Officiële bronnenwetten.overheid.nl · EUR-Lex
Europaius

Smaad en laster: aangifte doen of rectificatie eisen

Iemand beschuldigt u op Facebook, in een appgroep, in een recensie of in een brief aan uw werkgever van iets wat u niet hebt gedaan. Het Nederlandse recht biedt u dan twee sporen, die u naast elkaar kunt gebruiken. Het strafrechtelijke spoor: smaad, smaadschrift en laster zijn misdrijven (art. 261 en 262 Wetboek van Strafrecht), maar het Openbaar Ministerie vervolgt alleen als u binnen drie maanden een klacht indient, dat wil zeggen aangifte met een uitdrukkelijk verzoek tot vervolging. Het civielrechtelijke spoor: een beschuldiging die uw eer of goede naam onnodig aantast, is een onrechtmatige daad (art. 6:162 BW). De rechter kan dan verwijdering van de uitlating bevelen, een verbod opleggen, een rectificatie gelasten (art. 6:167 BW) en schadevergoeding toekennen, ook voor immateriële schade (art. 6:106 BW). Deze handleiding is bedoeld voor particulieren, ondernemers en zzp'ers die zich door een concrete beschuldiging of een online lastercampagne benadeeld voelen. U leest wanneer een uitlating juridisch smaad is en wanneer ‘slechts’ belediging of een toelaatbare mening, hoe u bewijs veiligstelt, welke termijnen gelden, wat een sommatiebrief en een kort geding opleveren en welke fouten de positie van slachtoffers in de praktijk het vaakst verzwakken. Het resultaat is een verwijderde of gerectificeerde uitlating, eventueel een strafrechtelijke veroordeling en een vergoeding van uw schade.

Strafrecht

Kernpunten

Termijn
Voor strafvervolging moet u binnen drie maanden nadat u van de uitlating kennis hebt genomen een klacht indienen: aangifte met verzoek tot vervolging (art. 66 lid 1 Sr in verbinding met art. 269 Sr). Na die termijn kan het OM…
Juridische grondslag
Art. 261
Rechtsgebied
Strafrecht
Stappen
Rechtspraak
4
Bijgewerkt
15-11-2026

Termijn

Voor strafvervolging moet u binnen drie maanden nadat u van de uitlating kennis hebt genomen een klacht indienen: aangifte met verzoek tot vervolging (art. 66 lid 1 Sr in verbinding met art. 269 Sr). Na die termijn kan het OM smaad, smaadschrift, laster en belediging niet meer vervolgen. Een civiele vordering tot schadevergoeding verjaart vijf jaar nadat u met de schade en de dader bekend bent geworden (art. 3:310 BW), maar voor een verbod of rectificatie in kort geding moet u snel handelen: wie maanden wacht, verliest het spoedeisend belang.

Wat te doen

  1. Stel vast of het om smaad, laster, belediging of een toelaatbare mening gaat. Smaad vereist dat iemand u opzettelijk een bepaald feit ten laste legt met het kennelijke doel daaraan ruchtbaarheid te geven (art. 261 lid 1 Sr). Een ‘bepaald feit’ is een concrete gedraging, zoals ‘hij heeft geld uit de kas gestolen’; een scheldwoord of een negatieve eigenschap (‘oplichter’, ‘onbetrouwbaar’) is dat in de regel niet. Gebeurt het via geschriften, afbeeldingen of een openbare post, dan is het smaadschrift (lid 2). Weet de dader dat de beschuldiging onwaar is, dan is het laster (art. 262 Sr).

    Uitlatingen zonder concreet feit kunnen eenvoudige belediging zijn (art. 266 Sr). Scherpe kritiek op de behartiging van openbare belangen valt daar niet onder (art. 266 lid 2 Sr), en wie te goeder trouw in het algemeen belang de waarheid meende te vertellen, pleegt geen smaad (art. 261 lid 3 Sr).

  2. Leg het bewijs direct en volledig vast. Maak schermafbeeldingen waarop de volledige tekst, de naam of het profiel van de afzender, de datum en de URL zichtbaar zijn, en sla de pagina daarnaast op als pdf of webarchief. Bij een video of verhaal dat na 24 uur verdwijnt, legt u ook een schermopname vast. Noteer wie het bericht heeft gezien, gedeeld of gereageerd: dat helpt bij het aantonen van ruchtbaarheid en schade.

    Gaat het om veel berichten of een anoniem account, overweeg dan een vastlegging door een gerechtsdeurwaarder. Zo'n proces-verbaal van constatering kost doorgaans enkele honderden euro's, maar heeft bij de rechter meer bewijskracht dan losse schermafbeeldingen en voorkomt discussie als de dader de berichten later verwijdert of bewerkt.

  3. Meld de uitlating bij het platform. Sociale media, reviewsites en hostingproviders zijn op grond van de Europese Digital Services Act verplicht een meldingsprocedure te hebben voor illegale inhoud en een gemotiveerde beslissing te geven. Kies in het meldformulier de categorie ‘smaad’ of ‘intimidatie’, citeer de passage letterlijk, leg uit waarom de beschuldiging onjuist is en voeg bewijs toe. Bewaar de ontvangstbevestiging en het antwoord.

    Worden persoonsgegevens zoals uw adres of telefoonnummer verspreid om u angst aan te jagen of ernstige overlast te bezorgen, dan is dat sinds 2024 als zelfstandig misdrijf strafbaar (doxing, art. 285d Sr). Vermeld dat in de melding: platforms verwijderen dergelijke inhoud doorgaans sneller. Weigert het platform, dan helpt een latere rechterlijke uitspraak u om verwijdering alsnog af te dwingen.

  4. Stuur de dader een sommatiebrief. Is bekend wie de uitlating heeft gedaan, sommeer hem dan schriftelijk om binnen een korte termijn, bijvoorbeeld twee tot vijf werkdagen, de berichten te verwijderen, zich te onthouden van herhaling en een door u opgestelde rectificatie te plaatsen op dezelfde plek en met hetzelfde bereik. Kondig aan dat u anders een kort geding aanhangig maakt en een vergoeding van de kosten vordert.

    Formuleer de brief zakelijk en zonder dreigementen die zelf als intimidatie kunnen worden opgevat. Een advocatenbrief maakt in de praktijk meer indruk; de redelijke kosten daarvan kunt u als buitengerechtelijke kosten vorderen (art. 6:96 lid 2 BW), maar alleen als de inschakeling van een advocaat in de gegeven omstandigheden redelijk was. Bewaar het verzendbewijs.

  5. Doe aangifte met verzoek tot vervolging. Smaad, smaadschrift, laster en belediging zijn klachtdelicten: het OM vervolgt alleen op klacht van degene tegen wie het feit is gepleegd (art. 269 lid 1 en art. 64 Sr). De klacht bestaat uit een aangifte bij de politie met het uitdrukkelijke verzoek de dader te vervolgen. Zeg dat bij de aangifte met zoveel woorden en controleer of het in het proces-verbaal staat. U moet binnen drie maanden na kennisneming klagen (art. 66 lid 1 Sr).

    Neem uw bewijs mee, met een overzicht in tijdsvolgorde. Het OM weegt volgens zijn richtlijn voor strafvordering bij smaad onder meer de ernst van de beschuldiging, de omvang van de verspreiding en eerdere feiten. Voeg u in de strafzaak als benadeelde partij om een eenvoudige schadevergoeding te vorderen; daarvoor hoeft u geen aparte civiele procedure te voeren.

  6. Start een kort geding als snelheid nodig is. Bij de voorzieningenrechter vordert u een bevel tot verwijdering, een verbod op herhaling en een rectificatie, telkens op straffe van een dwangsom (art. 254 Rv). Daarvoor hebt u in de regel een advocaat nodig, tenzij de zaak bij de kantonrechter thuishoort. De zitting volgt meestal binnen enkele weken, in spoedeisende gevallen sneller. U betaalt griffierecht volgens het tarief voor een vordering van onbepaalde waarde en de kosten van de dagvaarding door een deurwaarder.

    De rechter weegt de vrijheid van meningsuiting (art. 10 EVRM) af tegen de bescherming van eer en goede naam (art. 8 EVRM). Relevant zijn onder meer de aard van de beschuldiging, de feitelijke onderbouwing, de toon, de mate waarin u publiek figuur bent en het bereik van het medium. Een beschuldiging zonder enige steun in de feiten haalt die toets zelden.

  7. Eis een rectificatie die werkt. De rechter kan de dader veroordelen tot openbaarmaking van een rectificatie op een door hem aan te geven wijze, als een onjuiste of door onvolledigheid misleidende publicatie van feitelijke gegevens onrechtmatig is (art. 6:167 BW). Stel de tekst zelf op, kort en feitelijk: welke bewering onjuist was en dat de dader die terugneemt. Vraag plaatsing op dezelfde plaats, met dezelfde opmaak en voor een bepaalde duur.

    Voegt de dader aan de rectificatie commentaar toe waardoor zij wordt ontkracht, dan heeft hij niet aan het vonnis voldaan en verbeurt hij dwangsommen. Leg daarom vast hoe en wanneer de rectificatie is geplaatst en bewaar schermafbeeldingen. Rectificatie is mogelijk ook als de dader niet wist dat zijn bewering onjuist was (art. 6:167 lid 2 BW).

  8. Vorder schadevergoeding. Wie onrechtmatig uw eer of goede naam aantast, moet uw vermogensschade vergoeden, zoals omzetverlies, gemiste opdrachten en de kosten van een advocaat buiten rechte (art. 6:162 en 6:96 BW). Daarnaast hebt u recht op een naar billijkheid vast te stellen vergoeding voor immaterieel nadeel als u in uw eer of goede naam bent geschaad (art. 6:106 lid 1 onder b BW). De bedragen die Nederlandse rechters voor smaad toekennen, zijn bescheiden en liggen meestal in de honderden tot enkele duizenden euro's.

    Onderbouw de schade concreet: klanten die opzegden, een gemiste promotie, medische of psychologische klachten met een verklaring van huisarts of psycholoog. Een vordering tot € 25.000 behandelt de kantonrechter, zonder verplichte advocaat. De vordering verjaart vijf jaar nadat u met schade en dader bekend bent geworden (art. 3:310 BW).

Waarop letten

Juridische grondslag

14

Gerelateerde rechterlijke uitspraken

4
Foto van een passage uit het strafdossier met de naam van aangeefster op Snapchat, met de tekst ‘snitch van [wijk]’: een ‘bepaald feit’ in de zin van art. 261 Sr vereist een concrete gedraging die het slachtoffer naar maatschappelijke opvattingen in een ongunstig daglicht stelt; het oordeel van het hof dat dit smaadschrift was, is onvoldoende gemotiveerd (cassatiemiddel slaagt).
Smaadschrift via filmopnamen en afbeeldingen: vervolging vereist een klacht binnen drie maanden na kennisneming (art. 66 en 269 Sr); voldoet de klacht niet aan alle formele eisen, dan moet de wens tot vervolging binnen die termijn zijn gebleken. Gedragingen van meer dan drie maanden vóór die datum konden niet worden vervolgd.
Nieuwe Revu plaatste een kliniek in een lijst van ‘slechtste klinieken van Nederland’: die vermelding was onrechtmatig; de uitgever werd naast de eigen rectificatie veroordeeld tot een tweede, verdergaande rectificatie in het blad en op de website (beroep van Sanoma verworpen).
Wie in kort geding tot rectificatie per brief is veroordeeld en daaraan commentaar toevoegt waardoor de rectificatie volledig wordt ontkracht, heeft niet aan het vonnis voldaan en verbeurt dwangsommen; de veroordeling wordt uitgelegd naar doel en strekking.

Veelgestelde vragen

10
Wat is het verschil tussen smaad en laster?

Bij smaad beschuldigt iemand u opzettelijk van een concreet feit om dat bekend te maken (art. 261 Sr). Bij laster weet de dader bovendien dat de beschuldiging onwaar is (art. 262 Sr); daarop staat een zwaardere straf, tot twee jaar gevangenisstraf. Een uitlating zonder concreet feit, zoals een scheldwoord, is geen smaad maar kan eenvoudige belediging zijn (art. 266 Sr).

Hoe doe ik aangifte van smaad bij de politie?

Maak een afspraak bij de politie en zeg uitdrukkelijk dat u aangifte doet én om vervolging verzoekt; alleen dan is er een geldige klacht (art. 269 Sr). Neem schermafbeeldingen met datum, URL en profielnaam mee en een overzicht in tijdsvolgorde. Doe dit binnen drie maanden nadat u de uitlating hebt ontdekt (art. 66 Sr).

Is smaad op Facebook of in een appgroep strafbaar?

Ja. Een openbare post, een bericht in een groep of een gedeelde afbeelding geldt als verspreid geschrift, zodat het smaadschrift kan zijn (art. 261 lid 2 Sr). Ook in een besloten groep kan ruchtbaarheid worden gegeven als meerdere mensen het lezen. Leg het bericht direct vast, want de afzender kan het verwijderen.

Kan ik schadevergoeding krijgen voor smaad?

Ja. Via de civiele rechter vordert u vergoeding van vermogensschade, zoals omzetverlies, en een vergoeding voor immaterieel nadeel omdat u in uw eer of goede naam bent geschaad (art. 6:106 BW). In een strafzaak kunt u zich als benadeelde partij voegen. De bedragen voor immateriële schade zijn in Nederland bescheiden en hangen sterk af van ernst en verspreiding.

Hoe dwing ik een rectificatie af?

Sommeer de dader eerst schriftelijk. Weigert hij, dan kunt u in kort geding vorderen dat hij op straffe van een dwangsom een rectificatie plaatst met een door u voorgestelde tekst, op dezelfde plek en met hetzelfde bereik (art. 6:167 BW, art. 254 Rv). Voegt hij commentaar toe dat de rectificatie ontkracht, dan verbeurt hij dwangsommen.

Wat als ik niet weet wie het anonieme account beheert?

Meld de inhoud bij het platform en doe aangifte; de politie kan in een strafonderzoek gegevens opvragen. Civielrechtelijk kunt u een platform of provider vragen identificerende gegevens af te geven als de onrechtmatigheid voldoende aannemelijk is en u geen minder ingrijpende weg hebt; weigert het, dan beslist de rechter. Leg intussen alles vast.

Mag iemand een negatieve recensie over mijn bedrijf plaatsen?

Een eerlijke ervaring of mening, ook als die hard is, valt in de regel onder de vrijheid van meningsuiting. Onrechtmatig wordt het als de recensie feitelijk onjuiste beschuldigingen bevat, zoals fraude, zonder enige onderbouwing, of als zij nep is. Vraag het platform om verwijdering met bewijs van de onjuistheid en reageer zakelijk onder de recensie.

Wat kost een kort geding tegen smaad?

U betaalt griffierecht, de kosten van de dagvaarding door de deurwaarder en uw advocaat. Het griffierecht wordt jaarlijks op 1 januari aangepast; het actuele tarief staat op rechtspraak.nl. Wint u, dan veroordeelt de rechter de dader meestal in de proceskosten volgens het liquidatietarief, dat lager is dan de werkelijke advocaatkosten. Een rechtsbijstandverzekering dekt dit vaak.

Is het verspreiden van mijn adres online strafbaar?

Ja, als het gebeurt om u vrees aan te jagen, ernstige overlast te bezorgen of u in uw beroep ernstig te hinderen. Dat heet doxing en is strafbaar met gevangenisstraf tot twee jaar (art. 285d Sr). Anders dan smaad is doxing geen klachtdelict: de politie kan ook zonder uw vervolgingsverzoek optreden. Doe toch altijd aangifte.

Hoe lang heb ik de tijd om actie te ondernemen?

Voor de strafzaak drie maanden na ontdekking (art. 66 Sr). Een civiele schadevergoeding verjaart vijf jaar nadat u met schade en dader bekend bent geworden (art. 3:310 BW). Voor een kort geding is vooral snelheid van belang: wie lang wacht, overtuigt de rechter niet van een spoedeisend belang.

Juridische gids – stap voor stap

6

Mijn document analyseren →Juridische gidsContractmodellenStartpagina van het land

Bijgewerkt: · Bronnen: Art. 261 Sr – smaad en smaadschrift, Art. 262 Sr – laster, Art. 266 Sr – eenvoudige belediging, Art. 269 Sr – belediging als klachtdelict, wetten.overheid.nl, EUR-Lex

De uitleg wordt gegenereerd uit de officiële wettekst en is indicatief; alleen de volledige tekst, waarnaar elke pagina verwijst, is bindend. Europaius biedt juridische informatie, geen advocatendiensten.