Tijdelijk huisverbod bij huiselijk geweld: regels, duur en beroep
Bij huiselijk geweld kan de burgemeester degene van wie het gevaar uitgaat tijdelijk uit huis plaatsen. Dat huisverbod is geregeld in de Wet tijdelijk huisverbod (Wth): de uithuisgeplaatste moet de woning onmiddellijk verlaten, mag er tien dagen niet komen en mag in die periode geen contact opnemen met de huisgenoten die in het besluit staan. De burgemeester kan het verbod verlengen tot ten hoogste vier weken. In de praktijk legt meestal een hulpofficier van justitie van de politie het verbod namens de burgemeester op, na een incident en op basis van het Risicotaxatie-instrument Huiselijk Geweld (RiHG).
Deze gids is bedoeld voor twee groepen. Voor wie geweld meemaakt: wat een huisverbod u oplevert, wat u zelf moet doen en welke stappen daarna nodig zijn om de veiligheid op langere termijn te regelen, zoals een civiel contactverbod of aangifte. Voor wie een huisverbod opgelegd krijgt: welke regels gelden, wat er gebeurt bij overtreding en hoe u bij de bestuursrechter een voorlopige voorziening en beroep instelt. Een huisverbod is geen strafsanctie maar een bestuurlijke maatregel om een afkoelingsperiode te creëren waarin hulpverlening op gang komt. Het resultaat is idealiter een veiligheidsplan met afspraken, en waar nodig een vervolg via de strafrechter of de civiele rechter.
Kernpunten
Termijn
Het huisverbod geldt tien dagen vanaf het moment van opleggen en kan door de burgemeester worden verlengd tot ten hoogste vier weken na oplegging (art. 2 lid 1 en art. 9 lid 1 Wth). De uithuisgeplaatste moet binnen 24 uur doorgeven waar hij bereikbaar is (art. 2 lid 6 Wth). Bij een verzoek om voorlopige voorziening hoort de voorzieningenrechter de uithuisgeplaatste binnen drie dagen en doet hij in de regel direct uitspraak (art. 6 lid 1 Wth). De termijn voor beroep bij de rechtbank is zes weken (art. 6:7 Awb); omdat het verbod meestal eerder afloopt, is de voorlopige voorziening in de praktijk het eigenlijke rechtsmiddel. Een huisverbod beschermt dus kort: een civiel contactverbod of strafrechtelijke maatregelen moeten tijdens die weken worden voorbereid.
Wat te doen
Bel bij acuut gevaar 112 en anders Veilig Thuis. Een huisverbod begint vrijwel altijd met een politie-inzet na een melding. Bent u in direct gevaar, bel 112. Wilt u advies, of maakt u zich zorgen over een kind, bel dan Veilig Thuis via het gratis nummer 0800-2000; dat kan dag en nacht, ook anoniem. Veilig Thuis kan meedenken over een melding, een veiligheidsplan en de vraag of een huisverbod in uw situatie zinvol is.
Leg wat er gebeurt vast: foto’s van letsel en schade, berichten, data en tijden, en namen van getuigen. Laat letsel door de huisarts of op de spoedeisende hulp vastleggen. Deze stukken zijn later nodig voor de risicotaxatie, voor aangifte en voor een civiel contactverbod. Zonder dossier blijft het vaak bij woord tegen woord.
Weet wanneer de burgemeester een huisverbod mag opleggen. Volgens art. 2 lid 1 Wth moet uit feiten of omstandigheden blijken dat de aanwezigheid van een persoon in de woning ernstig en onmiddellijk gevaar oplevert voor de veiligheid van iemand die er woont of er anders dan incidenteel verblijft, of moet er een ernstig vermoeden van dat gevaar bestaan. Het verbod kan alleen aan een meerderjarige worden opgelegd (art. 2 lid 2 Wth) en kan ook gelden bij geweld tegen een ouder, een kind of een andere huisgenoot, niet alleen tussen partners.
De politie vult ter plaatse het RiHG in. Gaat het om kindermishandeling, dan overlegt de burgemeester eerst met Veilig Thuis (art. 2 lid 3 Wth). Een huisverbod is niet afhankelijk van een aangifte of strafzaak: ook als de strafzaak later wordt geseponeerd, kan het verbod rechtmatig zijn.
Begrijp wat het huisverbod inhoudt. Het besluit bevat een last om de woning onmiddellijk te verlaten, een verbod om de woning te betreden of erbij te zijn, en een contactverbod met de huisgenoten die bij naam in het besluit staan (art. 1 onder b en art. 2 lid 4 Wth). Ook telefoneren, appen of contact via derden valt onder het contactverbod. De politie neemt de huissleutels in, zo nodig na onderzoek aan de kleding (art. 4 lid 2 Wth).
Is de situatie te spoedeisend, dan kan het verbod eerst mondeling worden aangezegd en daarna op schrift gesteld (art. 2 lid 7 Wth). De uithuisgeplaatste mag onder politiebegeleiding spullen ophalen als dat is afgesproken. Huur, hypotheek en eigendom van de woning veranderen niet: het verbod regelt alleen wie er tijdelijk mag zijn.
Als achterblijver: gebruik de tien dagen voor hulp en een veiligheidsplan. De burgemeester meldt het huisverbod aan Veilig Thuis (art. 2 lid 8 Wth), dat contact opneemt met alle betrokkenen, ook met de kinderen en met de uithuisgeplaatste. Werk mee aan de netwerk- of veiligheidsgesprekken; als die niet op tijd plaatsvinden, kan dat een reden zijn om het verbod te verlengen, zoals de Raad van State aanvaardde in een zaak waarin nog geen veiligheidsafspraken waren gemaakt.
Neem zelf geen contact op met de uithuisgeplaatste en laat hem niet binnen, ook niet als hij spijt betuigt. Het verbod richt zich tot de uithuisgeplaatste, maar uw medewerking aan contact ondermijnt de bescherming en kan bij een verlenging of in een latere procedure tegen u worden gebruikt. Meld elke overtreding direct bij de politie.
Als uithuisgeplaatste: houd u strikt aan het verbod en geef uw verblijfadres door. Zeg bij het opleggen waar u bereikbaar bent, of doe dat binnen 24 uur bij de burgemeester (art. 2 lid 6 Wth). Overtreding van het huis- of contactverbod is een misdrijf waarop een gevangenisstraf van ten hoogste twee jaar of een geldboete van de vierde categorie staat (art. 11 Wth). Ook één appje of een bezoek aan de schoolpoort van een kind dat in het besluit staat, kan tot aanhouding leiden.
U hebt recht op een advocaat: als u geen raadsman hebt en rechtsbijstand wenst, zorgt de burgemeester via de Raad voor Rechtsbijstand voor een toevoeging (art. 5 lid 1 Wth). Aanvaardt u hulpverlening en werkt u daaraan mee, dan kan de burgemeester het verbod eerder intrekken (art. 2 lid 9 Wth). Dat is vaak de snelste weg terug naar huis.
Vraag direct een voorlopige voorziening aan als u het verbod onterecht vindt. Omdat het verbod maar tien dagen duurt, heeft alleen een snelle procedure effect. Dien een beroepschrift tegen het besluit in bij de rechtbank (sector bestuursrecht) en vraag tegelijk de voorzieningenrechter om schorsing (art. 8:81 Awb). De voorzieningenrechter hoort u binnen drie dagen en doet in principe meteen na de zitting uitspraak (art. 6 lid 1 Wth). Griffierecht wordt niet geheven (art. 6 lid 3 Wth).
De rechter toetst of de burgemeester zich redelijkerwijs op het standpunt kon stellen dat sprake was van ernstig en onmiddellijk gevaar of een ernstig vermoeden daarvan, en betrekt ook wat er na het opleggen is gebeurd (art. 6 lid 2 Wth). Kinderen van twaalf jaar en ouder krijgen gelegenheid hun mening te geven (art. 7 Wth).
Bestrijd ook een verlenging en procedeer zo nodig door na afloop. Een verlenging is een nieuw besluit, maar een lopend beroep omvat ook de verlenging als u die betwist (art. 9 lid 2 Wth); leg het verlengingsbesluit dan over. Het hoger beroep gaat naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
Ook als het verbod al is afgelopen, kunt u een oordeel over de rechtmatigheid vragen. De Raad van State neemt aan dat een huisverbod een publieke afkeuring van uw gedrag inhoudt en uw eer en goede naam kan schaden, zodat procesbelang blijft bestaan, ook zonder dat u een voorlopige voorziening vroeg. Wordt het besluit vernietigd, dan kunt u schadevergoeding vragen; is het besluit rechtmatig, dan wordt dat verzoek afgewezen. De besluiten blijven vijf jaar bij de gemeente bewaard (art. 10 Wth).
Regel na het huisverbod bescherming voor de langere termijn. Het huisverbod eindigt na maximaal vier weken. Is er daarna nog gevaar, dan kan het slachtoffer via een advocaat in kort geding een contact- en straatverbod vragen, op grond van onrechtmatige daad (art. 6:162 BW) en met het spoedeisend belang dat art. 254 Rv vereist, vaak versterkt met een dwangsom. Wie in aanmerking komt voor gefinancierde rechtsbijstand, betaalt een eigen bijdrage.
Daarnaast kunt u aangifte doen. Mishandeling is strafbaar gesteld in art. 300 Sr; is de dader uw partner, ouder of iemand die uw kind verzorgt, dan kan de gevangenisstraf met een derde worden verhoogd (art. 304 Sr). Ook bedreiging (art. 285 Sr) en belaging of stalking (art. 285b Sr, alleen op klacht) kunnen een rol spelen. Het Openbaar Ministerie kan in een strafzaak een contactverbod als voorwaarde of gedragsaanwijzing opleggen.
Waarop letten
- De achterblijver laat de uithuisgeplaatste toch binnen of reageert op berichten. Het verbod verliest dan zijn effect en een verlenging of een later civiel contactverbod wordt moeilijker te onderbouwen.
- De uithuisgeplaatste stuurt ‘alleen even’ een bericht over de kinderen of de rekeningen. Ook dat is overtreding van het contactverbod en een misdrijf (art. 11 Wth); laat praktische zaken lopen via Veilig Thuis of een advocaat.
- Wachten met een rechtsmiddel tot na de tien dagen. Een voorlopige voorziening heeft dan geen zin meer; wie het verbod onterecht vindt, moet direct een advocaat inschakelen en schorsing vragen.
- Ervan uitgaan dat de verkeerde persoon nooit uit huis wordt geplaatst. De burgemeester moet zorgvuldig motiveren van wie het gevaar uitgaat en de belangen van kinderen afwegen; in een Haagse zaak vernietigde de Raad van State een huisverbod tegen een vrouw die zelf was mishandeld.
- Geen bewijs bewaren. Zonder foto’s, medische verklaringen en berichten is het lastig om na afloop van het huisverbod een contactverbod of veroordeling te krijgen.
- Het huisverbod zien als oplossing. Het creëert alleen een adempauze; zonder hulpverlening, veiligheidsafspraken of vervolgprocedure is de kans groot dat het geweld na vier weken terugkomt.
- Kinderen niet betrekken. Kinderen die in het besluit staan, vallen onder het contactverbod; afspraken over omgang moeten daarna opnieuw worden gemaakt, zo nodig via de rechter.
Juridische grondslag
Gerelateerde rechterlijke uitspraken
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt een tijdelijk huisverbod?
Tien dagen vanaf het moment van opleggen (art. 2 lid 1 Wth). Als de dreiging voortduurt, kan de burgemeester het verbod verlengen tot ten hoogste vier weken na de oplegging (art. 9 lid 1 Wth). Een verlenging gebeurt bijvoorbeeld als hulpverlening nog niet op gang is gekomen of als er nog geen veiligheidsafspraken zijn gemaakt.
Wie legt een huisverbod op?
Formeel de burgemeester. In de praktijk doet een hulpofficier van justitie van de politie dat namens de burgemeester, direct na een incident (art. 3 Wth). De beslissing steunt op het Risicotaxatie-instrument Huiselijk Geweld en op wat de politie ter plaatse aantreft. Een aangifte of strafzaak is niet nodig.
Mag ik contact hebben met mijn kinderen tijdens een huisverbod?
Niet met de kinderen die bij naam in het besluit staan: het contactverbod geldt ook voor hen (art. 2 lid 4 onder c Wth). Dat geldt ook voor contact via telefoon, sociale media of tussenpersonen. Afspraken over omgang worden in de hulpverleningsfase of later via de rechter opnieuw gemaakt.
Wat gebeurt er als ik het huisverbod overtreed?
Overtreding is een misdrijf. De straf is een gevangenisstraf van ten hoogste twee jaar of een geldboete van de vierde categorie (art. 11 Wth). In de praktijk volgt vaak aanhouding en kan de officier van justitie aanvullende voorwaarden of een strafzaak aanhangig maken.
Kan ik bezwaar maken tegen een huisverbod?
De gebruikelijke route is direct naar de bestuursrechter: beroep bij de rechtbank en, omdat het verbod kort duurt, tegelijk een verzoek om voorlopige voorziening. De voorzieningenrechter hoort u binnen drie dagen en beslist meestal direct (art. 6 Wth). Griffierecht is niet verschuldigd. Een advocaat wordt via de Raad voor Rechtsbijstand toegewezen.
Heeft procederen nog zin als het huisverbod al voorbij is?
Ja. Volgens de Raad van State houdt een huisverbod een publieke afkeuring van uw gedrag in, waardoor u belang houdt bij een oordeel over de rechtmatigheid, ook als u geen voorlopige voorziening vroeg. Een vernietiging kan grondslag bieden voor schadevergoeding en weegt mee als later opnieuw over uw gedrag wordt geoordeeld.
Kan een huisverbod ook aan een vrouw of aan een ouder worden opgelegd?
Ja. Het gaat om de vraag van wie het gevaar uitgaat, niet om geslacht of rol. Huisverboden worden ook opgelegd aan moeders, vaders tegenover volwassen kinderen en aan volwassen kinderen tegenover hun ouders. Het verbod kan alleen aan een meerderjarige worden opgelegd (art. 2 lid 2 Wth).
Wat kan ik doen als het geweld na het huisverbod doorgaat?
Doe aangifte, bijvoorbeeld van mishandeling (art. 300 en 304 Sr), bedreiging (art. 285 Sr) of belaging (art. 285b Sr). Vraag daarnaast via een advocaat in kort geding een contact- en straatverbod met dwangsom op grond van onrechtmatige daad (art. 6:162 BW). Veilig Thuis helpt met een veiligheidsplan en kan meedenken over opvang.
Moet ik mijn sleutels inleveren bij een huisverbod?
Ja. De politie vordert alle huissleutels en mag die zo nodig na onderzoek aan de kleding afnemen, tegen een ontvangstbewijs (art. 4 lid 2 Wth). Spullen die u nodig hebt, zoals medicijnen of werkkleding, kunt u in overleg met de politie onder begeleiding ophalen.
Waar kan ik terecht voor hulp bij huiselijk geweld?
Bij Veilig Thuis, gratis bereikbaar via 0800-2000, dag en nacht en desgewenst anoniem. Veilig Thuis adviseert slachtoffers, omstanders, professionals en plegers, en wordt bij elk huisverbod ingeschakeld (art. 2 lid 8 Wth). Bij acuut gevaar belt u 112.
Juridische gids – stap voor stap
Mijn document analyseren →Juridische gidsContractmodellenStartpagina van het land