulance rekenen. Een coulanceregeling voor spoofing is geen recht. Beroep u daarnaast altijd op art. 7:527 tot en met 7:529 BW en eventueel op de zorgplicht van de bank (art. 7:401 BW).
- Te laat melden van een gestolen pas of telefoon. Pas vanaf uw melding hebben verdere transacties geen financiële gevolgen meer voor u (art. 7:529 lid 4 BW). Elk uur uitstel kan geld kosten.
- De kosten van een procedure onderschatten. Bij de kantonrechter betaalt u griffierecht en riskeert u een proceskostenveroordeling. Het Kifid is voor consumenten vaak de goedkopere eerste route.
Juridische grondslag
Gerelateerde rechterlijke uitspraken
Veelgestelde vragen
Hoe lang kan ik een automatische incasso terugboeken?
Een incasso waarvoor u een machtiging hebt gegeven, kunt u binnen acht weken na de afschrijving zonder opgave van redenen terugvragen (art. 7:531 lid 1 BW). Ging het om een incasso zonder geldige machtiging, dan is het een niet-toegestane betaling en hebt u tot dertien maanden na de afschrijving, mits u onverwijld meldt zodra u ervan weet (art. 7:526 BW).
Moet de bank mijn geld terugbetalen na fraude?
In beginsel wel. Bij een betaling waarvoor u geen toestemming gaf, moet de bank uiterlijk aan het einde van de volgende werkdag terugbetalen (art. 7:528 BW). Alleen als u frauduleus, opzettelijk of met grove nalatigheid uw veiligheidsverplichtingen hebt geschonden, mag de bank de schade bij u laten (art. 7:529 lid 1 BW). De bank moet dat aantonen (art. 7:527 BW).
Krijg ik mijn geld terug bij bankhelpdeskfraude?
Dat hangt af van wat u zelf hebt gedaan. Hebt u codes gegeven, meekijksoftware geïnstalleerd of betalingen goedgekeurd, dan oordelen rechters vaak dat sprake is van grove nalatigheid (ECLI:NL:RBAMS:2024:6094). Veel banken hebben daarnaast een vrijwillige coulanceregeling. Meld direct, doe aangifte en vraag de bank om toepassing van die regeling.
Wat betekent grove nalatigheid bij een bank?
Een ernstige schending van de veiligheidsregels uit uw voorwaarden, zoals het geheimhouden van pincodes en inlogcodes (art. 7:524 BW). Gewone onoplettendheid is niet genoeg. Is wel sprake van nalatigheid maar niet van opzet of fraude, dan kan de rechter uw aansprakelijkheid beperken (art. 7:529 lid 2 BW).
Betaal ik een eigen risico bij misbruik van mijn pas?
Het huidige art. 7:529 BW noemt geen vast eigen risico meer. U draagt de schade alleen bij fraude, opzet of grove nalatigheid, en na uw melding van verlies of diefstal heeft verder gebruik geen financiële gevolgen meer voor u, tenzij u frauduleus hebt gehandeld (art. 7:529 lid 4 BW). Lees wel de voorwaarden van uw bank.
Hoe snel moet ik een onbekende afschrijving melden?
Onverwijld, dus direct nadat u de transactie hebt ontdekt, en uiterlijk dertien maanden na de valutadatum van de afschrijving (art. 7:526 BW). De Hoge Raad heeft bepaald dat ‘onverwijld’ begint te lopen bij daadwerkelijke bekendheid met de transactie (ECLI:NL:HR:2021:749). Wacht dus niet tot het volgende maandoverzicht.
Is mijn schuld weg als ik een incasso terugboek?
Nee. Terugboeken herstelt alleen uw rekening. Was het bedrag verschuldigd, dan kan de incassant het opnieuw vorderen, eventueel met incassokosten na een aanmaning. Betwist u de vordering, laat de incassant dan schriftelijk weten waarom u hebt teruggeboekt.
Hoe stop ik een incasso die nog moet komen?
Trek uw machtiging in bij het bedrijf en zet een incassoblokkade in uw bankapp. Een geplande incasso kunt u tot het einde van de werkdag vóór de afschrijvingsdatum herroepen (art. 7:534 lid 3 BW). Na intrekking van een doorlopende machtiging is elke volgende afschrijving niet-toegestaan (art. 7:522 lid 3 BW).
Wat als de bank weigert terug te betalen?
Vraag een schriftelijk en gemotiveerd eindstandpunt via de klachtenprocedure van de bank. Daarna kunt u een klacht indienen bij het Kifid, de geschilleninstantie voor financiële dienstverlening (art. 7:531 lid 3 BW verwijst ernaar). U kunt ook naar de kantonrechter, die tot € 25.000 bevoegd is (art. 93 Rv).
Kan ik de bank aansprakelijk stellen als ik te laat heb gemeld?
Het recht op terugboeking van art. 7:528 BW vervalt na dertien maanden. Een vordering wegens schending van de zorgplicht van de bank kan dan nog wel slagen, zoals het Hof ’s-Hertogenbosch in 2024 aannam bij een overboeking van € 92.000 zonder instemming (ECLI:NL:GHSHE:2024:1108).
Juridische gids – stap voor stap
Mijn document analyseren →Juridische gidsContractmodellenStartpagina van het land