Απάτη στον τραπεζικό λογαριασμό: πώς παίρνετε πίσω τα χρήματα
Ένα SMS «από την τράπεζα» για δήθεν μπλοκαρισμένη κάρτα, ένας «υπάλληλος» στο τηλέφωνο που ζητά τον κωδικό μιας χρήσης, μια αγορά στο εξωτερικό που δεν κάνατε ποτέ: οι μη εγκεκριμένες χρεώσεις σε λογαριασμούς και κάρτες είναι σήμερα από τις πιο συχνές υποθέσεις καταναλωτών στην Ελλάδα. Ο ν. 4537/2018, που ενσωμάτωσε τη δεύτερη οδηγία για τις υπηρεσίες πληρωμών (PSD2), δίνει στον πελάτη ισχυρή προστασία: όταν μια πράξη πληρωμής δεν εγκρίθηκε από εσάς, η τράπεζα οφείλει κατά κανόνα να σας επιστρέψει αμέσως το ποσό, και το βάρος να αποδείξει ότι φταίτε εσείς με βαριά αμέλεια το έχει εκείνη. Η προστασία όμως προϋποθέτει γρήγορες κινήσεις: άμεσο μπλοκάρισμα, έγγραφη ειδοποίηση, καταγγελία στην αστυνομία. Ο οδηγός απευθύνεται σε ιδιώτες και μικρές επιχειρήσεις που είδαν χρέωση ή μεταφορά που δεν αναγνωρίζουν. Εξηγεί τη διαφορά ανάμεσα σε πράξη που έκανε τρίτος χωρίς εσάς και σε μεταφορά που κάνατε εσείς επειδή σας εξαπάτησαν, τι ισχύει για το όριο των 50 ευρώ, πώς γράφετε το αίτημα στην τράπεζα, πού προσφεύγετε αν αρνηθεί και πότε αξίζει αγωγή. Το αποτέλεσμα που επιδιώκετε είναι η πίστωση του ποσού στον λογαριασμό σας, με την αρχική ημερομηνία αξίας.
Βασικά στοιχεία
Προθεσμία
Ειδοποιείτε την τράπεζα χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση μόλις αντιληφθείτε τη χρέωση και πάντως το αργότερο μέσα σε 13 μήνες από την ημερομηνία χρέωσης (άρθρο 71 ν. 4537/2018)· μετά χάνετε το δικαίωμα επιστροφής. Η τράπεζα πρέπει να επιστρέψει το ποσό αμέσως, το αργότερο έως το τέλος της επόμενης εργάσιμης ημέρας από την ειδοποίηση, εκτός αν έχει βάσιμη υπόνοια απάτης από εσάς και το γνωστοποιήσει γραπτώς στην Τράπεζα της Ελλάδος. Στο γραπτό παράπονο απαντά κατά κανόνα μέσα σε 15 εργάσιμες ημέρες.
Τι να κάνετε
Μπλοκάρετε αμέσως κάρτα και e-banking. Καλέστε τη 24ωρη γραμμή της τράπεζας ή χρησιμοποιήστε την εφαρμογή για να «παγώσετε» την κάρτα, και αλλάξτε τους κωδικούς e-banking από άλλη, ασφαλή συσκευή. Σημειώστε ώρα, όνομα υπαλλήλου και αριθμό αναφοράς της κλήσης.
Από τη στιγμή που ειδοποιείτε την τράπεζα για απώλεια, κλοπή ή υπεξαίρεση του μέσου πληρωμής, δεν φέρετε καμία ευθύνη για χρεώσεις που γίνονται μετά, εκτός αν ενεργήσατε με δόλο. Κάθε λεπτό μετράει, γιατί οι απατεώνες συνήθως αδειάζουν τον λογαριασμό σε διαδοχικές μικρές συναλλαγές. Αν σας τηλεφώνησε κάποιος «από την τράπεζα», κλείστε και καλέστε εσείς τον αριθμό που γράφει η κάρτα σας· μην εμπιστεύεστε αριθμό που σας έδωσε ο συνομιλητής.
Καταλάβετε τι είδους πράξη συνέβη, γιατί από αυτό εξαρτώνται τα δικαιώματά σας. Μη εγκεκριμένη πράξη είναι εκείνη που έγινε χωρίς τη συναίνεσή σας: τρίτος χρησιμοποίησε την κάρτα ή τα στοιχεία σας, ή μπήκε στο e-banking σας. Για αυτήν ισχύει η υποχρέωση άμεσης επιστροφής του ν. 4537/2018.
Διαφορετική είναι η περίπτωση όπου εσείς οι ίδιοι κάνατε μεταφορά σε λογαριασμό απατεώνα, επειδή σας έπεισε ότι είναι «ασφαλής λογαριασμός» ή πληρωμή αγοράς. Η πράξη αυτή είναι τυπικά εγκεκριμένη, και η τράπεζα δεν υποχρεούται αυτόματα να την επιστρέψει. Εκεί η διεκδίκηση στρέφεται κυρίως κατά του απατεώνα και, αν υπάρχουν, για παραλείψεις της τράπεζας, για παράδειγμα αν δεν λειτούργησε ο έλεγχος αντιστοίχισης ονόματος και IBAN που προβλέπεται για τις πληρωμές σε ευρώ.
Στείλτε γραπτή ειδοποίηση και αίτημα επιστροφής στην τράπεζα. Χρησιμοποιήστε το κανάλι παραπόνων της τράπεζας (φόρμα στην εφαρμογή, email ή επιστολή στο κατάστημα με πρωτόκολλο) και κρατήστε αποδεικτικό. Αναφέρετε: αριθμό λογαριασμού ή κάρτας, κάθε συναλλαγή που αμφισβητείτε με ημερομηνία, ώρα και ποσό, ότι δεν την εγκρίνατε, πότε την αντιληφθήκατε και πότε μπλοκάρατε το μέσο.
Ζητήστε ρητά την επιστροφή του ποσού σύμφωνα με το άρθρο 73 ν. 4537/2018, με ημερομηνία αξίας όχι μεταγενέστερη της χρέωσης, και αντίγραφο του αρχείου ταυτοποίησης κάθε συναλλαγής (τρόπος έγκρισης, συσκευή, διεύθυνση IP). Μην υπογράψετε έντυπο της τράπεζας που λέει ότι «δώσατε τους κωδικούς» ή ότι «εγκρίνατε» την πράξη, αν δεν ισχύει· τέτοια δήλωση θα χρησιμοποιηθεί εναντίον σας.
Γνωρίζετε τα όρια της ευθύνης σας. Αν η χρέωση προήλθε από χαμένο ή κλεμμένο μέσο πληρωμής, ο νόμος επιτρέπει να σας χρεωθεί έως 50 ευρώ για τις πράξεις πριν από την ειδοποίηση. Ούτε αυτό ισχύει αν δεν μπορούσατε να αντιληφθείτε την απώλεια πριν από τη χρέωση ή αν η ζημιά οφείλεται σε υπαλλήλους της τράπεζας.
Τη ζημιά τη φέρετε ολόκληρη μόνο αν ενεργήσατε με δόλο ή αν παραβιάσατε με πρόθεση ή βαριά αμέλεια τις υποχρεώσεις φύλαξης, όπως να γράψετε το PIN πάνω στην κάρτα. Αν η τράπεζα δεν ζήτησε ισχυρή ταυτοποίηση πελάτη (δύο στοιχεία, π.χ. κωδικός και OTP ή βιομετρικό), δεν φέρετε ευθύνη, εκτός από περίπτωση δόλου. Το ότι η τράπεζα κατέγραψε τη χρήση του κωδικού σας δεν αποδεικνύει μόνο του ούτε έγκριση ούτε βαριά αμέλεια (άρθρο 72).
Υποβάλετε καταγγελία στην αστυνομία. Απευθυνθείτε στη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος (τηλεφωνική γραμμή 11188 ή ηλεκτρονική φόρμα) ή σε οποιοδήποτε αστυνομικό τμήμα, και ζητήστε αντίγραφο της δήλωσης. Οι τράπεζες συνήθως το ζητούν για να εξετάσουν το αίτημα, και χρησιμεύει για τον εντοπισμό του λογαριασμού στον οποίο κατέληξαν τα χρήματα.
Ποινικά, η χρήση στοιχείων κάρτας ή e-banking για παράνομο όφελος είναι κατά κανόνα απάτη με υπολογιστή (άρθρο 386Α ΠΚ), ενώ όταν ο δράστης χρησιμοποιεί τον υπολογιστή μόνο για να παραπλανήσει εσάς να πληρώσετε, πρόκειται για κοινή απάτη (ΑΠ 243/2009). Η αφαίρεση κάρτας και οι αναλήψεις από ΑΤΜ έχουν κριθεί ως κλοπή (ΑΠ 2530/2008). Αν θέλετε να διεκδικήσετε αποζημίωση από τον δράστη στην ποινική δίκη, δηλώνετε παράσταση πολιτικής αγωγής.
Για χρεώσεις κάρτας ζητήστε και αμφισβήτηση συναλλαγής (chargeback). Αν η αμφισβητούμενη χρέωση έγινε με χρεωστική ή πιστωτική κάρτα σε έμπορο, η τράπεζα που εξέδωσε την κάρτα μπορεί να ζητήσει από την τράπεζα του εμπόρου την αντιστροφή της μέσω των κανόνων του δικτύου (Visa, Mastercard). Οι προθεσμίες των δικτύων είναι συνήθως λίγων μηνών, γι’ αυτό το αίτημα πρέπει να γίνει γρήγορα.
Το chargeback δεν αντικαθιστά το νόμιμο δικαίωμά σας για επιστροφή· είναι πρόσθετο εργαλείο, χρήσιμο ιδίως όταν η τράπεζα ισχυρίζεται ότι η πράξη ήταν εγκεκριμένη. Ζητήστε γραπτώς να ανοιχτεί διαδικασία αμφισβήτησης για κάθε συναλλαγή και κρατήστε τους αριθμούς αναφοράς. Για τα σπάνια ποσά που χρεώνονται ως «προέγκριση» και δεν οριστικοποιούνται, ζητήστε επιβεβαίωση ότι θα αποδεσμευτούν.
Αν η τράπεζα αρνηθεί ή δεν απαντήσει, κλιμακώστε. Η τράπεζα οφείλει να διαθέτει μονάδα εξέτασης παραπόνων και να απαντά αιτιολογημένα και εγγράφως· για τις υπηρεσίες πληρωμών η απάντηση δίνεται κατά κανόνα σε 15 εργάσιμες ημέρες και σε εξαιρετικές περιπτώσεις έως 35. Ζητήστε να σας γνωστοποιηθεί συγκεκριμένα σε ποια βαριά αμέλεια στηρίζει την άρνηση.
Στη συνέχεια μπορείτε να προσφύγετε δωρεάν στον Ελληνικό Χρηματοοικονομικό Μεσολαβητή, ο οποίος εξετάζει διαφορές πελατών με τράπεζες και διατυπώνει πρόταση επίλυσης, ή στον Συνήγορο του Καταναλωτή. Παράλληλα, υποβάλετε αναφορά στην Τράπεζα της Ελλάδος: δεν αποφασίζει για την ατομική σας διαφορά, αλλά εποπτεύει τη συμμόρφωση της τράπεζας. Η προσφυγή σε αυτούς τους φορείς δεν σας εμποδίζει να ασκήσετε αργότερα αγωγή.
Ως τελευταίο βήμα, ασκήστε αγωγή κατά της τράπεζας. Νομικά, τα χρήματα που κατέθετε ανήκουν στην τράπεζα, ενώ εσείς έχετε απαίτηση ανάληψης (ΑΠ 2172/2008)· πληρωμή που η τράπεζα εκτέλεσε χωρίς έγκυρη εντολή σας δεν μειώνει την οφειλή της προς εσάς. Ζητάτε το ποσό με τόκους υπερημερίας και, αν υπάρχει, αποζημίωση για επιπλέον ζημιά.
Για ποσά έως 5.000 ευρώ η αγωγή εκδικάζεται με τη διαδικασία των μικροδιαφορών, χωρίς υποχρεωτικό δικηγόρο. Για μεγαλύτερα ποσά χρειάζεστε δικηγόρο. Αποδεικτικά: η έγγραφη ειδοποίηση, η καταγγελία στην αστυνομία, η αλληλογραφία με την τράπεζα, στιγμιότυπα των μηνυμάτων που λάβατε και τα αρχεία ταυτοποίησης. Αν η ζημιά προκλήθηκε από αποδεδειγμένα κενά ασφαλείας της τράπεζας, αναφέρετέ τα ρητά, γιατί στηρίζουν και αξίωση αποζημίωσης.
Τι να προσέξετε
- Καθυστέρηση στην ειδοποίηση: αν αφήσετε να περάσουν μήνες ή ξεπεράσετε τους 13 μήνες από τη χρέωση, χάνετε το δικαίωμα επιστροφής. Ελέγχετε τις κινήσεις του λογαριασμού τουλάχιστον μία φορά τον μήνα.
- Κωδικοί σε «υπάλληλο»: καμία τράπεζα δεν ζητά τηλεφωνικά ή με SMS κωδικούς e-banking ή OTP. Αν τους δώσατε, η τράπεζα θα επικαλεστεί βαριά αμέλεια· πρέπει όμως να την αποδείξει η ίδια και τα δικαστήρια εξετάζουν πόσο πειστική ήταν η εξαπάτηση.
- Υπογραφή δήλωσης ευθύνης: έντυπα του τύπου «επιβεβαιώνω ότι εγώ έδωσα τους κωδικούς» αποδυναμώνουν το αίτημα. Περιγράψτε τα γεγονότα με δικά σας λόγια, γραπτά και με ακρίβεια.
- Μεταφορά που κάνατε εσείς: όταν εσείς εκτελέσατε την εντολή προς τον απατεώνα, η προστασία του ν. 4537/2018 για μη εγκεκριμένες πράξεις κατά κανόνα δεν ισχύει. Μόνη ελπίδα είναι η γρήγορη ανάκληση από την τράπεζα πριν πιστωθεί ο λογαριασμός του δράστη, γι’ αυτό καλέστε αμέσως.
- PIN μαζί με την κάρτα: η καταγραφή του PIN σε αναγνωρίσιμη μορφή πάνω στην κάρτα ή σε αντικείμενο που φυλάσσεται μαζί της θεωρείται κλασική βαριά αμέλεια και μετακυλίει όλη τη ζημιά σε εσάς.
- Δεύτερη απάτη «ανάκτησης»: μετά από μια απάτη εμφανίζονται συχνά «εταιρείες» ή «δικηγόροι» που υπόσχονται επιστροφή των χρημάτων με προκαταβολή. Είναι σχεδόν πάντα νέα απάτη· απευθυνθείτε μόνο στην τράπεζα, στην αστυνομία και σε δικηγόρο που επιλέγετε εσείς.
- Αναμονή χωρίς τέλος: αν η τράπεζα λέει απλώς ότι «εξετάζει» την υπόθεση χωρίς να επιστρέψει το ποσό την επόμενη εργάσιμη και χωρίς γραπτή αιτιολογία, ζητήστε γραπτή απάντηση και προχωρήστε στον Χρηματοοικονομικό Μεσολαβητή.
Νομική βάση
Σχετικές δικαστικές αποφάσεις
Συχνές ερωτήσεις
Η τράπεζα είναι υποχρεωμένη να μου επιστρέψει χρήματα από απάτη;
Αν η πράξη δεν εγκρίθηκε από εσάς, δηλαδή τρίτος χρησιμοποίησε την κάρτα ή το e-banking σας, η τράπεζα πρέπει κατά κανόνα να επιστρέψει το ποσό έως το τέλος της επόμενης εργάσιμης ημέρας από την ειδοποίηση. Εξαίρεση υπάρχει μόνο αν αποδείξει δόλο ή βαριά αμέλεια σας. Αν όμως κάνατε εσείς τη μεταφορά, ισχύουν άλλοι, αυστηρότεροι κανόνες.
Έδωσα τον κωδικό OTP σε κάποιον που προσποιήθηκε τον υπάλληλο. Χάνω τα χρήματα;
Όχι αυτομάτως. Η τράπεζα θα επικαλεστεί βαριά αμέλεια, αλλά το βάρος απόδειξης το έχει εκείνη και η απλή καταγραφή του κωδικού δεν αρκεί. Κρίσιμα είναι πόσο πειστική ήταν η εξαπάτηση, αν το SMS φαινόταν να έρχεται από την τράπεζα και τι έγραφε το μήνυμα OTP. Περιγράψτε τα γεγονότα αναλυτικά και ζητήστε γραπτή αιτιολόγηση της άρνησης.
Μέχρι πότε μπορώ να αμφισβητήσω μια χρέωση;
Πρέπει να ειδοποιήσετε την τράπεζα χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση μόλις αντιληφθείτε τη χρέωση και το αργότερο μέσα σε 13 μήνες από την ημερομηνία της (άρθρο 71 ν. 4537/2018). Μετά από αυτό το διάστημα το δικαίωμα επιστροφής χάνεται. Στην πράξη, όσο πιο γρήγορα ειδοποιήσετε, τόσο πιο εύκολα αποδεικνύετε ότι δεν αμελήσατε.
Πόσο μπορεί να με χρεώσει η τράπεζα αν μου έκλεψαν την κάρτα;
Για τις χρεώσεις πριν από την ειδοποίηση, έως 50 ευρώ, και ούτε αυτό αν δεν μπορούσατε να αντιληφθείτε την κλοπή. Για χρεώσεις μετά την ειδοποίηση δεν φέρετε ευθύνη. Ολόκληρη τη ζημιά τη φέρετε μόνο σε περίπτωση δόλου ή βαριάς αμέλειας, όπως όταν το PIN ήταν γραμμένο πάνω στην κάρτα.
Έκανα μεταφορά σε απατεώνα που με έπεισε. Υπάρχει ελπίδα;
Τηλεφωνήστε αμέσως στην τράπεζα και ζητήστε ανάκληση ή ανάσχεση της μεταφοράς· αν τα χρήματα δεν έχουν φύγει από τον λογαριασμό του δικαιούχου, μπορούν να δεσμευτούν. Υποβάλετε αμέσως καταγγελία στη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος. Η τράπεζα δεν υποχρεούται να επιστρέψει εγκεκριμένη πράξη, μπορεί όμως να ευθύνεται αν παρέλειψε υποχρεωτικούς ελέγχους.
Πού κάνω καταγγελία για ηλεκτρονική απάτη;
Στη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος της Ελληνικής Αστυνομίας, τηλεφωνικά στο 11188 ή ηλεκτρονικά, ή σε οποιοδήποτε αστυνομικό τμήμα. Φέρτε αποσπάσματα κινήσεων, στιγμιότυπα μηνυμάτων και τηλεφωνικών κλήσεων. Ζητήστε αντίγραφο της καταγγελίας για να το προσκομίσετε στην τράπεζα και, αργότερα, στο δικαστήριο.
Η τράπεζα δεν απαντά στο παράπονό μου. Τι κάνω;
Για υπηρεσίες πληρωμών η τράπεζα πρέπει να απαντήσει γραπτά, κατά κανόνα μέσα σε 15 εργάσιμες ημέρες. Αν δεν απαντήσει ή απορρίψει το αίτημα, προσφύγετε δωρεάν στον Ελληνικό Χρηματοοικονομικό Μεσολαβητή ή στον Συνήγορο του Καταναλωτή και ενημερώστε την Τράπεζα της Ελλάδος. Η προσφυγή δεν αποκλείει μεταγενέστερη αγωγή.
Τι είναι το chargeback και πότε το ζητάω;
Είναι η διαδικασία αμφισβήτησης χρέωσης κάρτας μέσω του δικτύου Visa ή Mastercard: η τράπεζά σας ζητά από την τράπεζα του εμπόρου να αντιστρέψει τη συναλλαγή. Ζητήστε το γραπτώς για κάθε χρέωση που δεν αναγνωρίζετε ή για αγορά που δεν παραδόθηκε. Οι προθεσμίες των δικτύων είναι περιορισμένες, γι’ αυτό μην καθυστερείτε.
Μπορώ να κάνω αγωγή κατά της τράπεζας χωρίς δικηγόρο;
Ναι, αν το ποσό δεν ξεπερνά τα 5.000 ευρώ, με τη διαδικασία των μικροδιαφορών στο Μονομελές Πρωτοδικείο. Επισυνάψτε την ειδοποίηση προς την τράπεζα, την απάντησή της, την καταγγελία στην αστυνομία και τα αρχεία των συναλλαγών. Για μεγαλύτερα ποσά ή για αξίωση πρόσθετης αποζημίωσης η συνδρομή δικηγόρου είναι απαραίτητη.
Ποιος ευθύνεται αν υπάλληλος της τράπεζας πήρε χρήματα από τον λογαριασμό μου;
Η τράπεζα. Ο Άρειος Πάγος έχει κρίνει ότι με την κατάθεση η τράπεζα αποκτά την κυριότητα των χρημάτων και ο καταθέτης έχει απαίτηση ανάληψης, οπότε η υπεξαίρεση από υπάλληλο τελείται σε βάρος της τράπεζας (ΑΠ 2172/2008). Ζητάτε από την τράπεζα το πλήρες υπόλοιπο που θα είχατε χωρίς την παράνομη ανάληψη.
Νομικός οδηγός: όλοι οι οδηγοί
Ανάλυση του εγγράφου μου →Νομικός οδηγόςΥποδείγματα συμβάσεωνΑρχική σελίδα της χώρας